[డా. కాళ్ళకూరి శైలజ గారు రచించిన ‘నేలపాట’ కవితని విశ్లేషిస్తున్నారు శ్రీ నరేంద్ర సందినేని.]
డాక్టర్ కాళ్ళకూరి శైలజ కాకినాడ రంగరాయ వైద్య కళాశాలలో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్గా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. ప్రముఖ కవయిత్రి. వీరి కలం నుండి జాలువారిన ‘నేలపాట’ కవితా సంపుటిలోని ‘నేలపాట’ కవితలో నేల యొక్క వైవిధ్యాన్ని, ఆర్తిని, మట్టి మనుషుల శ్రమను అద్భుతమైన ప్రతీకల ద్వారా ఆవిష్కరించారు. ప్రకృతిలోని సున్నితత్వాన్ని సామాజిక స్పృహతో ముడి పెట్టిన తీరు ప్రశంసనీయం. ‘నేలపాట’ సంపుటి లోని కవితా పంక్తులు భావపరంగా ఎంతో సున్నితమైనవి. ప్రకృతి, మట్టి, జీవనచక్రం, మాతృత్వం వంటి భావాలను ప్రతీకల ద్వారా కవయిత్రి వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
‘నేలపాట’ అనే శీర్షికనే కవిత యొక్క కేంద్ర భావాన్ని స్పష్టంగా సూచిస్తుంది. నేల అంటే కేవలం భూమి కాదు; అది జీవానికి మూలాధారం, ప్రకృతికి మాతృరూపం. కవయిత్రి నేలను సజీవమైన వ్యక్తిగా ఊహిస్తూ, దానికి పాట పాడే లక్షణాన్ని ఆపాదించారు. ‘నేల పాట’ అనే కవితలో ప్రకృతిని కేవలం దృశ్య సౌందర్యంగా కాకుండా, జీవంతో నిండిన ఒక సజీవ ప్రపంచంగా చిత్రించారు. నేల, చెట్టు, పువ్వు వంటి ప్రకృతి అంశాలను మానవ అనుభూతులతో మేళవిస్తూ కవయిత్రి లోతైన భావాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఈ కవితలో ప్రకృతి మానవీకరణ మరియు ప్రతీకాత్మకత ప్రధాన విశేషాలుగా నిలుస్తాయి. ఇప్పుడు కవయిత్రి శైలజ కవితా లోకంలోకి ప్రవేశించి, ఆ భావ సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదిద్దాం; కవిత్వానుభూతుల విస్తార లోకంలో విహరిద్దాం.
‘పగలంతా రంగుల పాట పాడిన నేల
రాత్రికి వెన్నెల గీతమై నీడల్లో దాక్కుంటుంది’
ఈ కవితా పంక్తుల ద్వారా కవయిత్రి ప్రకృతిలోని మార్పులను సంగీత రూపకాలతో చిత్రించారు. పగటి వేళ ప్రకృతి రంగులతో కళకళలాడుతూ ఒక ఉత్సాహభరిత గీతంలా కనిపిస్తుంది. రాత్రి వేళ అదే ప్రకృతి వెన్నెల కాంతిలో నిశ్శబ్దమైన గీతంలా మారుతుంది. ఈ చిత్రణ ప్రకృతి యొక్క లయను, శాంతిని, మృదుత్వాన్ని, మౌనాన్ని సూచిస్తుంది.
ప్రకృతి చిత్రం అనేది సజీవ చిత్రం. కవయిత్రి నేలను కేవలం జడ పదార్ధంగా చూడ లేదు. పగలంతా రంగురంగుల పంటలు, పూలతో అలరించిన నేల రాత్రి వేళ వెన్నెల నీడలో ఒదిగిపోవడం ఒక అందమైన ఊహ. పగలంతా సూర్యకాంతిలో నేల రంగురంగుల పూలతో, పచ్చని పంటలతో ఒక కోలాహలమైన పాటలా కనిపిస్తుంది. కానీ చీకటి పడగానే, అదే నేల వెన్నెల వెలుగుల్లో తన రూపాన్ని మార్చుకుని నిశ్శబ్దంగా నీడల చాటున దాక్కుంటుంది. ఇది ప్రకృతిలో జరిగే దృశ్య పరివర్తనను సూచిస్తుంది. సృష్టి కూడా విశ్రాంతిని అందిస్తుందని ఈ భావం తెలియజేస్తుంది. పగలు అనేది ఉత్సాహానికి, క్రియాశీలతకు సంకేతం. నేల పగలంతా జీవకోటి కోసం కష్టపడి,రాత్రికి ఒక మృదువైన గీతంలా మారి విశ్రాంతి తీసుకుంటుందని కవయిత్రి భావన. ఇక్కడ ‘పాట’ అంటే ఉత్సాహం. ‘గీతం’ అంటే ప్రశాంతత అని అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఇది ఒక అస్తిత్వ రహస్యం. వెన్నెల గీతమై నీడల్లో దాక్కోవడం అంటే – బయట కనిపించే హడావుడి కంటే మౌనంలోనే నేల తన అసలైన రూపాన్ని, రహస్యాలను దాచుకుంటుందని అర్థం. ఇది మనిషి అంతరంగానికి కూడా అన్వయించుకోవచ్చు. బయటికి రంగుల ప్రపంచంలా కనిపించినా, లోలోపల ఒక నిశ్శబ్ద ఏకాంతాన్ని కోరుకుంటుంది. ఈ కవితా పంక్తులు నేల యొక్క సౌందర్యాన్ని, అది ఇచ్చే ఓదార్పును ఒక అందమైన భావుకతతో ఆవిష్కరించాయి.
‘సగం కొట్టిన చెట్టు
తెగిన తూనీగ రెక్కల్ని పసరు వాసనతో
నెమరేసుకుంటూ ఉండగా’
‘పసరు వాసనతో నెమరేసుకుంటూ ఉండగా’ అనే కవితా పంక్తి నేల తనలోని జ్ఞాపకాలను, గాయాలను మౌనంగా భరించుకుంటుందని తెలియజేస్తుంది. ఈ పంక్తిలో కవయిత్రి ప్రకృతి గాయాన్ని సున్నితంగా చిత్రించారు. ‘సగం కొట్టిన చెట్టు’ అనేది మనిషి చేత ప్రకృతి నష్టపోవడాన్ని సూచిస్తుంది. ‘తెగిన తూనీగ రెక్కలు’ అనే చిత్రణ చిన్న జీవుల బాధను తెలియజేస్తుంది. ‘పసరు వాసన’ అనే పదప్రయోగం మట్టికి ఉన్న సహజ సువాసనను సూచించడంతో పాటు, ఆ గాయాలను నేల తనలోనే నెమరేసుకుంటుందనే భావాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది. ఈ పద చిత్రాలు నేల అనుభవిస్తున్న గాయాన్ని, ప్రకృతి విధ్వంసాన్ని మౌనంగా సూచిస్తున్నాయి. ఇవి గాయపడిన ప్రకృతిని స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. ‘సగం కొట్టిన చెట్టు’ అనేది మనిషి స్వార్థానికి బలైన ప్రకృతికి నిలువుటద్దం. అది ప్రాణం కోల్పోతూ కూడా, తన చుట్టూ ఉన్న చిన్న ప్రాణులైన తూనీగల తెగిన రెక్కల వేదనను తన పసరు వాసనతో నెమరేసుకుంటుంది. ఇక్కడ చెట్టు కేవలం ఒక వస్తువు కాదు; ఒక సహానుభూతి గల ప్రాణిగా వర్ణించబడింది.
‘అమ్మ ఒళ్ళోకి దుమికే చిన్నారిలా పువ్వొకటి
మట్టిలోకి జారుకుంది’
ఈ కవితా పంక్తులు అత్యంత భావోద్వేగభరితమైనవి. ఇక్కడ మట్టి తల్లిగా, పువ్వు చిన్నారిగా ప్రతీకలుగా నిలుస్తాయి. మట్టిలో కలిసిపోవడం అంటే జీవితం తిరిగి ప్రకృతిలో లయమవడం అనే భావం వ్యక్తమవుతుంది. ఈ ఉపమానం ద్వారా ప్రకృతి యొక్క మాతృత్వాన్ని, జీవన చక్రాన్ని కవయిత్రి సున్నితంగా తెలియజేస్తారు. శైలీపరంగా చూస్తే ఈ కవిత స్వేచ్ఛా వచనంలో రాయబడింది. సాదాసీదా పదాలతోనే కవయిత్రి లోతైన భావాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఉపమానాలు, రూపకాలు, ప్రతీకలు ఈ కవితకు కవితాత్మక గాఢతను అందిస్తున్నాయి. పువ్వు మట్టిలో పడిపోవడాన్ని కవయిత్రి ఒక చిన్నారి తల్లి ఒడిలోకి చేరినట్లుగా పోల్చారు. ఇక్కడ మట్టి ‘అమ్మ’గా రూపాంతరం చెందింది. ఇది ప్రకృతి మాతృత్వాన్ని, జీవనచక్రాన్ని సూచిస్తుంది. పువ్వు మట్టిలోకి కలిసిపోవడం అంటే తిరిగి ప్రకృతిలోకి చేరడమే. ఈ కవితలోని ప్రధాన భావాలు ప్రకృతి సౌందర్యం, ప్రకృతి గాయాలు, మానవ చర్యల ప్రభావం, మట్టి యొక్క మాతృత్వం, జీవన చక్రం – పుట్టుక లయం. కవయిత్రి నేలను మాతృ రూపంగా, ప్రకృతిని సజీవ ప్రపంచంగా చూపిస్తూ జీవితం, ప్రకృతి, మనిషి మధ్య ఉన్న అంతరంగిక సంబంధాన్ని సున్నితంగా వ్యక్తం చేశారు. ఇది మట్టిలోని నిజమైన మమకారాన్ని వ్యక్తపరచే భావం. పువ్వు రాలిపోవడాన్ని మరణంగా కాకుండా, తిరిగి జన్మనిచ్చిన మట్టి ఒడిలోకి చేరడంగా వర్ణించడం మట్టిలో ఉన్న పేగు బంధాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఇదే ఈ కవితకు ప్రాణం వంటిది. సాధారణంగా పువ్వు రాలి పోవడాన్ని లేదా మరణంగా భావిస్తాం. కానీ కవయిత్రి దాన్ని తిరుగు ప్రయాణంగా వర్ణించారు. చెట్టుమీద పుట్టిన పువ్వు తనకు జన్మనిచ్చిన మట్టి ఒడిలోకి పరమ సంతోషంతో దూకినట్టుగా చిత్రీకరించడం మట్టితో ఉన్న ఆత్మీయ బంధాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది.
ఇది తాత్విక కోణంలో చూపబడింది. పైన విధ్వంసానికి గురైన చెట్టు కనిపించినప్పటికీ, కింద మట్టిలో కలిసిన పువ్వు ద్వారా ఒక అందమైన ఐక్యం కనిపిస్తుంది. జీవితం అంతమైనప్పటికీ, అది తిరిగి మట్టిలో కలిసి కొత్త జీవానికి పునాది వేస్తుందనే పునరుజ్జీవన సందేశం ఇందులో వ్యక్తమవుతోంది.
‘ఇగిరిన పూగంధం గాలిపటమై ఎగిరెళ్ళి’ అనే కవితా పంక్తిలో పువ్వుల సువాసనను కవయిత్రి గాలిపటంతో ఉపమానంగా చూపించారు. సాధారణంగా గాలిలో వ్యాపించే పూగంధాన్ని గాలిపటంలాగా ఎగిరే వస్తువుగా ఆమె ఊహించారు. ఇది కవయిత్రి కల్పనా శక్తిని, ప్రకృతిని సృజనాత్మకంగా చూసే దృష్టిని తెలియజేస్తుంది. ఇక్కడ ఉపమానం మరియు ప్రకృతి మానవీకరణ లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
‘కొండ కౌగిలికి చిక్కిన వేళ’ అనే కవితా పంక్తిలో, కొండను ఒక మనిషిలా భావించి, ‘కౌగిలి’ అనే మానవ అనుభూతిని ఆపాదించారు. గాలిలో విహరించిన పూగంధం కొండల వద్దకు చేరి అక్కడే ఆగిపోవడాన్ని కవయిత్రి కొండ కౌగిలిగా చిత్రించారు. ఈ రూపకం ప్రకృతిలోని అంశాల మధ్య ఉన్న ఆత్మీయతను సూచిస్తుంది.
‘నేలది చెమ్మగిల్లే చలువ కళ’ ఈ కవితా పంక్తి కవితలోని భావాన్ని మరింత గాఢతతో వ్యక్తపరుస్తుంది. పూగంధం వ్యాపించి కొండలను తాకినప్పుడు నేలలో మృదుత్వం, తేమ, అందం పుట్టుకొస్తాయని కవయిత్రి భావించారు. ‘చెమ్మగిల్లే చలువ కళ’ అనే పద ప్రయోగం నేలలోని సహజ సౌందర్యాన్ని, ప్రకృతిలోని మృదుత్వాన్ని సూచిస్తుంది. శైలీపరంగా ఇందులో ఉపమానం, రూపకం, మానవీకరణ వంటి అలంకారాలు కనిపిస్తాయి. కవయిత్రి ప్రకృతి దృశ్యాలను సంగీతాత్మకంగా, సున్నితమైన భాషలో చిత్రిస్తూ ప్రకృతిలో మనిషి అనుబంధాన్ని సూచిస్తున్నారు. ఈ కవితా పంక్తుల్లో పువ్వుల సువాసన, గాలి, కొండలు,నేల వంటి ప్రకృతి అంశాలు పరస్పరం కలసి ఒక అందమైన దృశ్యాన్ని సృష్టిస్తాయి. ఇది ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని మాత్రమే కాకుండా, దాని సున్నితమైన అనుభూతిని కూడా మనకు తెలియజేస్తుంది.
ఈ కవితా పంక్తులు ప్రకృతిలో జరిగే ఒక అద్భుతమైన అదృశ్య పరిణామాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్లు చిత్రిస్తాయి. ఇందులో సువాసనను, గాలి పటంగా ఊహించడం ప్రత్యేకమైన భావుకత. సాధారణంగా పువ్వు రాలిపోయినప్పుడు దాని పరిమళం ఆవిరై పోతుంది. కానీ కవయిత్రి ఇక్కడ పూగంధం గాలిపటంలా ఎగిరిపోయిందని చెప్పడం ద్వారా అది అంతరించి పోలేదని సూచించారు. గాలిలో కలిసి ఒక లక్ష్యం వైపు ప్రయాణించిందని దాని భావం.
ఇక్కడ ‘కొండ కౌగిలి’ అనే రూపకం చాలా అందంగా ఉపయోగించబడింది. గాలిలో ఎగిరిన ఆ సువాసన, కొండ కౌగిలికి చిక్కిందంటే, అది కొండల వద్ద మేఘంగా మారి ఆగిపోయిందని అర్థం. ఎత్తైన కొండలు మేఘాలను ఆపి వర్షాన్ని కురిపించే ప్రక్రియను కవయిత్రి ప్రేమపూర్వక కౌగిలితో పోల్చారు.
‘నేల చెమ్మగిల్లడం’ అనేది ఒక తృప్తిని సూచిస్తుంది. మేఘం కొండలను తాకి వర్షంగా కురిసినప్పుడు నేల తడిసి చల్లబడుతుంది. ‘నేలది చెమ్మగిల్లే చలువ కళ’ అనే పద ప్రయోగం ద్వారా, వర్షపు జల్లులతో మట్టి పులకించి తన వేడిని పోగొట్టుకొని శాంతించిందని అర్థమవుతుంది. ఇది కేవలం భౌతిక తృప్తి మాత్రమే కాదు; వియోగం తర్వాత కలిసిన కలయిక వల్ల కలిగే ఆత్మీయ ఆనందం కూడా. పువ్వు నుండి విడిపోయిన గంధం గాలిలో ప్రయాణించి, కొండలను తాకి, మళ్ళీ వర్షంగా మారి నేలను చేరడం ఒక జీవన చక్రాన్ని సూచిస్తుంది. ప్రకృతిలోని ప్రతి అణువు తిరిగి తన మూలమైన నేలను చేరుకొని దానికి చల్లదనాన్ని ఇస్తుంది. మొత్తానికి ఈ కవితలో ప్రకృతి యొక్క చలనం, మాధుర్యం, భావోద్వేగం సమన్వయంగా ప్రతిఫలించాయి. కవయిత్రి ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని ఎంతో సున్నితంగా,రూపకాల ద్వారా అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు.
‘ఒక్కో నేల ఒక్కో పాటై వినిపిస్తుంది’. ఇక్కడ కవయిత్రి నేలను ఒక సంగీత సాధనంగా ఊహించారు. ప్రతి నేల తన స్వభావం, తన పరిస్థితి ప్రకారం ఒక ప్రత్యేకమైన ‘పాట’ను పాడుతుందని భావం వ్యక్తమవుతుంది. ఇది ప్రకృతి వైవిధ్యాన్ని, నేలల భిన్నత్వాన్ని కవితాత్మకంగా తెలియజేస్తుంది.
‘ఉండ కట్టి ఉబికితే నల్లరేగడి’ అని చెప్పడంలో ఆ నేల యొక్క సాంద్రతను, శక్తిని కవయిత్రి వర్ణించారు. నల్ల రేగడి నేల సత్తువకు ఇది నిదర్శనం. ఈ నేల నీటిని పీల్చుకొని ముద్దలా కట్టి, ఉబ్బే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది. ఇది పట్టుదలతో కూడిన ప్రాణశక్తికి ప్రతీక. నల్ల రేగడి బలం, ఉబికే జీవ శక్తికి గుర్తుగా నిలుస్తుంది. ఈ కవితా పంక్తిలో నల్లరేగడి నేల యొక్క లక్షణాన్ని సూచించారు. నీరు తాకినప్పుడు లేదా తేమ పెరిగినప్పుడు, నేల ఉబ్బి పొంగే స్వభావాన్ని ‘ఉబికితే’ అనే పదంతో కవయిత్రి వ్యక్తపరిచారు. ఇది ఒక భావోద్వేగ స్పందనలా అనిపిస్తుంది.
‘ఎండిన కన్ను జీర ఎర్ర మన్ను’ అనేది చాలా గాఢమైన ప్రయోగం. ఇక్కడ ఎర్రమన్ను వేదనకు రూపకంగా నిలుస్తుంది. కన్నీరు ఇంకిపోయి, కళ్ళలో మిగిలిన ఎర్ర చారలు జీరల వలె కనిపిస్తున్నట్లు ఎర్రమన్నును కవయిత్రి చిత్రించారు. ఆ విధంగా ఆ నేలలోని నిస్సహాయతను, దాహాన్ని ఆమె ఎంతో చక్కగా ఆవిష్కరించింది. ఈ కవితా పంక్తిలో ఎర్రమన్నును ఎండిపోయిన కళ్ళతో పోల్చడం జరిగింది. ఈ ఉపమానం ద్వారా కవయిత్రి నేల యొక్క పొడిబారిన స్థితిని ఎంతో హృద్యంగా వ్యక్తం చేశారు. ఇది ప్రకృతి ఎదుర్కొనే కఠిన పరిస్థితులకు ప్రతీకగా కూడా భావించవచ్చు.
‘భారంగా మూలిగితే రాతినేల’ అనేది కష్టానికి చమత్కారంగా వ్యక్తీకరించిన ప్రయోగం. రాతి నేల బరువుగా మూలిగే కష్టానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఈ కవితా పంక్తిలో కవయిత్రి రాతి నేలను బాధతో మూలిగే జీవిగా ఊహించారు. దున్నడానికి మొండిగా ఉండే రాతి నేల, తన కఠినత్వం వల్ల కలిగే శ్రమను, మూలుగుగా వ్యక్తపరుస్తున్నట్లు కవయిత్రి భావించారు. ఈ విధంగా ప్రకృతిని మానవీకరించిన మంచి ఉదాహరణ ఇది. రాతి నేల కఠినత్వాన్ని, నిశ్చలతను, బాధతో కూడిన శబ్దంగా కవయిత్రి ప్రతిబింబించారు.
‘వేసవి వేడిమికి అయిష్టంగా లేచి సుళ్ళు తిరిగితే’
‘ఇసుకపర్ర’ అనేది అసహనానికి సూచిక. ఎండాకాలంలో ఇసుక తిన్నెల్లో వీచే సుడిగాలిని, వేడిని భరించలేక ఆ నేల చూపించే అసహనాన్ని కవయిత్రి సున్నితంగా వర్ణించారు. అది ఇష్టం లేకపోయినా, కాలానుగుణంగా మార్పులకు లోనవుతూ ముందుకు సాగాల్సిన స్థితిని ఇది సూచిస్తుంది. ఈ కవితా పంక్తిలో ఇసుక నేల వేడికి ప్రతిస్పందనగా ఎగిరిపోవడాన్ని ‘అయిష్టంగా లేచి సుళ్ళు తిరగడం’గా చిత్రించడం ద్వారా ప్రకృతిలోని కదలికను స్పష్టంగా ప్రతిబింబించింది.
‘శ్వాసించే వేళ్ళు పైకెత్తి చూపిస్తే
మడ అడవుల ఉప్ప నేల’
ఈ కవితా పంక్తిలో మడ అడవుల ఉప్పు నేలను కవయిత్రి ప్రత్యేకంగా చిత్రించారు. మడ అడవుల ఉప్ప నేల మనుగడ కోసం శ్వాసించే పోరాటాన్ని సూచిస్తుంది. మడ అడవుల్లో ఉన్న చెట్ల వేళ్ళు పైకి ఎత్తి కనిపిస్తాయి. వాటిని కవయిత్రి శ్వాసించే వేళ్ళుగా అభివర్ణించారు. ఇది ప్రకృతి జీవత్వాన్ని తెలియజేసే గొప్ప ప్రతీక. ఉప్పు నేలలో కూడా జీవం ఎలా కొనసాగుతుందో ఈ చిత్రణ ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. మడ అడవులు మనుగడ కోసం పోరాటం సాగిస్తాయి అనేది ఒక అద్భుతమైన శాస్త్రీయ సత్యం. ఉప్పు నీటిలో ఆక్సీజన్ అందక, మడ అడవుల వేళ్ళు పైకి వస్తాయి. దీన్ని కవయిత్రి బతకడం కోసం, గాలి కోసం ఆరాటపడుతూ చేతులెత్తి మొరపెట్టుకుంటున్న ఆత్మీయ దృశ్యంగా రూపాంతరం చేశారు. నేల కేవలం మట్టి కాదు; అది జీవం.మనిషిలో ఎలాగైతే శక్తి, వేదన, మొండితనం, అసహనం, ఆరాటం ఉంటాయో, నేలలో కూడా అదే లక్షణాలు ఉంటాయని కవయిత్రి వర్ణించారు.
ఈ కవితా పంక్తుల్లో కవయిత్రి భూమిపై ఉన్న వివిధ రకాల నేలలను ఒక సంగీత సమాహారంలా చిత్రించారు. నల్ల రేగడి, ఎర్ర మన్ను, రాతి నేల, ఇసుక పర్ర, మడ అడవుల ఉప్ప నేల వంటి ప్రతి నేల తన స్వభావం, తన పరిస్థితి ప్రకారం ఒక ప్రత్యేకమైన ‘పాట’ను పాడుతున్నట్టుగా ఆమె భావించారు. అలంకారాల పరంగా ఈ కవితలో ప్రకృతి మానవీకరణ, ఉపమానం, రూపకం వంటి కవితా లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. సరళమైన పదాలతోనే కవయిత్రి ప్రకృతి వైవిధ్యాన్ని, నేలల ప్రత్యేకతను మరియు వాటి జీవత్వాన్ని అందంగా వ్యక్తపరిచింది. మొత్తానికి ఈ కవిత భూమి వైవిధ్యాన్ని, ప్రకృతి జీవాన్ని మరియు నేలలతో మనిషి అనుబంధాన్ని సున్నితంగా ప్రతిబింబించే ఒక అందమైన కవితాత్మక చిత్రంగా నిలుస్తుంది.
‘ఇవెన్ని ఉన్నా
వరి చేలు కప్పుకున్న నేల మాత్రం
నోరారా తినే చేతుల్ని కలకంటుంది’
ఈ కవితా పంక్తుల్లో కవయిత్రి వరి చేలతో నిండిన నేలను జీవంతో నిండిన తల్లిలా చిత్రిస్తారు. అనేక రకాల నేలలు ఉన్నప్పటికీ, వరి పండించే నేల మనుషులు తృప్తిగా తినే దృశ్యాన్ని కలగా కంటుందని చెప్పడం ద్వారా భూమి యొక్క దాతృత్వాన్ని సూచిస్తుంది. ఇక్కడ భూమి తనలో పండిన ధాన్యాన్ని మనుషులకు అందించాలని ఆశించే మాతృ స్వరూపంగా కనిపిస్తుంది. నేల ఎన్ని రూపాల్లో ఉన్నా, వరి చేలు పచ్చగా పరుచుకున్న నేల పరమార్థం వేరు. అది కేవలం పంటను పండించడమే కాదు; ఆ పంటను నోరార తినే చేతులను కలగా కంటుంది. అంటే, తాను పండించిన ప్రతి గింజ ఒకరి ఆకలి తీర్చాలని, సమాజం క్షేమంగా ఉండాలని ఆ నేల కోరుకుంటుంది.ఇది నేల యొక్క త్యాగనిరతిని, మాతృత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
‘అసలైన నేల పాట వినాలంటే
పాదాలు చెవులవ్వాలి’
ఈ కవితా పంక్తుల్లో కవయిత్రి లోతైన తాత్విక భావాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నారు. సాధారణంగా మనం సంగీతాన్ని చెవులతో వింటాం. కానీ ‘నేల పాట’ అంటే మట్టి పరిమళం, రైతుల కష్టం, కూలీల చెమట – ఆ పాటను వినాలంటే కేవలం వినికిడి శక్తి సరిపోదు; ఆ నేల మీద నడిచే పని చేసే అనుభవం ఉండాలి. ‘పాదాలు చెవులవ్వడం’ అంటే, శ్రమలో భాగస్వామ్యం కావడం. నేల మీద చెప్పులు లేకుండా నడిచినప్పుడు మాత్రమే ఆ నేల స్వభావం పాదాలకు తెలుస్తుంది. అలాగే ఒక సామాన్యుడి లేదా ఒక సమాజపు మూలాలను అర్థం చేసుకోవాలంటే, మనం వారి స్థాయిలోనే ఆలోచించాలి. మేధస్సు కంటే అనుభవం గొప్పదని కవయిత్రి భావం వ్యక్తమవుతోంది. పాదాలు భూమిని తాకుతాయి; మనిషికి ప్రకృతికి మధ్య ప్రత్యక్ష సంబంధం పాదాల ద్వారానే ఏర్పడుతుంది. ఆ నేల పడే వేదనను, అది పాడే జీవనరాగాన్ని వినాలంటే మనిషి అహంకారాన్ని వదిలివేయాలని ఇక్కడ అంతరార్థం. ఇది కేవలం వినికిడి గురించి కాదు; స్పర్శ మరియు అనుభూతి గురించి. నిజమైన జీవిత సత్యాలు పుస్తకాలలోనో, మాటల్లోనో దొరకవు. అవి నేల మీద నడిచే మనసుల పాదాల కింద, వారి కష్టార్జితంలో ఉంటాయి అని ఈ కవితా పంక్తి అద్భుతంగా చెబుతోంది. నేల యొక్క నిజమైన స్వరాన్ని వినాలంటే కేవలం వినికిడి సరిపోదు; భూమిని తాకి అనుభవించే అనుభూతి అవసరం. ‘పాదాలు చెవులవ్వాలి’ అనే రూపకం ద్వారా కవయిత్రి మనిషి ప్రకృతితో దగ్గరగా మమేకం కావాలని సూచిస్తున్నారు.
‘పగుళ్ళలోంచి పచ్చగా నవ్వే భూమి గురించి తెలియాలి’
ఎండిపోయిన నేలలో ఏర్పడిన పగుళ్ల మధ్య నుంచి పచ్చని మొక్కలు మొలకెత్తే దృశ్యాన్ని కవయిత్రి ‘పచ్చగా నవ్వే భూమి’గా చిత్రించారు. ఇది భూమి యొక్క జీవశక్తిని, ఆశావాదాన్ని సూచించే అందమైన ప్రతీక. కష్టాల్లోనూ జీవం పుట్టే ప్రకృతి స్వభావాన్ని ఈ చిత్రణ తెలియజేస్తుంది. ఎండిన నేల పగుళ్లు ఉన్నప్పటికీ, వర్షం పడగానే అదే పగుళ్లలో నుంచి పచ్చని మొలకలు బయలుదేరుతాయి. ఆ పచ్చదనాన్ని కవయిత్రి భూమి నవ్వుగా వర్ణించారు. కష్టాల పగుళ్ల మధ్య నుంచే ఆశావాహ దృక్పథంతో పచ్చదనంలా ఎలా ఎదగాలో ఈ కవితా పంక్తులు చెబుతున్నాయి.
ఈ పంక్తులు నేలను కేవలం ఒక ఉత్పాదక శక్తిగా కాకుండా, మానవాళికి అన్నం అందించే అన్నపూర్ణగా గౌరవించాలని సూచిస్తున్నాయి. నేల యొక్క నిజమైన విలువ ఏసీ గదుల్లో కూర్చుంటే తెలియదు; శ్రమించే వారికి మాత్రమే అది స్పష్టంగా తెలుస్తుందని కవయిత్రి పేర్కొన్నారు.
‘కంచంలో అన్నం చవులు ఊరేది
మరో నలుగురు తిన్నాకనే’
ఈ కవితా పంక్తులు కవితను ప్రకృతి వర్ణనగానో, శ్రమ చిత్రణగానో పరిమితం చేయకుండా, ఒక గొప్ప మానవతావాద శిఖరానికి తీసుకెళ్తాయి. ‘అన్నం తినడం’ అనేది కేవలం ఆకలి తీర్చుకోవడం మాత్రమే కాదు; అది ఒక సామాజిక ప్రక్రియ కూడా. మరొక నలుగురు తిన్నాకనే కంచంలో అన్నం రుచి పెరుగుతుందని కవయిత్రి చెప్పడం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం ఇదే. మన చుట్టూ ఉన్నవారు ఆకలితో ఉన్నప్పుడు మనం ఒక్కరమే తినడంలో తృప్తి ఉండదు. సమాజంలోని అందరి ఆకలి తీరినప్పుడే మనం తినే అన్నానికి నిజమైన విలువ, రుచి వస్తాయనే భావాన్ని ఈ కవిత వ్యక్తం చేస్తుంది. ఇందులో రైతు ఆవేదనతో పాటు, శ్రమ ఫలించిన ఆనందం కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది. పండించిన నేల ఆశయం కూడా ఇదే – తాను కష్టపడి పండించిన పంట అందరికీ చేరాలని నేల కోరుకుంటుంది. పది మందికి అన్నం పెట్టే గుణం ఉన్న నేల నుంచే ఈ భావం పుట్టింది. ‘కంచంలో అన్నం చవులు ఊరడం’ అనేది కేవలం రుచికి సంబంధించినది కాదు. అది పది మందితో పంచుకొని తిన్నప్పుడే పరిపూర్ణం అవుతుందని సూచిస్తుంది. ఈ విధంగా కవయిత్రి సామాజిక బాధ్యతను, మానవత్వాన్ని ప్రబోధించారు. పర్యావరణ స్పృహతో ప్రారంభమైన ఈ కవిత, మానవ సంబంధాల విలువను ప్రతిపాదిస్తూ ముగుస్తుంది. అలంకారిక భాష కంటే అనుభూతి ప్రధానంగా సాగిన ఈ కవిత ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో ఒక చక్కని సృజనగా నిలుస్తుంది. ఈ కవితా పంక్తిలో కవయిత్రి మనిషి జీవన విలువలను ప్రతిపాదించారు. మనం తినే అన్నం నిజమైన రుచిని పొందేది, మరొకరితో పంచుకున్నప్పుడే అనే భావాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఇది భూమి అందించే సంపదను సమానంగా పంచుకోవాలనే సామాజిక సందేశాన్ని అందిస్తుంది.
ఈ కవితలో కవయిత్రి నేలను కేవలం భౌతిక వనరుగా కాకుండా, జీవంతో నిండిన తల్లి రూపంగా చిత్రించారు. వరి చేలు పగుళ్లలో మొలిచే పచ్చదనం, పంచుకోవడం వంటి ప్రతీకల ద్వారా భూమి ఉత్పాదకతను, రైతు శ్రమను మరియు మానవ సమానత్వాన్ని సూచించారు. అలంకారాల పరంగా ఇందులో రూపకాలు, ఉపమానాలు, ప్రకృతి మానవీకరణ వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. సరళమైన పదాలతోనే కవయిత్రి లోతైన సామాజిక, తాత్విక భావాలను వ్యక్తం చేసింది. ప్రకృతి – మనిషి అనుబంధాన్ని గుర్తు చేస్తూ, భూమి పట్ల కృతజ్ఞత, శ్రమ విలువ మరియు పంచుకోవడం వంటి మానవ విలువలను ప్రతిపాదించే గాఢమైన కవితాత్మక సందేశాన్ని ఈ కవిత అందిస్తుంది.
‘నేలపాట’ అనే చక్కటి కవితను అందించిన కవయిత్రి శైలజ గారిని అభినందిస్తున్నాను. వారు మరిన్ని మంచి కవితా సుమాలు విరబూయాలని మనసారా కోరుకుంటున్నాను.
