[శ్రీ సి.హెచ్. ప్రతాప్ గారి ‘ధర్మయుత జీవనం’ అనే రచనని అందిస్తున్నాము.]
ధర్మం అనేది భారతీయ జీవన విధానానికి ప్రాణవాయువు వంటిది. ఇది కేవలం ఒక మతానికి సంబంధించినది కాదు, సమాజం సమతుల్యంగా సాగడానికి అవసరమైన నైతిక విలువల సమాహారం. మనుస్మృతి వంటి ప్రాచీన గ్రంథాలు ధర్మం యొక్క ప్రాముఖ్యతను మరియు దాని రక్షణ బాధ్యతను అత్యంత ప్రభావవంతంగా వివరించాయి. సమాజంలో ప్రతి వ్యక్తి తన కర్తవ్యాన్ని సక్రమంగా నిర్వహించడమే నిజమైన ధర్మాచరణ. వ్యక్తులు ధర్మాన్ని అనుసరించినప్పుడు, ఆ ధర్మమే వారిని ఆపద కాలంలో రక్షణ కవచంలా కాపాడుతుంది.
సమాజంలో శాంతి, సౌభ్రాతృత్వం నెలకొనాలంటే ధర్మం వర్ధిల్లాలి. ధర్మాన్ని విస్మరించి కేవలం స్వార్థంతో సాగితే, అది సామాజిక అశాంతికి దారితీస్తుంది. అందుకే మన పెద్దలు ధర్మాన్ని కాపాడడం అంటే మనల్ని మనం కాపాడుకోవడమే అని చెప్పారు. సత్యం మాట్లాడటం, అహింసను పాటించడం, ఇతరులకు సహాయం చేయడం వంటివన్నీ ధర్మంలోని వివిధ రూపాలే. మనుస్మృతిలో ధర్మానికి సంబంధించి మరికొన్ని అద్భుతమైన శ్లోకాలు ఉన్నాయి:
ధృతిః క్షమా దమోఽస్తేయం శౌచమింద్రియనిగ్రహః।
ధీర్విద్యా సత్యమక్రోధో దశకం ధర్మలక్షణం॥
ధైర్యం, క్షమాగుణం, మనో నిగ్రహం, దొంగతనం చేయకుండటం, బాహ్య మరియు అంతర శుద్ధి, ఇంద్రియ నిగ్రహం, వివేకం, విద్య, సత్యం మరియు కోపం లేకపోవడం అనేవి ధర్మానికి పది ముఖ్య లక్షణాలు. ఈ పది గుణాలను అలవర్చుకున్న వ్యక్తి నిజమైన ధర్మాత్ముడిగా పరిగణించబడతాడు.
ధర్మం అనేది ఒక వ్యక్తి ప్రవర్తనలోనే కాకుండా, ఆలోచనల్లో కూడా ఉండాలి. ప్రతికూల పరిస్థితులు ఎదురైనప్పుడు అధర్మ మార్గంలో వెళ్లకుండా, నీతిని నమ్ముకుని సాగేవారే చివరకు విజయం సాధిస్తారు. ధర్మం వైపు నిలిచిన వారికి ప్రకృతి కూడా సహకరిస్తుంది.
సత్యం బ్రూయాత్ ప్రియం బ్రూయాన్నబ్రూయాత్ సత్యమప్రియమ్।
ప్రియం చ నానృతం బ్రూయాదేష ధర్మః సనాతనః॥
సత్యాన్నే పలకాలి, అది ఎదుటివారికి ప్రియంగా ఉండాలి. సత్యమైనప్పటికీ ఇతరులను కష్టపెట్టేలా ఉంటే దానిని చెప్పకూడదు. అలాగే ఎవరికో నచ్చుతుందని అప్రియమైన అబద్ధాలను కూడా చెప్పకూడదు. ఇదే సనాతన ధర్మం బోధించే పరమార్థం.
నేటి ప్రపంచంలో విలువలు నశిస్తున్న తరుణంలో, ధర్మం పట్ల అవగాహన పెంచుకోవడం ఎంతో అవసరం. ఆర్థిక ప్రయోజనాల కంటే నైతిక విలువలే శాశ్వతమైనవని గ్రహించాలి. ధర్మాన్ని అనుసరించే దేశం లేదా సమాజం ఎప్పటికీ పతనం కాదు. మానవత్వం పట్ల గౌరవం కలిగి ఉండటం, ప్రకృతిని ప్రేమించడం కూడా ధర్మంలో భాగమే.
మనుస్మృతి ప్రకారం, ధర్మం అనేది ఒక వ్యక్తిని ఉన్నత స్థితికి చేరుస్తుంది. మనం చేసే ప్రతి పనిలోనూ ధర్మం ఉందా లేదా అని ఆలోచించుకోవాలి. కష్టాలు ఎదురైనప్పుడు ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టడం చాలా సులభం, కానీ ఆ సమయంలో కూడా ధర్మం వైపు నిలబడటమే గొప్పతనం. సత్ప్రవర్తన కలిగిన వ్యక్తులతో కూడిన సమాజమే రేపటి తరానికి ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.
గాంధీజీ దృష్టిలో ధర్మం అనేది సత్యం మరియు అహింసల కలయిక. ‘సత్యమే పరమ ధర్మం’ అని నమ్మిన ఆయన, ప్రతి పనిలోనూ నైతికత ఉండాలని ప్రబోధించారు. సత్య మార్గంలో నడవడమే భగవంతుడిని చేరుకోవడానికి అసలైన మార్గమని ఆయన నిరూపించారు. ఇక స్వామి వివేకానంద ధర్మాన్ని సేవా దృక్పథంతో జోడించారు. ‘జీవ కారుణ్యమే శివ పూజ’ అని చెబుతూ, ఆపదలో ఉన్నవారికి సహాయం చేయడమే అత్యున్నత ధర్మమని చాటారు. మనిషి తనలోని దైవత్వాన్ని గుర్తించి, నిర్భయంగా తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించడమే ధర్మమని ఆయన యువతకు పిలుపునిచ్చారు.
గౌతమ బుద్ధుడు ధర్మాన్ని ‘ధమ్మం’గా అభివర్ణించారు. అష్టాంగ మార్గాలను అనుసరించడం, కరుణ కలిగి ఉండటం మరియు మనస్సును నిర్మలంగా ఉంచుకోవడమే ధర్మమని ఆయన బోధించారు. స్వార్థాన్ని త్యజించి, సర్వ ప్రాణుల పట్ల దయ చూపడమే ధర్మానికి అసలైన నిర్వచనమని బుద్ధుడు లోకానికి చాటిచెప్పారు. ఈ మహనీయులందరూ వేర్వేరు మార్గాల్లో చెప్పినప్పటికీ, అంతిమంగా ధర్మం అంటే మానవత్వాన్ని కాపాడటం మరియు సన్మార్గంలో పయనించడమే. ధర్మాచరణ వల్లనే సమాజంలో శాంతి నెలకొంటుంది.
ధర్మం యొక్క శక్తి అనంతమైనది. దీనిని ఆచరించే వారు ఎక్కడున్నా గౌరవించబడతారు. లోక కల్యాణం కోసం ప్రతి ఒక్కరూ తమ పరిధిలో ధర్మాన్ని కాపాడాలి. మన సంస్కృతిలో ధర్మం అంటే కేవలం పూజలు చేయడం కాదు, సత్య మార్గంలో నడవడమే.
