[శ్రీ సి.హెచ్. ప్రతాప్ గారి ‘అంతర్యామి’ అనే రచనని అందిస్తున్నాము.]
శ్రీమద్భగవద్గీత – పదిహేనవ అధ్యాయం, పురుషోత్తమ యోగం – 14వ శ్లోకం
అహం వైశ్వానరో భూత్వా ప్రాణినాం దేహమాశ్రితః।
ప్రాణాపానసమాయుక్తః పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్॥
భావం:
సమస్త ప్రాణుల శరీరాల్లో వైశ్వానరాగ్ని రూపంలో నివసిస్తూ, ప్రాణాపాన వాయువుల సహకారంతో నాలుగు విధాలైన ఆహారాన్ని జీర్ణింపజేస్తున్నది నేనే అని శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ అర్జునుడికి బోధిస్తున్నాడు.
మనిషి భగవంతుడి అనుగ్రహం కోసం ఎన్నో పూజలు చేస్తాడు. ఉపవాసాలు ఆచరిస్తాడు. పుణ్యక్షేత్రాలను సందర్శిస్తాడు. కానీ ప్రతిరోజూ తాను స్వీకరించే ఆహారాన్ని జీర్ణింపజేసి, దానిని జీవశక్తిగా మార్చే అద్భుతమైన శక్తిని ఎంతమంది గుర్తిస్తున్నారు? మనం తినే అన్నం మన శరీరాన్ని పోషిస్తున్నప్పుడు, ఆ అన్నాన్ని జీర్ణింపజేసే శక్తికి మూలం పరమాత్మేనని గ్రహించడమే ఈ శ్లోకంలోని మహోన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక సత్యం.
‘అహం వైశ్వానరో భూత్వా’ అనే నాలుగు పదాల్లో శ్రీకృష్ణుడు అత్యంత లోతైన తత్త్వాన్ని ఆవిష్కరించాడు. వైశ్వానరుడు అంటే జఠరాగ్ని. మనం స్వీకరించే ఆహారం శరీరానికి ఉపయోగపడే విధంగా జీర్ణమయ్యే ప్రక్రియలో వ్యక్తమయ్యే దైవశక్తికి ఇది ప్రతీక. నమిలి తినేవి, పీల్చి స్వీకరించేవి, నాకి తినేవి, తాగేవి అనే నాలుగు విధాల ఆహారాన్ని భగవంతుడు ఈ శ్లోకంలో ప్రస్తావించాడు.
పదమూడవ శ్లోకంలో భూమిని ధరించి, ఓషధులను పోషిస్తున్నది తానేనని ప్రకటించిన పరమాత్మ, పద్నాలుగవ శ్లోకంలో ఆ ఆహారాన్ని జీర్ణింపజేసే శక్తి కూడా తనదేనని వెల్లడిస్తున్నాడు. అంటే విత్తనం మొలకెత్తడం నుంచి మనిషి ఆహారం స్వీకరించి శక్తిని పొందేవరకు సాగే జీవనప్రక్రియ అంతటా దైవానుగ్రహం వ్యాపించి ఉందన్నది గీతా సందేశం.
బృహదారణ్యకోపనిషత్తు (5.9.1) ‘అయమగ్నిర్వైశ్వానరో యోఽయమంతః పురుషే’ అంటూ మానవుని అంతరంగంలో ఉన్న జీర్ణాగ్నిని వైశ్వానరుడిగా పేర్కొంది. మనిషి వెలుపల అగ్నిని ఆరాధిస్తున్నట్లే తనలోని జీవనపోషకశక్తిని కూడా దైవస్వరూపంగా గుర్తించాలన్నది ఈ బోధనలోని అంతరార్థం.
తైత్తిరీయోపనిషత్తు భృగువల్లిలో ‘అన్నం న నింద్యాత్’ (3.7.1) అని స్పష్టంగా ఉపదేశించింది. అన్నాన్ని నిందించకూడదన్నది దీని భావం. అదే ఉపనిషత్తులో ‘అన్నం బహు కుర్వీత’ (3.9.1) అంటూ ఆహారాన్ని సమృద్ధిగా సమకూర్చాలనే ధర్మాన్ని బోధించింది. అన్నాన్ని గౌరవించడమే కాదు, ఆకలితో ఉన్నవారికి అందేలా చూడటం కూడా ఆధ్యాత్మిక కర్తవ్యమేనని ఈ బోధనలు తెలియజేస్తున్నాయి.
ఛాందోగ్యోపనిషత్తు (6.5.1) ఆహారానికి శరీరంతోపాటు మనస్సుతోనూ సంబంధం ఉన్నదని వివరిస్తుంది. ఆహారంలోని సూక్ష్మభాగం మనస్సుకు పోషణనిస్తుందన్న ఉపనిషత్తు భావన మన ఆహారపు అలవాట్ల ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. భగవద్గీత (17.8) కూడా ఆయుష్షు, బలం, ఆరోగ్యం, సంతోషాన్ని పెంపొందించే ఆహారాన్ని సాత్త్వికులు ఇష్టపడతారని పేర్కొంటుంది.
ఈ బోధనలోని గొప్పతనాన్ని తెలియజేసే ఒక చిన్న సంఘటనను ఊహించుకుందాం.
ఒక సంపన్న వ్యాపారవేత్త తండ్రి తీవ్రమైన అనారోగ్యంతో ఆసుపత్రిలో చేరాడు. ఎన్నో రోజులపాటు సాధారణ ఆహారం తీసుకోలేకపోయాడు. అత్యుత్తమ వైద్యసౌకర్యాలు అందుబాటులో ఉన్నా, ఆయనకు మామూలుగా భోజనం చేయగల పరిస్థితి కలగడానికి సమయం పట్టింది.
చివరకు ఆరోగ్యం మెరుగుపడి, వైద్యుల అనుమతితో కొద్దిగా అన్నం తినగలిగిన రోజు వచ్చింది.
మొదటి ముద్ద నోట్లో పెట్టుకున్న వృద్ధుడి కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి.
“ఏమైంది నాన్నా? అన్నం రుచిగా లేదా?” అని కొడుకు ఆందోళనగా అడిగాడు.
“కాదురా! ఈ ఒక్క ముద్ద కోసం ఎన్నాళ్లు ఎదురుచూశానో నీకు తెలియదు. నీ దగ్గర కోట్ల రూపాయలున్నాయి. నాకు ఎన్నో రకాల భోజనాలు కొనిపెట్టగలవు. కానీ ఆకలి కలగడాన్ని, తిన్నది హాయిగా అరిగే ఆరోగ్యాన్ని డబ్బుతో కొనగలవా?”
కొడుకు మౌనంగా నిలబడిపోయాడు.
వృద్ధుడు అతని చేతిని పట్టుకుని అన్నాడు.
“నాయనా! ఇన్నాళ్లూ నువ్వు సంపాదించిన సంపదను చూసి గర్వపడ్డావు. కానీ ప్రతిరోజూ మూడు పూటలా హాయిగా తినగలగడం ఎంత గొప్ప వరమో ఎప్పుడైనా ఆలోచించావా? భోజనానికి ముందు ఒక్కసారి భగవంతుడికి కృతజ్ఞత చెప్పు. ఆ అన్నం కూడా దొరకని అభాగ్యుల ఆకలి తీర్చడానికి ప్రయత్నించు. అప్పుడు నీ సంపదకు నిజమైన సార్థకత లభిస్తుంది.”
ఆ మాటలు కొడుకు హృదయాన్ని కదిలించాయి. తాను ఎన్నడూ విలువ ఇవ్వని సాధారణమైన ఆరోగ్యం ఎంత అమూల్యమో అతనికి అర్థమైంది.
మన జీవితాల్లోనూ ఇదే సత్యం వర్తిస్తుంది. ఆకలి వేసినప్పుడు భోజనం చేస్తాం. దాహం వేసినప్పుడు నీళ్లు తాగుతాం. ఆరోగ్యంగా ఉన్నంతకాలం వీటిని సాధారణ విషయాలుగా భావిస్తాం. కానీ అనారోగ్యం కారణంగా ఒక్క ముద్ద కూడా స్వీకరించలేని పరిస్థితి ఎదురైనప్పుడే మనం అనుభవిస్తున్న వరాల విలువ తెలుస్తుంది.
భగవద్గీత నాలుగవ అధ్యాయంలోని ‘బ్రహ్మార్పణం బ్రహ్మ హవిః’ (4.24) అనే శ్లోకం సమస్త యజ్ఞక్రియల్లో బ్రహ్మతత్త్వాన్ని దర్శించే ఆధ్యాత్మిక దృష్టిని అందిస్తుంది. ఆ భావనతో భోజనాన్ని కూడా పవిత్రమైన యజ్ఞంగా పరిగణించవచ్చు. ఆహారం నైవేద్యం, దానిని స్వీకరించే శరీరం యజ్ఞస్థానం, జీర్ణశక్తి వైశ్వానరాగ్ని. కృతజ్ఞతతో స్వీకరించే ప్రతి ముద్ద దైవానుగ్రహాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.
అయితే ఈ ఆధ్యాత్మిక భావన శరీరధర్మాలను నిర్లక్ష్యం చేయమని చెప్పదు. ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం, మితాహారం, పరిశుభ్రత, అవసరమైన వైద్యసంరక్షణ కూడా మనకు ప్రసాదమైన శరీరాన్ని గౌరవించడంలో భాగాలే.
ప్రతిరోజూ భోజనానికి ముందు పది క్షణాలు మౌనంగా ఉండాలి. ఈ అన్నాన్ని పండించిన రైతును, అందించిన ప్రకృతిని, వండిపెట్టిన చేతులను స్మరించుకోవాలి. పరమాత్మకు కృతజ్ఞతలు తెలియజేయాలి. ఆహారాన్ని మితంగా, ప్రశాంతంగా స్వీకరించాలి. ఒక్క మెతుకును కూడా నిర్లక్ష్యంగా వృథా చేయకుండా, సాధ్యమైనంతవరకు ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం అందించాలి. ఈ చిన్న ఆచరణ భోజనాన్ని కేవలం శారీరక అవసరంగా కాకుండా ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిగా మారుస్తుంది.
భగవంతుడు ఎక్కడ ఉన్నాడని వెతికే మనిషికి శ్రీకృష్ణుడు ఈ శ్లోకం ద్వారా ఒక అపూర్వమైన సత్యాన్ని బోధిస్తున్నాడు. నువ్వు తినే అన్నాన్ని పండించే ప్రకృతిలో నేనున్నాను. ఆ అన్నాన్ని జీర్ణింపజేసే శక్తిలో నేనున్నాను. ఆ శక్తితో నిలిచే నీ ప్రాణంలోనూ నేనున్నాను. నన్ను ఎక్కడో వెతకకు. నీ జీవితాన్ని నిలబెడుతున్న నా అనుగ్రహాన్ని ముందుగా గుర్తించు!
ఆకలి తీర్చే అన్నంలో పరమాత్మ కరుణను, ఆ అన్నాన్ని జీర్ణింపజేసే శక్తిలో ఆయన మహిమను, ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడంలో ఆయన సేవను దర్శించగలిగిన రోజున మనిషి జీవితం నిజమైన ఆరాధనగా మారుతుంది. అన్నాన్ని గౌరవించడం కృతజ్ఞత. ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడం బాధ్యత. ఆకలిగొన్నవారికి అన్నం పెట్టడం మానవత్వం. ఈ మూడింటినీ ఆచరించడమే వైశ్వానర స్వరూపుడైన పరమాత్మకు సమర్పించగల అత్యుత్తమ నైవేద్యం!
