[శ్రీ సి.హెచ్. ప్రతాప్ గారి ‘ఆత్మ సాక్షాత్కారం’ అనే రచనని అందిస్తున్నాము.]
ధ్యానం అనేది నిరంతరం పరిగెత్తే ఆలోచనా ప్రక్రియను నియంత్రించి, ఒకే బిందువు వద్ద కేంద్రీకరించడం. కొందరు ఆలోచనా రహిత స్థితి కోసం ప్రయత్నిస్తే, మరికొందరు భృకుటి మధ్య దృష్టిని నిలిపి పరబ్రహ్మ కాంతిని దర్శించాలని సంకల్పిస్తారు. మంత్రాన్ని పఠించడం కూడా ధ్యానంలో ఒక మార్గం. అరుణాచల రమణ మహర్షి ఆత్మజ్ఞానం కోసం ‘నేను ఎవరు?’ అని ప్రశ్నించుకోమని సూచించారు.
ఈ అంతర్ముఖ ప్రయాణంలో క్రమంగా ఎదుగుతూ ప్రశాంతతను మరియు శాంతిని పొందవచ్చు. ఈ ప్రశ్న నిజానికి అహంకారం యొక్క మూలాన్ని వెతకడమే. దీనికి సమాధానం దొరకాలంటే ముందుగా శరీరంతో ముడిపడి ఉన్న పేరు, వృత్తి, ప్రాంతం, భాష వంటి కృత్రిమ గుర్తింపులను మరియు భావనలను పూర్తిగా వదులుకోవాలి. మన నిజ స్వభావం ఎప్పుడూ ఉన్నది ఉన్నట్లుగానే ఉంటుంది, అది పరమ సత్యం.
ఆత్మ విచారణ అనేది కేవలం ఒక పదం లేదా మంత్రం యొక్క పునరావృతం మాత్రమే కాదు, అది మనస్సును దాని మూలం వద్ద నిలిపే గొప్ప ప్రక్రియ. ఇది కేవలం ఒక మానసిక వ్యాయామం కాదు, పరిపూర్ణమైన ఆత్మ చైతన్యంలో నిలకడగా ఉండటానికి చేసే తీవ్రమైన నిశ్చల ప్రయత్నం. ఆ స్వచ్ఛమైన ఉనికిని పొందే వరకు ఈ విచారణ నిరంతరం కొనసాగాలి. ఈ స్థితిలో స్థిరపడటాన్ని సచ్చిదానందం లేదా పరమానందం అంటారు.
దీనికి సంబంధించి భగవద్గీతలో ఒక శ్లోకం ఇలా చెబుతోంది:
ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానం నాత్మానమవసాదయేత్।
ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బంధురాత్మైవ రిపురాత్మనః॥
అంటే, మనిషి తన మనస్సు ద్వారా తనను తాను ఉద్ధరించుకోవాలి కానీ తనను తాను పతనం చేసుకోకూడదు. తన మనస్సు తనకు బంధువు కూడా కావచ్చు లేదా శత్రువు కూడా కావచ్చు. కాబట్టి అహంకారాన్ని వీడి మనస్సును అదుపులో ఉంచుకోవాలి.
అహంకారం అనేది ఒక తప్పుడు గుర్తింపు. మనల్ని మనం దేహంతోనో, మనస్సుతోనో గుర్తించుకున్నప్పుడు కష్టాలు మొదలవుతాయి. రమణ మహర్షి బోధించినట్లుగా ఇతర ఆలోచనలను తిరస్కరించి ‘నేను ఎవరు?’ అనే విచారణను లోతుగా కొనసాగిస్తే, అనేక ఆలోచనా తరంగాలు క్రమంగా నశిస్తాయి.
ఆత్మదర్శనం కేవలం విచారణ వల్ల మాత్రమే కలుగుతుంది. పూజ, యజ్ఞం, దానధర్మాలు మొదలైన కర్మల వల్లగానీ, జపం, ధ్యానం మొదలైన సాధనల వల్లగానీ, ప్రాణాయామం మొదలైన ప్రక్రియల వల్ల గాని ఈ ‘అహం’ భావన తొలగిపోదు. ఈ సాధనలన్నీ కొన్ని ప్రక్రియలు మాత్రమే. ‘అహం’ పుట్టుక ఎక్కడో వెతకడం (విచారణ) వల్లనే అది పడిపోతుంది. అప్పుడే ఆత్మదర్శనం.
ఆత్మజ్ఞానం అనేది ఆత్మను ఒక వస్తువుగా చూడటం కాదు, అది తనను తాను తెలుసుకోవడం. మనం బాహ్య ప్రపంచం యొక్క సాపేక్ష జ్ఞానానికి అలవాటు పడటం వల్ల ఆత్మజ్ఞానం అనేది చాలా దూరంగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది. అహంకారం అనే తప్పుడు గుర్తింపును తొలగించి, నిజమైన ఆత్మలో స్థిరపడినప్పుడు ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం సహజంగానే స్పష్టమవుతుంది. ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలో ప్రగతిని కొలవడానికి మనస్సులో ఆలోచనలు ఎంతవరకు తగ్గిపోయాయో గమనించాలి. ఆలోచనలే ఆత్మ సాక్షాత్కారానికి పెద్ద అడ్డంకులు. విచారణ ద్వారా ఈ ఆలోచనల మూలాన్ని వెతకడం వల్ల ఆ మూలమే నశించి సందేహాలన్నీ తొలగిపోతాయి. చివరకు శాంతి వెల్లివిరుస్తుంది. శాంతియే మన నిజ స్వభావం. దీనికి సంబంధించిన మరో శ్లోకం ఇలా ఉంది:
శాంతం శివమద్వైతం చతుర్థం మన్యంతే స ఆత్మా స విజ్ఞేయః॥
అంటే, శాంతమైనది, మంగళకరమైనది, అద్వైతమైనది ఆత్మ అని పెద్దలు చెబుతారు, దానినే ప్రతి ఒక్కరూ తెలుసుకోవాలి. ఆత్మను తెలుసుకోవడం ద్వారా మనిషి తనలోని దైవత్వాన్ని అనుభూతి చెందుతాడు. మనం బాహ్య ప్రపంచంలో వెతుకుతున్న శాంతి నిజానికి మన లోపలే ఉంది. ఆలోచనల ధోరణిని ఆపి నిశ్శబ్దంగా ఉండటమే మనం చేయవలసిన పని. అహంబ్రహ్మాస్మి లేదా ‘నేనే బ్రహ్మను’ అనే ఉన్నతమైన భావన అప్పుడు అనుభవంలోకి వస్తుంది.
ఆత్మను తెలుసుకున్నవారే నిజమైన సాధువులు మరియు జ్ఞానులు. ఈ ప్రయాణం కష్టతరమైనది కాదు, నిరంతర సాధనతో ప్రతి ఒక్కరికీ సాధ్యమయ్యేదే. మనస్సును బాహ్య విషయాల నుండి మరల్చి అంతర్ముఖం చేయడం ద్వారా పరమానంద స్థితిని చేరుకోవచ్చు. కేవలం ‘నేను ఎవరు?’ అనే ప్రశ్నపై ధ్యానం చేయడం ద్వారా ఆ సత్యాన్ని తప్పక కనుగొనవచ్చు. ఇతరుల నుండి వచ్చే ఏ సమాధానం కంటే మన స్వంత అనుభవం ద్వారా పొందే జ్ఞానమే శాశ్వతమైనది. నిరంతర అభ్యాసం ద్వారా మనస్సును స్థిరపరచి, అహంకారం అనే తెరను తొలగిస్తే ఆత్మప్రకాశం స్వయంగా గోచరిస్తుంది. ఈ స్థితిలో మనిషి తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచంతో విడదీయలేని బంధాన్ని కలిగి ఉండి కూడా, లోపల మాత్రం అతీతంగా ఉంటాడు. మన ఉనికి యొక్క మూలాన్ని చేరడమే మానవ జన్మ పరమార్థం. దీనికి మనస్సును లయం చేయడం ఒక్కటే మార్గం. ఉపనిషత్తులు చెప్పినట్లు “నేతి నేతి” అంటే ఇది కాదు, ఇది కాదు అని అనవసరపు గుర్తింపులను తొలగించుకుంటూ పోతే మిగిలేది కేవలం స్వచ్ఛమైన ఆత్మ మాత్రమే. ఆ ఆత్మ ప్రకాశంలోనే శాశ్వతమైన ఆనందం దాగి ఉంది. ఈ సాధనలో ఓర్పు, పట్టుదల మరియు నిరంతర జిజ్ఞాస చాలా ముఖ్యం. మనస్సు తన మూలానికి చేరినప్పుడు కలిగే ప్రశాంతత వర్ణనాతీతం. ఆ నిశ్శబ్దమే మనకు అన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానం ఇస్తుంది. చివరికి సాక్షిగా మిగిలిపోవడమే ఆత్మ సాక్షాత్కారం.
