ప్రపంచ విపత్తుని సజీవంగా ప్రతిబింబించిన కవిత ‘ఉగ్ర గాథ’

[శ్రీ నందిని సిధారెడ్డి గారి ‘ఉగ్ర గాథ’ అనే కవితని విశ్లేషిస్తున్నారు శ్రీ సందినేని నరేంద్ర.]

ప్రముఖ కవి, రిటైర్డ్ తెలుగు భాషా ఉపన్యాసకులు, ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల, సిద్దిపేట, తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ తొలి అధ్యక్షుడు, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత, నందిని సిధారెడ్డి కలం నుండి జాలువారిన ‘అనిమేష ఉపద్రవగాథ’ కావ్యంలోని ‘ఉగ్ర గాథ’ కవితపై విశ్లేషణ ఇది.

‘ఉగ్ర గాథ’ అనే శీర్షికలోనే కవిత యొక్క ప్రధాన భావం ప్రతిధ్వనిస్తుంది. ‘ఉగ్ర’ అంటే తీవ్రత, విధ్వంసం, భయానక పరిస్థితి అని అర్థం.’గాథ’ అంటే ఒక కాలానికి సంబంధించిన సంఘటనలను కథనాత్మకంగా ఆవిష్కరించే వృత్తాంతం. ఈ రెండు పదాల సమ్మేళనంగా ఏర్పడిన ‘ఉగ్ర గాథ’ అనే శీర్షిక కరోనా మహమ్మారి చుట్టూ ఏర్పడిన భయం, అంతర్జాతీయ రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, పరస్పర ఆరోపణలు, కుట్ర సిద్ధాంతాలు మరియు ప్రపంచ శక్తుల మధ్య నెలకొన్న సంఘర్షణలను సూచిస్తుంది.

‘ఉగ్ర గాథ’ కేవలం ఒక వైరస్ కథ మాత్రమే కాదు; దాని వెనుక నడిచిన రాజకీయ, మానసిక యుద్ధ వాతావరణాన్ని కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది. కరోనా మహమ్మారి నేపథ్యంలో ప్రపంచ రాజకీయాల్లో చోటు చేసుకున్న పరిణామాలు, అంతర్జాతీయ ఆరోపణలు, కుట్ర సిద్ధాంతాలు మరియు బయోవార్ (జీవాయుధ యుద్ధం) వంటి అంశాలను ఈ కవిత తన వస్తువుగా స్వీకరించింది. సమకాలీన ప్రపంచంలో ఏర్పడిన ఈ అలజడి అంతటినీ అద్దం పడుతూ సాగడం వల్ల, ‘ఉగ్ర గాథ’ను ఆధునిక రాజకీయ వచన కవిత్వ లక్షణాలను సంతరించుకున్న ఉత్తమ కవితగా చెప్పవచ్చు.

వస్తు శిల్పం:

ప్రపంచాధిపత్య పోరు:

కవితా వస్తువు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు, అగ్రరాజ్యాల మధ్య సాగుతున్న ఆధిపత్య పోరు చుట్టూ తిరుగుతుంది. ప్రపంచంపై అహాన్ని, ఆధిక్యాన్ని చాటుకునేందుకు అగ్రరాజ్యాల మధ్య నెలకొన్న పోటీ, పరస్పర అనుమానాలు మరియు ఆరోపణలు ఈ కవితలో అంతర్లీనంగా వ్యక్తమవుతాయి.

భయానక రసం:

‘ఉగ్ర గాథ’ అనే శీర్షికకు తగినట్లుగానే, ప్రపంచాన్ని వణికించిన భీకరమైన కరోనా మహమ్మారి కాలాన్ని, దాని ప్రభావంతో ఏర్పడిన భయానక వాతావరణాన్ని కవి అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. ఈ మహమ్మారి వల్ల మానవాళి ఎదుర్కొన్న అలజడి, అనిశ్చితి, ప్రాణభీతి వంటి అంశాలు కవితలో భయానక రసాన్ని ప్రస్ఫుటం చేస్తాయి. అంతేకాక, కరోనా వ్యాప్తి వెనుక ఉన్నట్లుగా భావిస్తున్న ‘బయోవార్’ (జీవాయుధ యుద్ధం) అనే అంశం కవితకు మరింత ఉత్కంఠను, రాజకీయ నేపథ్యాన్ని సమకూర్చింది.

భావ వ్యక్తీకరణ – విశ్లేషణ:

అధికార గర్వం వ్యూహ వైఫల్యం:

‘అధికారానికి అహంకారం చివరి అస్త్రం/వ్యూహం తప్పినప్పుడల్లా ఉగ్రరూపం’

పాలకులు తమ వ్యూహాలు విఫలమైనప్పుడు, ఆ వైఫల్యాలను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి ఉగ్రరూపం దాలుస్తారని కవి ఈ పంక్తుల ద్వారా పాలకుల నైజాన్ని ఎండగట్టారు. ఈ విశిష్టమైన కవితా పంక్తులు రాజకీయ తత్వశాస్త్రాన్ని, అధికార స్వభావాన్ని, పాలకుల మానసిక ధోరణిని అత్యంత ప్రభావవంతంగా ఆవిష్కరిస్తున్నాయి.

కేంద్ర భావం:

ఈ పంక్తులు అధికార పతనం, పాలకుల ఉన్మాదం అనే సార్వత్రిక సత్యాన్ని ప్రతిపాదిస్తున్నాయి. పాలకుల వద్ద సమర్థవంతమైన వ్యూహా ప్రతివ్యూహాలు, ప్రజాధరణ, నైతిక బలం క్షీణించినప్పుడు..  వారు తమ అధికారాన్ని, ఉనికిని కాపాడుకోవడానికి అహంకారాన్ని, దూకుడును, హింసను ఆయుధాలుగా ఎలా మలుచుకుంటారో కవి సూటిగా ప్రశ్నించారు.

పదబంధాల విశ్లేషణ:

‘అధికారానికి అహంకారం చివరి అస్త్రం’ అనే పంక్తిలో కవి ‘అస్త్రం’ అనే పదాన్ని రూపకంగా ఉపయోగించారు. హిందూ పురాణాల్లో బ్రహ్మాస్త్రం అత్యంత శక్తివంతమైన, వినాశకరమైన దివ్యాస్త్రంగా భావించబడుతుంది. సాధారణ యుద్ధాల్లో దీనిని ఉపయోగించకుండా, అత్యంత అరుదైన సందర్భాల్లో చివరి ప్రయత్నంగా మాత్రమే ప్రయోగిస్తారని వర్ణించబడింది. అదే భావనను కవి ఇక్కడ రూపకంగా స్వీకరించారు. పాలకుడి వద్ద ప్రజలను మెప్పించే సామర్థ్యం, నైతిక విశ్వసనీయత, పరిపాలనా దక్షత క్షీణించినప్పుడు..  తన అధికారాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి అతడు ‘అహంకారం’ అనే చివరి అస్త్రాన్ని ప్రయోగిస్తాడనే పాలక మనస్తత్వాన్ని ఎత్తిచూపారు. ఇక్కడ ‘అహంకారం’ అనేది పాలకుడి బలానికి ప్రతీక కాదు; అతడి బలహీనతకు, పతనానికి ముందు కనిపించే వినాశకర లక్షణానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

‘వ్యూహం తప్పినప్పుడల్లా ఉగ్రరూపం’

పరిపాలనలోనైనా, రాజకీయాల్లోనైనా తమ వ్యూహాలు బెడిసికొట్టినప్పుడు, కొందరు పాలకులు తమ తప్పులను అంగీకరించరు. దానికి బదులుగా ఆ వైఫల్యానికి ప్రజలను లేదా ప్రత్యర్థులను బాధ్యులను చేసే ధోరణిని అవలంబిస్తారు. తమ తప్పిదాలను కప్పిపుచ్చుకునేందుకు క్రోధం, అణచివేత, నిరంకుశత్వం, దూకుడు వంటి రూపాల్లో అధికార బలాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. ఇక్కడ ‘వ్యూహం తప్పడం’ అనేది పాలనాపరమైన లేదా రాజకీయ వ్యూహాల వైఫల్యాన్ని సూచిస్తే, ‘ఉగ్రరూపం’ అనేది ఆ వైఫల్యానికి పాలకులు ఇచ్చే ఆగ్రహపూరిత, నిరంకుశ ప్రతిస్పందనకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. వ్యూహం విఫలమైనప్పుడు దాన్ని ఆత్మపరిశీలనతో సమీక్షించి, సరిదిద్దుకోవాల్సిన స్థానంలో.. పాలకులు ఉగ్రతను, దూకుడును ప్రదర్శించడం ద్వారా అధికారాన్ని నిలబెట్టుకోవాలని చూస్తారు. పాలకుల ఈ వికృత మనస్తత్వాన్ని కవి ఇక్కడ వ్యంగ్యంగా ఎండగట్టారు. అంతేకాదు, ఈ ఉగ్రత అనేది బలానికి సంకేతం కాదు; అది కేవలం పాలనా వ్యవస్థల లోపాలను, చేతకానితనాన్ని కప్పిపుచ్చుకునే అహంకారపూరిత అధికార ధోరణి మాత్రమేనని కవి అత్యంత ప్రభావవంతంగా చిత్రించారు.

శిల్ప విశేషాలు – శైలి:

ఈ పంక్తులు కేవలం కవితా పాదాలుగానే కాకుండా, ఒక శక్తివంతమైన రాజకీయ సూక్తిలా నిలిచాయి. అత్యల్ప పదాలలోనే అధికార స్వభావం, రాజకీయ వ్యూహాల వైఫల్యం పాలకుల మానసిక స్థితి వంటి విస్తృతమైన అంశాలను వ్యక్తీకరించడం ద్వారా కవి సంక్షిప్తతలో గాఢతను సాధించారు.

కారణ – కార్య సంబంధం:

‘వ్యూహం తప్పడం – ఉగ్రరూపం దాల్చడం’ అనే క్రమాన్ని కవి అత్యంత సంక్షిప్తంగా, తార్కికంగా ప్రతిపాదించారు. వ్యూహ వైఫల్యం పాలకుడిలో అసంతృప్తిని, అభద్రతాభావాన్ని కలిగిస్తుందని.. ఆ భావమే అహంకారంగా మారి, చివరకు ఉగ్రతగా వ్యక్తమవుతుందనే పరిణామాన్ని కవి సూచించారు. అందువల్ల, ఈ ప్రయోగంలో కారణం నుండి కార్యానికి దారితీసే సహజమైన మానసిక క్రమం కనిపిస్తుంది.

అంతర్లీన ధ్వని (వ్యంగ్యార్థం):

ఈ పంక్తుల్లో వాచ్యార్థం (శబ్దార్థం) కంటే వ్యంగ్యార్థం మరింత బలంగా ప్రతిధ్వనిస్తుంది. అధికారాన్ని ప్రజాసేవకు ఉపయోగించాల్సిన పాలకులు,తమ వైఫల్యాలను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి అహంకారాన్ని,దూకుడును ఆశ్రయించే విరోధాభాసాన్ని కవి వ్యంగ్యంగా ఎత్తిచూపారు.

ఈ పంక్తులు సమకాలీన రాజకీయ దురహాంకారాన్ని ప్రశ్నించడమే కాకుండా.. అధికారానికి ప్రజాస్వామ్య విలువలు, నైతిక బాధ్యత,సంయమనం ఎంత అవసరమో శాశ్వతంగా గుర్తుచేస్తాయి.పాలకుల అంతర్గత స్వభావాన్ని, వారి నైజాన్ని బయటపెట్టే ‘ఎక్స్- రే చిత్రం’లా ఈ కవితా పంక్తులు నిలుస్తాయి.

మొత్తంగా ఈ పంక్తుల్లో అధికారం, అహంకారం, వ్యూహ వైఫల్యం, ఉగ్రతల మధ్య ఉన్న అంతర్గత సంబంధాన్ని కవి వ్యంగ్యాత్మకంగా ఆవిష్కరించారు. ‘అధికారానికి అహంకారం చివరి అస్త్రం’ అనే భావం అధికార దుర్వినియోగానికి ప్రతీకగా నిలిస్తే, ‘వ్యూహం తప్పినప్పుడల్లా ఉగ్రరూపం’ అనే పంక్తి పాలకుల వ్యూహ వైఫల్యం నుండి ఉద్భవించే దూకుడు, నిరంకుశ ధోరణులకు అద్దం పడుతుంది.

‘బయోవార్ బద్దలైందట/ఖొమైనీ కోపం బద్దలైతుంది’

ఈ పంక్తులు కరోనా వ్యాప్తి సమయంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా వినిపించిన జీవాయుధ యుద్ధ (Bio war) అనుమానాలను, రాజకీయ ప్రచారాలను, ఉద్రిక్త వ్యాఖ్యలను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

‘బయోవార్’ అంటే వైరస్‌లు, బ్యాక్టీరియాలు వంటి జీవసంబంధ కారకాలను ఉద్దేశపూర్వకంగా ఆయుధాలుగా ఉపయోగించి శత్రు దేశాలకు హాని కలిగించే యుద్ధ విధానం. ఇవి మనుషులకు, జంతువులకు అనారోగ్యం కలిగించడంతో పాటు పంటలకు కూడా నాశనం చేసే ప్రమాదం కలిగి ఉంటాయి. కరోనా కాలంలో వైరస్ ఉద్దేశపూర్వకంగానే వ్యాప్తి చేయబడిందా? ఇది ఒక జీవాయుధమా? అనే అనుమానాలు, ఆరోపణలు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర చర్చకు వచ్చాయి. అయితే ఇవి నిర్ధారిత వాస్తవాలు కావని, ఆ కాలంలో ప్రచారంలో ఉన్న కేవలం అనుమానాలు మరియు రాజకీయ ఆరోపణలు మాత్రమేనని కవి ఇక్కడ సూచిస్తున్నారు.

‘బయోవార్ బద్దలైందట’ అనే ప్రయోగంలో ‘అట’ (ఐందట) అనే పదాన్ని వాడటం ద్వారా.. నిజానిజాలు నిర్ధారించకముందే ప్రచారంలోకి వచ్చిన వార్తల స్వభావాన్ని కవి సున్నితంగా ఎత్తిచూపారు. వాస్తవ నిర్ధారణ కంటే ప్రచారాల తీవ్రత, పుకార్ల వేగం ఎక్కువగా ఉన్న నాటి విచిత్ర పరిస్థితిని కవి ఈ పంక్తుల ద్వారా చిత్రించారు. ‘ఖొమైనీ కోపం బద్దలైతుంది’ అనే ప్రయోగం ద్వారా కరోనా కాలంలో అంతర్జాతీయ వేదికలపై నెలకొన్న రాజకీయ ఉద్రిక్తతలను, ఆ సందర్భంలో వ్యక్తమైన తీవ్ర వ్యాఖ్యలను కవి ప్రతిబింబించారు.

‘కోపం బద్దలైతుంది’ అనే పదబంధం సాధారణ ఆగ్రహాన్ని కాకుండా..  తీవ్ర స్థాయికి చేరిన రాజకీయ ఆవేశాన్ని, ఉద్రిక్త వాతావరణాన్ని సూచిస్తుంది. దీని ద్వారా, ఆ మహమ్మారి ప్రభావం కేవలం ఆరోగ్య రంగానికే పరిమితం కాకుండా, అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లోనూ తీవ్ర ఘర్షణలకు కారణమైందనే అంతర్లీన భావన వ్యక్తమవుతుంది.

‘వూహన్ ల్యాబ్‌లో ఉనికించి/ ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా/చైనా ప్రపంచం మీద వదిలిందట/దుడుకు దుడుకుగా ట్రంప్ దూకుడు’

అనే పంక్తుల్లో కవి కరోనా వైరస్ మూలం గురించి ప్రారంభ దశలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రచారంలోకి వచ్చిన ఆరోపణలు, అనుమానాలు, కుట్ర సిద్ధాంతాలను కవితా వస్తువుగా మలిచారు. ‘వదిలిందట’అనే పదంలోని ‘అట’ ప్రత్యయం, ఆ విషయాన్ని నిర్ధారిత వాస్తవంగా కాకుండా, అప్పట్లో ప్రచారంలో ఉన్న ఒక వాదనగా ప్రస్తావిస్తున్నారనే భావాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ విధంగా కవి ఆ కాలంలోని అంతర్జాతీయ రాజకీయ వాతావరణాన్ని,పరస్పర ఆరోపణలను, ప్రజల్లో నెలకొన్న అనిశ్చితి, భయాందోళనలను ప్రతిబింబించారు.

ఈ పంక్తులు కేవలం వైరస్ వ్యాప్తి గురించి మాత్రమే కాకుండా, మహమ్మారి సమయంలో సాగిన సమాచార యుద్ధాన్ని, రాజకీయ ప్రచారాన్ని, ప్రపంచ దేశాల మధ్య ఏర్పడిన అవిశ్వాస వాతావరణాన్ని కూడా ప్రతీకాత్మకంగా ఆవిష్కరిస్తాయి.

వార్తా భాషను, కవితా భాషగా మలచడం ద్వారా సమకాలీన చరిత్రను సాహిత్య రూపంలో నమోదు చేయడంలో కవి తన ప్రత్యేక శైలిని ప్రదర్శించారు.

‘వూహన్ ల్యాబ్ లో ఉనికించి/ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా/చైనా ప్రపంచం మీద వదిలిందట’ అనే పంక్తుల ద్వారా కరోనా వైరస్ సహజసిద్ధంగా ఏర్పడిందా?లేక చైనాలోని వూహన్ ప్రయోగశాలతో దాని మూలానికి ఏదైనా సంబంధం ఉందా? అనే అప్పటి అంతర్జాతీయ వాదనను కవి ప్రస్తావించారు. వైరస్‌ను ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రపంచంపై వదిలారా?అనే ఆరోపణను జీవాయుధ యుద్ధం అనే భావనతో కవి ముడిపెట్టారు.

‘దుడుకు దుడుకుగా ట్రంప్ దూకుడు’ అనే పదప్రయోగం ద్వారా ట్రంప్ నాయకత్వంలోని దూకుడు, ఆవేశపూరిత రాజకీయ వైఖరిని కవి సూచించారు. ఈ పంక్తిలో ‘ద’ ‘డ’ అనే అక్షరాల ఆవృత్తి వల్ల కవితకు ఒక విధమైన వేగం, నడక వచ్చాయి. ఈ ధ్వని పునరావృతం ట్రంప్ దూకుడు స్వభావాన్ని ధ్వన్యాత్మకంగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

‘కాలిఫోర్నియా తయారుచేసి/ఒలింపిక్స్‌లో చైనాకు అంటించిందట/జిన్ పింగ్ పేలుడు’

ఈ పంక్తుల్లో అగ్రరాజ్యాల మధ్య చోటుచేసుకున్న పరస్పర ఆరోపణలు, రాజకీయ ప్రచారాలు, మీడియా కథనాలు కవితాత్మకంగా వ్యక్తమయ్యాయి.

‘జిన్ పింగ్ పేలుడు’ అనే రూపకం చైనా నాయకత్వంపై ప్రపంచ వ్యాప్తంగా నెలకొన్న రాజకీయ విమర్శలు, ఉద్రిక్తతలను సూచించే ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.ఈ పంక్తుల్లో కవి కరోనా మహమ్మారిని కేవలం ఆరోగ్య సంక్షోభంగా కాకుండా, రాజకీయ ప్రచారాలు, అంతర్జాతీయ ఆరోపణలు, జీవాయుధ యుద్ధానికి సంబంధించిన అనుమానాలు, ప్రపంచ శక్తుల ఆధిపత్య పోరాటం వంటి అంశాలతో ముడిపడిన సమకాలీన ప్రపంచ పరిస్థితిగా చిత్రించారు. వ్యంగ్యం, ప్రతీకాత్మకత, సమకాలీన రాజకీయ సూచనలు, వార్తా భాషను కవిత్వంలో మేళవించడం ద్వారా ఈ భాగానికి కవి సమకాలీన చారిత్రక ప్రాధాన్యాన్ని కల్పించారు.

అమెరికా – చైనాల మధ్య సాగిన పరస్పర ఆరోపణలు,ప్రచార యుద్ధాన్ని ఈ కవితా పంక్తులు శక్తివంతంగా ఆవిష్కరించాయి.

కేంద్ర భావం:

అంతర్జాతీయ కుట్ర సిద్ధాంతాలు, అగ్రరాజ్యాల పరస్పర నిందారోపణలు,రాజకీయ ప్రచారాలే ఈ భాగానికి ప్రధాన వస్తువుగా కనిపిస్తాయి. వైరస్ వ్యాప్తికి చైనా కారణమనే వాదనకు ప్రతిగా, అమెరికా కూడా ఇందులో భాగస్వామి అనే ఆరోపణ తెరపైకి వచ్చిన సందర్భాన్ని ఈ పంక్తులు ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. చైనాపై వచ్చిన ఆరోపణలకు ప్రతిస్పందనగా అమెరికాపై కూడా అనుమానాలు, ఆరోపణలు వ్యక్తమైన అంతర్జాతీయ రాజకీయ వాతావరణాన్ని కవి ఈ పంక్తుల ద్వారా ప్రతిబింబించారు.

భావ వ్యక్తీకరణ – విశ్లేషణ:

‘కాలిఫోర్నియా తయారుచేసి/ఒలింపిక్స్‌లో చైనాకు అంటించిందట’ అనే పంక్తుల ద్వారా, కరోనా వైరస్ మూలానికి సంబంధించి అప్పట్లో ప్రచారంలోకి వచ్చిన ఒక ప్రత్యారోపణను కవి ప్రస్తావించారు. అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియాలో ఈ జీవాయుధాన్ని తయారుచేసి, మిలిటరీ వరల్డ్ గేమ్స్ నెపంతో చైనాకు వచ్చిన అమెరికా సైనికులు వూహన్‌కు తీసుకెళ్లి, అక్కడ వైరస్ ను వ్యాప్తి చేశారనే వాదనను కవి ఇక్కడ అక్షరీకరించారు.

‘జిన్ పింగ్ పేలుడు’ అనే ప్రయోగం ద్వారా చైనా నాయకత్వం నుంచి వచ్చిన తీవ్ర ప్రతిస్పందనను కవి ‘పేలుడు’ అనే పదంతో రూపకాత్మకంగా వ్యక్తికరించారు. ఇది కేవలం మాటల ప్రతిస్పందనగా కాకుండా, అప్పటి అంతర్జాతీయ రాజకీయ ఉద్రిక్తతను సూచించే శక్తివంతమైన రూపకంగా కనిపిస్తుంది.

శిల్ప విశేషాలు – శైలి:

లోకాన్ని అతలాకుతలం చేసిన మహమ్మారి విషయంలో అగ్రరాజ్యాలు బాధ్యతగా వ్యవహరించాల్సిన సమయంలో, ఒకరిపై ఒకరు ఆరోపణలు చేసుకోవడాన్ని కవి తీవ్రమైన వ్యంగ్యంతో ఎండగట్టారు.

నాటకీయ పరిణామం:

కవి ట్రంప్ చేసిన ఆరోపణలను, వాటికి ప్రతిగా వచ్చిన జిన్ పింగ్ వాదనను వరుసగా ప్రస్తావించడం ద్వారా కవితలో నాటకీయతను పెంచారు. అంతర్జాతీయ రాజకీయం ఒక మైండ్ గేమ్‌లా ఎలా మారుతుందో పాఠకునికి అనుభూతి కలిగించారు.

కథన శైలి:

 క్లిష్టమైన అంతర్జాతీయ రాజకీయ అంశాలను సులభంగా అర్థమయ్యేలా కవి ఒక కథనం రూపంలో ముందుకు నడిపించారు.అగ్రరాజ్యాల ఆధిపత్య పోరులో సామాన్య ప్రజల ప్రాణాలు ఎలా పణంగా మారుతున్నాయో,ప్రచార యుద్ధం వెనుక సత్యం ఎలా మరుగునపడుతుందో ఈ పంక్తులు ప్రశ్నిస్తున్నాయి.

అగ్రరాజ్యాల పరస్పర నిందారోపణలు:

వైరస్ చైనా తయారుచేసినదనే ఆరోపణలకు ప్రతిగా,వైరస్ ను అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియాలో తయారుచేసి ఒలింపిక్స్ ద్వారా చైనాకు అంటించారనే ప్రత్యారోపణ ప్రచారంలోకి వచ్చిన వైనాన్ని కవి వ్యంగ్యంగా అక్షరీకరించారు.

ఇంతకు ముందు ప్రస్తావించిన ఖుమేనీ, వూహన్, ట్రంప్ వంటి సూచనలతో పాటు ఇక్కడ జిన్ పింగ్ ప్రస్తావన రావడం ద్వారా కవితా పరిధి మరింత విస్తరించి, అంతర్జాతీయ రాజకీయాల వైపు పయనిస్తుంది.

నాటకీయత:

ఈ కవితలో ఒక సంఘటన వెనుక మరొక అంతర్జాతీయ రాజకీయ సంఘటనను అమర్చడం ద్వారా కవి పాఠకుల్లో ఉత్కంఠను, నాటికీయతను కలిగించారు.

వార్తా శైలి:

సమకాలీన రాజకీయ వార్తలను, అంతర్జాతీయ కథనాలను కవిత్వీకరించడం ఈ భాగంలోని ప్రత్యేకత.వార్తల్లో వినిపించే పేర్లు, ప్రదేశాలు,రాజకీయ పదజాలాన్ని కవి నేరుగా కవితా భాషలోకి తీసుకువచ్చారు.

‘అట’ అనే వాడుక భావం:

ఈ కవితలో ‘బద్దలైందట’, ‘వదిలిందట’, ‘అంటించిందట’ వంటి పదాలను ఉపయోగించడం ద్వారా ఇవి నిర్ధారిత వాస్తవాలు కాకుండా, అగ్రరాజ్యాలు ఒకరిపై ఒకరు చేసుకున్న ఆరోపణలు, అప్పట్లో ప్రచారంలో ఉన్న వాదనలు అనే భావాన్ని కవి ధ్వనింపజేశారు.

సరళమైన పదజాలం:

క్లిష్టమైన గ్రాంథిక భాషకు దూరంగా ‘ట్రంప్, జిన్ పింగ్, వూహన్ ల్యాబ్, బయోవార్’ వంటి ఆధునిక అంతర్జాతీయ పదాలను కవి ఉపయోగించారు. దీంతో సమకాలీన ప్రపంచ రాజకీయాలు, జీవాయుధాలపై నెలకొన్న భయాలు సామాన్య పాఠకునికి కూడా సులభంగా అర్థమయ్యేలా వ్యక్తమయ్యాయి.

ప్రపంచ శాంతిని పణంగా పెడుతున్న పాలకుల రాజకీయ వైఖరిపై నిరసన, వ్యంగ్య భావాలను ఈ పంక్తులు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.

‘ఉగ్ర గాథ’గా సమకాలీన రాజకీయ చిత్రం:

లోకాన్ని అతలాకుతలం చేసిన ఒక భయానక మహమ్మారి నేపథ్యంలో ఉద్భవించిన అంతర్జాతీయ రాజకీయ ఆరోపణలు, అనుమానాలు, ప్రచారాలను కవి ‘ఉగ్ర గాథ’ అనే కవితా రూపంలో ఆవిష్కరించారు. సమకాలీన రాజకీయ పరిణామాలను ‘ట్రంప్ దూకుడు’, ‘జిన్ పింగ్ పేలుడు” వంటి శక్తివంతమైన పదప్రయోగాలతో వర్ణించారు. పైకి కేవలం ఆరోపణలు, ప్రత్యారోపణలుగా కనిపించినా, అంతర్గతంగా ప్రపంచ నాయకుల రాజకీయ స్వార్థం, అమాయక ప్రజల జీవితాలపై జరిగే రాజకీయ ప్రయోగాల పట్ల కవి తీవ్రమైన వ్యంగ్యాన్ని, నిరసనను వ్యక్తం చేశారు. ఒక ఆలోచన నుంచి మరొక ఆలోచనకు ఖుమేనీ, వూహన్, ట్రంప్, జిన్ పింగ్ వంటి పదాల ద్వారా కవిత వేగంగా మారుతూ పాఠకుని అంతర్జాతీయ రాజకీయాల పరిధిలోకి తీసుకువెళుతుంది. పాలకుల రాజకీయ వైఖరిపై తీవ్ర వ్యతిరేకత ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. సామ్రాజ్యవాద ధోరణులను కవి ఎండగడతారు.

ల్యాబ్‌లలో వైరస్ తయారు చేసి ఒలింపిక్స్ వంటి క్రీడా వేదికలను కూడా రాజకీయ ఆరోపణల్లోకి లాగుతున్న స్థాయికి మానవ సమాజం దిగజారిందనే ఆవేదనను కవి ఈ పంక్తుల ద్వారా వ్యక్తం చేశారు.

వచన కవితా రూపం:

ఛందస్సు, మాత్రా నియమాలకు కాకుండా, భావవ్యక్తీకరణకు ప్రాధాన్యమిస్తూ ఈ కవిత సాగింది. ఆధునిక వచన కవిత్వంలో కనిపించే సంక్షిప్తతను అనుసరిస్తూ, తక్కువ పదాల్లోనే ప్రపంచ రాజకీయాల విస్తృత చిత్రాన్ని కవి ఆవిష్కరించారు.

మొత్తంగా, ఈ పంక్తుల్లో కరోనా మహమ్మారి, అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు, పరస్పర ఆరోపణలు, ప్రచార యుద్ధం, జీవాయుధాలపై అనుమానాలు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి కనిపిస్తాయి. వార్తా భాషను కవితా భాషగా మలచడం, సమకాలీన రాజకీయ సంఘటనలను కవితా వస్తువుగా స్వీకరించడం ఈ భాగానికి ప్రత్యేకమైన శిల్ప లక్షణంగా నిలుస్తుంది.

‘అధినేతల ఆగ్రహంలో/శాస్త్రం నివ్వెర పోతున్నది’

అనే పంక్తిలో ప్రపంచ దేశాల పాలకులు తమ రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం, తమ వైఫల్యాలను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి శాస్త్రీయ వాస్తవాలను సైతం విస్మరించిన పరిస్థితిని కవి ప్రతిబింబించారు. ప్రపంచ నేతల ఆగ్రహం, పరస్పర ఆరోపణలు, రాజకీయ ప్రయోజనాల మధ్య శాస్త్రీయ సత్యం నలిగిపోతున్న దృశ్యాన్ని కవి మానవీకరణ ద్వారా వ్యక్తీకరించారు.

‘శాస్త్రం నివ్వెర పోతున్నది’ అనే ప్రయోగంలో శాస్త్రానికి మానవ లక్షణాన్ని ఆపాదించడం ద్వారా రాజకీయ ఒత్తిళ్ల మధ్య శాస్త్రీయ సత్యాలు, పరిశోధనలు ఎలా నిర్లక్ష్యానికి గురవుతున్నాయో కవి స్పష్టంగా సూచించారు.

‘శాస్త్రవేత్తల సంయుక్త ప్రకటన ఎవరికీ ఆనదు’ అనే పంక్తిలో కరోనా వైరస్ మూలానికి సంబంధించి శాస్త్రవేత్తలు వెల్లడించిన అభిప్రాయాలను, రాజకీయ, సిద్ధాంతపర, జాతీయ ప్రయోజనాల దృష్టితో కొందరు అంగీకరించని పరిస్థితిని కవి ప్రతిబింబించారు.

‘ఎవరికీ ఆనదు’ అనే ప్రయోగం శాస్త్రీయ నిర్ధారణలు అందరికీ తమకు అనుకూలంగా ఉండవని సూచిస్తుంది. తమ ముందస్తు అభిప్రాయాలకు లేదా ప్రయోజనాలకు విరుద్ధంగా ఉన్న శాస్త్రీయ ఆధారాలను స్వీకరించడానికి ఇష్టపడని మనస్తత్వాన్ని కవి విమర్శనాత్మకంగా ఆవిష్కరించారు.

ఈ పంక్తుల్లో శాస్త్రం – రాజకీయం మధ్య సంఘర్షణ ప్రధాన భావంగా కనిపిస్తుంది. శాస్త్రీయ పరిశోధనలు, ఆధారాలు, పరిశీలనలు, నిర్ధారణలపై ఆధారపడితే,రాజకీయ వాదనలు చాలా సందర్భాల్లో ప్రయోజనాలు, భావోద్వేగాలు, జాతీయ ప్రయోజనాల ప్రభావానికి లోనవుతాయని కవి సూచించారు.

ఈ విధంగా మహమ్మారి కాలంలో శాస్త్రీయ సత్యం కంటే రాజకీయ ప్రచారాలు, పరస్పర ఆరోపణలు ప్రాధాన్యం పొందిన పరిస్థితిని ఆలోచనాత్మకంగా చిత్రించారు.

‘కోవిడ్ – 19 సహజప్రాణి అని తేల్చితే/కొండి మనస్తత్వాలు రుచించవు/కొంటె తత్వాలు సహించవు’

అనే పంక్తుల్లో, కోవిడ్ -19 సహజ ఉద్భవానికి సంబంధించిన శాస్త్రీయ అభిప్రాయాలను కొందరు తమ ముందస్తు అనుమానాలు, అభిప్రాయాలు, ప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా అంగీకరించలేని పరిస్థితిని కవి వ్యంగ్యంగా చిత్రించారు.

‘కోవిడ్ – 19 సహజప్రాణి’ అనే ప్రయోగం ద్వారా వైరస్ సహజ జీవన వ్యవస్థలో ఉద్భవించిందనే భావనను కవి సూచించారు. అయితే అలాంటి నిర్ధారణ కొందరి ముందస్తు అభిప్రాయాలకు, అనుమానాలకు అనుకూలంగా ఉండకపోవచ్చని కవి భావించారు. ‘కొండి మనస్తత్వాలు’ అనే పదబంధం సంకుచిత దృష్టి, మొండితనం, వాస్తవాన్ని సులభంగా స్వీకరించలేని మానసిక ధోరణికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అందుకే కవి ‘కొండి మనస్తత్వాలు రుచించవు’ అని పేర్కొన్నారు.

అదే విధంగా, ‘కొంటె తత్వాలు సహించవు’ అనేది వాస్తవాన్ని వక్రీకరించే,అనవసర అనుమానాలను పెంచే, విషయాలను తమకు అనుకూలంగా మలచుకునే ధోరణిని సూచిస్తుంది.

‘రుచించవు’, ‘సహించవు’ అనే జతప్రయోగం భావ తీవ్రతను పెంచడంతో పాటు పంక్తులకు ఆంతర్లయను అందించింది.

అలాగే ‘కొండి – కొంటె’ అనే ధ్వనిసామ్యం పదాలకు శబ్దసౌందర్యాన్ని, భావానికి వ్యంగ్య పదును అందించింది. ఈ పంక్తుల్లో వ్యంగ్యం, జతప్రయోగం, ధ్వనిసామ్యం, ప్రతీకాత్మకత ప్రధానమైన కవితా శిల్పాంశాలుగా కనిపిస్తాయి. శాస్త్రీయ వాస్తవాల కంటే అనుమానాలు, పక్షపాతాలు, స్వార్థ ప్రయోజనాలు పైచేయి సాధించే మానసిక ధోరణిని కవి సూటిగా ఎత్తి చూపారు. అందువల్ల ఈ పంక్తులు కోవిడ్ – 19 మూలాలపై నెలకొన్న అపోహలు, అనుమానాలు, వాదోపవాదాల నేపథ్యంలో శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని, ఆధారబద్దమైన ఆలోచనను స్వీకరించాల్సిన అవసరాన్ని సూచించే వ్యంగ్యాత్మక, సామాజిక వ్యాఖ్యగా నిలుస్తాయి.

‘దేశాభిమానాలకు వాదాలు మొలుస్తాయి/వాదాలు మీసాలు మెలేస్తాయి’

సంక్షోభ సమయంలో దేశాభిమానం కూడా వాదప్రతివాదాలకు, పరస్పర పోటీకి వేదికగా మారిన పరిస్థితిని కవి ఈ పంక్తుల్లో వ్యంగ్యాత్మకంగా చిత్రించారు.

‘దేశాభిమానాలకు వాదాలు మొలుస్తాయి’ అనే పంక్తిలో దేశం పట్ల గల ప్రేమ, సహజమైన భావోద్వేగంగా కాకుండా, ‘ఎవరి దేశం గొప్పది? ఎవరి దేశం ముందుంది?ఎవరి వ్యవస్థ సమర్థమైనది?’ అనే పోలికలు, వాదనలు పుట్టుకొచ్చే పరిస్థితిని కవి సూచించారు. ఇక్కడ ‘మొలుస్తాయి’ అనే క్రియను ‘వాదాలు’ అనే భావనకు అన్వయించడం ద్వారా వాటిని మొక్కలవలె సహజంగా పుట్టుకొచ్చే వాటిగా భావింపజేశారు. ఇది పంక్తికి రూపకాత్మకతను అందించింది.

‘వాదాలు మీసాలు మెలేస్తాయి’ అనే ప్రయోగం మరింత వ్యంగ్యభరితమైనది. సాధారణంగా ‘మీసాలు మెలేయడం’ అనేది గర్వం, పౌరుష ప్రదర్శన, ఆధిపత్య భావన, సవాలు వంటి వాటికి సంకేతంగా కనిపిస్తుంది. ‘వాదాలు మీసాలు మెలేయడం’ అనే ప్రయోగం ద్వారా వాదాలు కేవలం అభిప్రాయ భేదాలుగా కాకుండా, అహంకారం, ఆధిపత్య ప్రదర్శన, పోటీతత్వాలతో ఉద్ధృతమయ్యే పరిస్థితిని కవి మానవీకరించారు. అందువల్ల మానవీకరణకు ఇది చక్కని ఉదాహరణ.

‘వాదాలు – మీసాలు’ అనే ధ్వనిసారూప్యం పంక్తులకు శబ్ద సౌందర్యాన్ని, అంతర్లయను కలిగించాయి. ఈ పంక్తుల్లో వ్యంగ్యం, మానవీకరణ, రూపకాత్మకత, ధ్వనిసామ్యం సమన్వయమై ఉన్నాయి.

మహమ్మారి వంటి విపత్కర సమయంలో మానవాళి ఐక్యంగా నిలవాల్సిన అవసరం ఉన్నప్పటికీ, దేశాభిమానం పేరుతో పోటీలు, వాదాలు, ఆధిపత్య భావనలు తలెత్తడాన్ని కవి సున్నితమైన వ్యంగ్యంతో ఎత్తిచూపారు. పాలకుల్లో పేరుకుపోయిన దురహంకారం, తప్పుడు దేశభక్తి, పరస్పర నిందారోపణలు, అంతర్జాతీయ ఉద్రిక్తతలకు దారితీసే పరిస్థితిని ఈ పంక్తులు సూచిస్తున్నాయి. అందువల్ల ఇవి దేశాభిమానం వెనుక దాగి ఉన్న అహంకార, పోటీ మనస్తత్వంపై విమర్శనాత్మక వ్యాఖ్యగా నిలుస్తాయి.

‘వైరస్‌కు వ్యాక్సిన్ కనిపెడతారేమోగాని/ఇది రాజకీయ వైరస్/వ్యాక్సిన్ లకు కుదరదు’

వైద్యశాస్త్రం ఎంత అభివృద్ధి చెందినా జీవవైరస్ లను ఎదుర్కోవడానికి వ్యాక్సిన్‌లను అభివృద్ధి చేయగలదు.మనుషుల ఆలోచనల్లో, రాజకీయవ్యవస్థల్లో పెరిగే స్వార్థం, అధికార దాహం, విభజన, పరస్పర ఆరోపణలు వంటి వాటికి ఏ శాస్త్రీయ వ్యాక్సిన్ పని చేయదనే భావాన్ని కవి అత్యంత పదునైన వ్యంగ్యంతో వ్యక్తీకరించారు.

‘వైరస్‌కు వ్యాక్సిన్ కనిపెడతారేమోగాని’ అనే పంక్తి శాస్త్రవేత్తల సామర్థ్యంపై ఉన్న విశ్వాసాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది. శాస్త్రీయ పరిశోధన ద్వారా జీవ వైరస్‌లను ఎదుర్కొనేందుకు వ్యాక్సిన్ వంటి సమర్థవంతమైన మార్గాలను మానవుడు కనుగొనగలడనే ఆశాభావం ఇందులో కనిపిస్తుంది.

‘కనిపెడతారేమోగాని’ అనే ప్రయోగం ద్వారా కవి శాస్త్రంపై నమ్మకంతో పాటు, భవిష్యత్తుపై ఉన్న ఆశను కూడా వ్యక్తం చేశారని చెప్పవచ్చు.

‘ఇది రాజకీయ వైరస్’ అనే పంక్తిలో కవి భావాన్ని భౌతిక వ్యాధి నుంచి సామాజిక, రాజకీయ రంగానికి మళ్ళించారు. ఇక్కడ ‘రాజకీయ వైరస్’ అనేది నిజమైన జీవ వైరస్ కాదు; అధికార దాహం, స్వార్థ రాజకీయాలు, విభజన, పరస్పర ఆరోపణలు, ప్రచార పోరాటాలు వంటి వక్ర రాజకీయ ధోరణులకు ప్రతీకగా ఉపయోగించిన రూపకం.

‘వ్యాక్సిన్ లకు కుదరదు’ అనే పంక్తి వ్యంగ్యానికి మరింత పదును పెంచుతుంది. జీవ వైరస్ ను శాస్త్రీయ పద్ధతిలో ఎదుర్కోవచ్చేమో కానీ, రాజకీయ స్వార్థం,అధికార దాహం, మానసిక,సామాజిక రుగ్మతలకు శాస్త్రీయ వ్యాక్సిన్ పనిచేయదనే భావాన్ని కవి సూచించారు.

అయితే, నిజమైన పరిష్కారం లభించేది నైతికత, ప్రజాస్వామ్య విలువలు, ప్రజాచైతన్యం ద్వారానే అనే సందేశం ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది.

ఈ పంక్తుల్లో ప్రధానంగా రూపకం, వ్యంగ్యం, భావవైరుధ్యం, పదప్రయోగ వైచిత్ర్యం కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా ‘వైరస్ – వ్యాక్సిన్’ అనే వైద్య పదజాలాన్ని ‘రాజకీయ వైరస్’ అనే సామాజిక అర్థంలోకి మలచడం కవి శిల్పవైచిత్ర్యాన్ని చూపుతుంది. ఒకే ‘వైరస్’ పదానికి జీవ శాస్త్రీయ,రాజకీయ – సామాజిక అర్థాలను కల్పించడం ద్వారా కవి భావపరిధిని మరింత విస్తరించారు.

ఈ పంక్తులు కోవిడ్ మహమ్మారి సందర్భాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని రాజకీయ స్వార్థం,శాశ్వతంగా అధికార పోటీ, సామాజిక కలుషిత ధోరణులపై కవి చేసిన పదునైన విమర్శగా నిలుస్తాయి. శరీరాన్ని ప్రభావితం చేసే వైరస్ కు వ్యాక్సిన్ ఉండవచ్చు; కానీ సమాజాన్ని కలుషితం చేసే ‘రాజకీయ వైరస్’కు ప్రజా చైతన్యం, నైతిక విలువలే నిజమైన వ్యాక్సిన్ అనే భావాన్ని ఈ పంక్తులు బలంగా సూచిస్తున్నాయి.

‘వ్యాపారం భుజం మీద చేయివేసి/అది కొత్త రూపం ఎత్తుతుంది’

అనే పంక్తులు విపత్తు సమయంలో కూడా వ్యాపార ప్రయోజనాలు కొత్త రూపాలను సంతరించుకుని కొనసాగుతాయనే సామాజిక, ఆర్థిక వాస్తవాన్ని ప్రతీకాత్మకంగా, వ్యంగ్యాత్మకంగా వ్యక్తీకరిస్తాయి.

‘వ్యాపారం భుజం మీద చెయివేసి’ అనే ప్రయోగంలో ‘వ్యాపారం’ అనే నిర్జీవ భావనకు మనిషిలా భుజంపై చేయి వేసే చర్యను ఆపాదించారు. అందువల్ల ఇది మానవీకరణ అలంకారానికి చక్కని ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. వ్యాపారం పరిస్థితులను గమనిస్తూ, వాటికి అనుగుణంగా తనను తాను మార్చుకుంటున్న దృశ్యాన్ని కవి పాఠకుని కళ్ళ ముందు నిలిపారు.

‘భుజం మీద చేయి వేయడం’ అనే ప్రయోగం వ్యాపారం పరిస్థితులతో సన్నిహితంగా మమేకమై, వాటిని తమకు అనుకూలమైన అవకాశాలుగా మలుచుకునే ధోరణికి ప్రతీకగా భావించవచ్చు.

‘అది కొత్త రూపం ఎత్తుతుంది’ అనే పంక్తి ద్వారా పరిస్థితులు మారినప్పుడు వ్యాపార విధానాలు, మార్కెట్ వ్యూహాలు కూడా కొత్త రూపాలను సంతరించుకుంటాయని కవి సూచించారు. కోవిడ్ వంటి విపత్తు సమయంలో ప్రజల అవసరాలు, వినియోగ విధానాలు మారిన నేపథ్యంలో వాటికి అనుగుణంగా వ్యాపార రంగం కూడా తన కార్యకలాపాలాను మార్చుకున్న సామాజిక, ఆర్థిక పరిణామాన్ని ఈ పంక్తులు ప్రతిబింబిస్తాయి. ఇక్కడ ‘కొత్త రూపం’ అనేది కేవలం వ్యాపారంలో వచ్చిన మార్పును మాత్రమే సూచించదు; కాలానుగుణంగా తన స్వరూపాన్ని మార్చుకుని, కొత్త పరిస్థితుల్లో కూడా తన ఉనికిని కొనసాగించుకునే వ్యాపార వ్యవస్థ యొక్క పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మారే సామర్థ్యానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. విపత్తు సాధారణ జీవన వ్యవస్థలను కుదిపివేసినా, వ్యాపార ప్రయోజనాలు మాత్రం పరిస్థితులకు అనుగుణంగా తమ మార్గాలను మార్చుకుని కొనసాగుతాయనే విమర్శనాత్మక దృష్టి ఇందులో వ్యక్తమవుతుంది.

అందువల్ల ఈ పంక్తుల్లో కవి విపత్తు – సమాజం – వ్యాపారం మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని ప్రతీకాత్మకంగా ఆవిష్కరించారు.

‘భుజం మీద చేయి వేయడం’ ద్వారా మానవీకరణను, ‘కొత్త రూపం’ ద్వారా వ్యాపార వ్యవస్థలోని మార్పును, పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మారే దాని సామర్ధ్యాన్ని సూచిస్తూ,విపత్కర పరిస్థితుల్లో కూడా ఆర్థిక ప్రయోజనాలు తమ ఉనికిని ఎలా కొనసాగించుకుంటాయో వ్యంగ్యాత్మకంగా వెల్లడించారు.

శిల్పం మరియు శైలి:

కవితలో ఉపయోగించిన భాష సరళంగా ఉన్నప్పటికీ,సమాజంపై కవి విసిరిన వ్యంగ్యాస్త్రాలు ఎంతో పదునైనవి.

ఆధునిక ప్రతీకలు:

కోవిడ్, వ్యాక్సిన్, శాస్త్రవేత్తలు, వైరస్ వంటి ఆధునిక పదజాలాన్ని ఉపయోగిస్తూనే ‘మీసాలు మెలేయడం’, ‘కొండి మనస్తత్వాలు’ వంటి సాంప్రదాయ పదబంధాలను కలిపి ఉపయోగించడం కవి ప్రత్యేక శైలికి నిదర్శనం.

ధ్వని సౌందర్యం:

‘మొలుస్తాయి – మెలేస్తాయి’, ‘రుచించవు – సహించవు’ వంటి పదజంటలు కవితకు అంతర్లయను,శ్రావ్యతను అందించాయి. వీటిని ఖచ్చితమైన ఛందోబద్ద అంత్యప్రాసగా పేర్కొనడం కంటే ధ్వని సారూప్యం, అంతర్లయ, ప్రాససదృశ శబ్దసౌందర్యం అని పేర్కొంటే మరింత సముచితంగా ఉంటుంది.

కేంద్ర భావం:

ఈ కవితా పంక్తుల ప్రధాన వస్తువు ‘రాజకీయ వైరస్’, ‘కరోనా వైరస్’ వంటి ప్రాణాంతక మహమ్మారి ప్రపంచాన్ని వణికించిన సమయంలో మానవాళి ఐక్యంగా నిలవాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది.

అయితే, కొన్ని సందర్భాల్లో దేశాల అధినేతలు తమ రాజకీయ ప్రయోజనాలు, జాతీయ ప్రయోజనాలు, పరస్పర ఆరోపణల కారణంగా శాస్త్రాన్ని, శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయాలను పక్కన పెట్టిన పరిస్థితిని కవి విమర్శనాత్మకంగా చిత్రించారు.

అదే సమయంలో రాజకీయ స్వార్థంతో పాటు విపత్తును అవకాశంగా మలుచుకునే వ్యాపార ధోరణిని కూడా ఎత్తిచూపారు. అందువల్ల ఈ పంక్తుల్లో మానవీకరణ, రూపకాత్మకత, ప్రతీకాత్మకత, వంగ్య ధోరణి, ధ్వనిసామ్యం ప్రధానమైన కవితా శిల్పాంశాలుగా కనిపిస్తాయి.

మహమ్మారి సమయంలో మానవత్వం, సహకారం, శాస్త్రీయ దృక్పథం ముందుకు రావాల్సిన అవసరం ఉన్నప్పటికీ, రాజకీయ స్వార్థం, పరస్పర ఆరోపణలు, ఆధిపత్య పోటీలు, వ్యాపార ప్రయోజనాలు కూడా తమ ప్రభావాన్ని చూపిన తీరును కవి విమర్శనాత్మకంగా ఆవిష్కరించారు. వైరస్ కంటే ప్రమాదకరంగా మారగల మానవులు, స్వార్థం, అహంకారం, సంకుచిత మనస్తత్వాలను కవి ‘రాజకీయ వైరస్” అనే శక్తివంతమైన రూపకం ద్వారా ఎండగట్టారు.

మొత్తంగా, ఈ భాగం కోవిడ్ -19 మహమ్మారిని కేవలం వైద్య విపత్తుగా కాకుండా,రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్థిక, మానవీయ సంక్షోభంగా దర్శించిన కవితా దృష్టిని ప్రతిబింబిస్తుంది.

‘ఖండాంతరాలు/గండంతరాలు/అభ్యంతరాలు’ అంటూ చేసిన ప్రయోగం అంత్య ప్రాసతో పాటు కవితకు శబ్ద సౌందర్యాన్ని సృష్టించింది. ఈ పదాల విన్యాసం కవితకు అద్భుతమైన నడకను, నాదాన్ని తెచ్చి పెట్టింది.చదవగానే ఒక పదునైన లయ పాఠకుని మనసుని తాకుతుంది.

అర్థ గాంభీర్యం:

ఖండాంతరాలు:

వైరస్ కేవలం ఒక ప్రాంతానికో, దేశానికో పరిమితం కాకుండా సరిహద్దులు దాటి ప్రపంచంలోని అన్ని ఖండాలకు విస్తరించింది. ఇది మహమ్మారి యొక్క ప్రపంచవ్యాప్త విస్తరణను సూచిస్తుంది.

గండాంతరాలు:

ఇది కేవలం భౌగోళిక విస్తరణ మాత్రమే కాదు; మానవాళి మనుగడకే ఒక పెద్ద గండంగా, అంటే తీవ్రమైన ప్రమాదంగా మారిపోయింది. ప్రతి ఖండంలోనూ ప్రాణభయం, చావుగండాలు, భయాందోళనలు నెలకొన్నాయి. మహమ్మారి వల్ల ఏర్పడిన తీవ్రమైన సంక్షోభ పరిస్థితులను ఈ పదప్రయోగం సూచిస్తుంది.

అభ్యంతరాలు: ఇంతటి గండం ముంచుకొస్తున్నప్పటికీ, ప్రపంచ దేశాల మధ్య ఉన్న రాజకీయ వైషమ్యాలు, ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, పరస్పర విభేదాలు, అహంకారాలు, అభ్యంతరాలు వైరస్‌ను అడ్డుకోవడంలో ప్రతిబంధకాలుగా మారాయి. అంటే భౌగోళిక వ్యాప్తి – ఖండాంతరాలు, దానివల్ల ఏర్పడిన ప్రాణ సంకటం – గండంతరాలు, పాలకుల స్వార్థపూరిత అడ్డంకులు, అభ్యంతరాలు. ఈ మూడు భావాలను మూడు పదాల్లో కుదించి చెప్పడం కవి ప్రదర్శించిన పద శిల్పచాతుర్యానికి నిదర్శనం. ఈ పదాల క్రమబద్ధమైన విన్యాసం కవితకు లయతో పాటు భావగాంభీర్యాన్ని అందించింది.

‘ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ/పదే పదే హెచ్చరించినా వినిపించదు’

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్) రాబోయే ప్రమాదం గురించి పదేపదే హెచ్చరించినప్పటికీ, ఆ హెచ్చరికలు అనేక దేశాల పాలకుల చెవులకు చేరలేదు. ఇక్కడ పాలకుల బేఖాతరుతనాన్ని కవి ఎండగట్టారు.

ఈ పంక్తుల్లో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ పదేపదే చేసిన హెచ్చరికలను అనేక దేశాలు ప్రారంభ దశలో తగినంతగా పట్టించుకోని పరిస్థితిని కవి సూచించారు.

‘వినిపించదు’ అనే ప్రయోగం ద్వారా హెచ్చరికలు వినిపిస్తున్నప్పటికీ, వాటిని నిర్లక్ష్యం చేసిన ప్రపంచ పాలకుల వైఖరిని వ్యంగ్యాత్మకంగా ఆవిష్కరించారు.

‘ఆరోగ్య ఆత్యయిక పరిస్థితి ప్రకటించినా/ఏ దేశం మేలుకోదు’

ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యవసర ఆరోగ్య పరిస్థితి ప్రకటించినప్పటికీ, అనేక దేశాలు మహమ్మారి తీవ్రతను వెంటనే గుర్తించలేకపోయాయి. లాక్‌డౌన్, క్వారంటైన్లు, సరిహద్దు నియంత్రణ వంటి ముందస్తు చర్యలను చేపట్టడంలో కొన్ని దేశాలు ఆలస్యం చేశాయి. ఇది పాలకుల నిర్లక్ష్యం, అప్రమత్తత లోపం సమన్వయరాహిత్యాన్ని సూచిస్తుంది.

ఈ పంక్తుల ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యవసర ఆరోగ్య పరిస్థితి ప్రకటించినప్పటికీ,ప్రమాద తీవ్రతను తక్షణమే గ్రహించని పాలకుల వైఖరిని కవి విమర్శనాత్మకంగా చిత్రించారు. అదే సమయంలో శక్తివంతమైన దేశాల అతివిశ్వాసాన్ని కూడా వ్యంగ్యంగా ప్రశ్నించారు.

‘అమెరికా మేలుకోలేదుగా’ ఈ పంక్తిలో కవి అమెరికాను ఉదాహరణగా తీసుకొని శక్తివంతమైన దేశాలు కూడా మహమ్మారి తీవ్రతను ప్రారంభ దశలో సరిగా అంచనా వేయలేకపోయాయని సూచించారు. ఇది ఒక దేశాన్ని మాత్రమే విమర్శించడం కాదు; ప్రపంచ దేశాల ఉమ్మడి నిర్లక్ష్యానికి ఒక ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అందువల్ల ఈ పంక్తి అత్యంత కీలకమైన పంక్తుల్లో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్నమైన దేశాల్లో ఒకటిగా, అత్యాధునిక వైద్య సదుపాయాలు కలిగిన అగ్రరాజ్యంగా ఉన్న అమెరికా సైతం మహమ్మారి ప్రారంభ దశలో తగినంత అప్రమత్తత ప్రదర్శించలేకపోయింది. అతివిశ్వాసంతో, అహంకారంతో ఫలితంగా అక్కడ భారీ ప్రాణ నష్టం సంభవించింది. వ్యవస్థలు ఎంత బలంగా ఉన్నప్పటికీ, పాలకుల నిర్లక్ష్యం, ఆలస్యమైన స్పందన ఎంతటి విపత్తుకు దారితీయగలవో చూపించడానికి కవి అమెరికాను ఇక్కడ ఉదాహరణగా తీసుకున్నారు.

శిల్పం మరియు శైలి:

‘ఖండాంతరాలు – గండాంతరాలు – అభ్యంతరాలు’ అనే పదాల వరుస కవితకు విశిష్టమైన శబ్ద సౌందర్యాన్ని అందించింది. పదాల చివరి ధ్వనుల్లోని సారూప్యత పాఠకుడికి శ్రవ్యనుభూతిని కలిగిస్తుంది. అంతే కాకుండా, చిన్న చిన్న పంక్తుల నిర్మాణం భావానికి పదును తెచ్చింది. ఈ పదాల కూర్పులో ప్రాసతో పాటు భావక్రమం కూడా కనిపిస్తుంది. వైరస్ యొక్క భౌగోళిక వ్యాప్తి నుంచి ప్రాణ సంకటానికి, అక్కడి నుంచి పాలకుల నిర్లక్ష్యం, అడ్డంకుల వరకు భావం క్రమంగా విస్తరిస్తుంది. అందువల్ల ఇది కేవలం శబ్దవిన్యాసం మాత్రమే కాకుండా భావవిన్యాసంగా కూడా ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది. చిన్న చిన్న పంక్తులతో కవితను నిర్మించడం వల్ల పాఠకునిలో ఒకవైపు ఆందోళన, మరోవైపు ఆలోచన కలుగుతుంది. వ్యంగ్యం, సమకాలీన చారిత్రక సూచనలు, పదవిన్యాసం వంటి శిల్పాంశాలను కవి సమర్థంగా ఉపయోగించారు.

‘అమెరికా మేలుకోలేదుగా’ అనే పంక్తి వ్యంగ్య శైలిలో సాగుతూ, పదునైన వ్యంగ్య బాణంలా పని చేస్తుంది. ఎంతటి శక్తివంతమైన దేశమైనా ప్రకృతి విపత్తు లేదా మహమ్మారి వంటి సంక్షోభాల ముందు నిర్లక్ష్యం, అతివిశ్వాసం ప్రదర్శిస్తే తీవ్రమైన పరిణామాలను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుందనే సత్యాన్ని ఈ పంక్తి సూచిస్తుంది.

వైరస్ వ్యాప్తి, రాజకీయ ప్రయోజనాలు, అంతర్జాతీయ సమన్వయ లోపం వంటి అంశాలను ప్రస్తావించిన కవి, మహమ్మారి వల్ల ప్రపంచం చెల్లించిన మూల్యాన్ని కూడా ఈ పంక్తుల ద్వారా ప్రతిబింబించారు. హెచ్చరికలను పట్టించుకోకుండా బేఖాతరు చేసే శక్తుల వల్ల సామాన్య ప్రజల ప్రాణాలు ఎంతటి ప్రమాదంలో పడతాయో నిరసిస్తూ, ఈ పంక్తి అంతర్జాతీయ సామాజిక స్పృహను ప్రతిబింబించే శక్తివంతమైన కవితా భాగంగా నిలుస్తుంది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ హెచ్చరికలు, దేశాల ఆలస్యమైన స్పందన, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏర్పడిన సంక్షోభాన్ని కవితాత్మకంగా ఆవిష్కరిస్తూ, ప్రపంచ విపత్తుల సమయంలో శాస్త్రీయ హెచ్చరికలను సకాలంలో గౌరవించడం ఎంత అవసరమో, ఈ పంక్తులు బలంగా తెలియజేస్తాయి. కోవిడ్ -19 మహమ్మారి ప్రారంభ దశలో ప్రపంచ దేశాలు, ముఖ్యంగా కొన్ని ఆగ్రరాజ్యాలు ప్రదర్శించిన నిర్లక్ష్యం, సమన్వయ లోపం, మొండితనాన్ని ఈ పంక్తులు ఎండగడుతున్నాయి. అందువల్ల, ‘అమెరికా మేలుకోలేదుగా’ అనే పంక్తి కరోనా కాలపు అంతర్జాతీయ పరిస్థితులను, ఆ కాలంలోని రాజకీయ వైఖరులను నమోదు చేసిన సమకాలీన కవితా భాగంగా నిలుస్తుంది.

‘కరోనా శరీరంలో బతుకుతుంది/సార్వభౌమత్వం/పెట్టుబడిలో బతుకుతుంది’

ఈ పంక్తుల్లో కవి రూపకం ద్వారా రెండు భిన్నమైన వాస్తవాలను ఒకదానితో ఒకటి పోల్చారు. కరోనా వైరస్ మనిషి శరీరంలో జీవిస్తే, దేశాల సార్వభౌమత్వం వెనుక ప్రపంచ ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, పెట్టుబడులు,వాణిజ్య సంబంధాలు వంటి అంశాలు పని చేస్తున్నాయనే భావాన్ని కవి వ్యక్తం చేశారు. ఈ విధంగా జీవసంబంధమైన సంక్షోభాన్ని ఆర్థిక – రాజకీయ వ్యవస్థల సంక్షోభంతో అనుసంధానించి తాత్వికంగా ఆవిష్కరించారు.

వైరస్ మనుషుల శరీరాల్లో మాత్రమే కాదు, ప్రపంచ వ్యవస్థలను ప్రభావితం చేసే ఆర్థిక ప్రయోజనాల మధ్య కూడా తన ప్రభావాన్ని చూపుతోందనే భావాన్ని ఈ పంక్తులు సూచిస్తాయి. ఇక్కడ ‘శరీరం – సార్వభౌమత్వం – పెట్టుబడి’అనే మూడు భావాల అనుసంధానం కవితకు ప్రత్యేకమైన ఆలోచనా లోతును అందించింది.

‘ముళ్లన్నీ ఆర్థిక ముళ్లే/ఉపాధి నిజమే ఉత్సవం నిజమే’

కరోనా వైరస్ చుట్టూ కనిపించే ముళ్ల లాంటి స్పైక్ ప్రోటీన్లను ‘ఆర్థిక ముళ్లు’గా ప్రతీకాత్మకంగా ఉపయోగించారు. మహమ్మారి సమయంలో ప్రజారోగ్యాన్ని కాపాడాల్సిన అవసరానికి, మరోవైపు ఆర్థిక వ్యవస్థను కొనసాగించాల్సిన అవసరానికి మధ్య ఏర్పడిన సంఘర్షణను ఈ రూపకం సూచిస్తుంది. ఉపాధి, వాణిజ్యం, ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, సామాజిక జీవితం వంటి అంశాలు కరోనా నియంత్రణ చర్యలతో ప్రభావితం అయ్యాయి. అందువల్ల కరోనా కేవలం ఆరోగ్య సంక్షోభమే కాకుండా, ఆర్థిక, సామాజిక సంక్షోభానికి కూడా కారణమైందనే భావాన్ని కవి ఈ పంక్తుల ద్వారా వ్యక్తం చేశారు. స్పైక్ ప్రోటీన్లు మాదిరిగానే ‘ఆర్థిక ముళ్లే’ అనే ప్రతీకలో నిరుద్యోగం, ఆదాయ నష్టం, వాణిజ్య క్షీణత వంటి మహమ్మారి ప్రభావిత సమస్యలతో పాటు, ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చే వ్యవస్థపై కవి చేసిన విమర్శ కూడా అంతర్లీనంగా కనిపిస్తుంది.

‘ఉపాధి నిజమే ఉత్సవం నిజమే’ అనే పంక్తుల్లో కవి సమతుల్యమైన దృష్టిని వ్యక్తం చేశారు. జీవనోపాధి అవసరమే; అదే సమయంలో సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవితం కూడా మనిషికి అవసరమే. అయితే మహమ్మారి సమయంలో ఈ రెండిటిని ఏకకాలంలో కొనసాగించడం ఎంతటి సంక్లిష్టమైన సమస్యగా మారిందో కవి సూచించారు. ప్రపంచీకరణ తెచ్చిన ఉపాధి అవకాశాలు, వాటి చుట్టూ ఏర్పడిన సామాజిక, ఆర్థిక వైభవం నిజమే అయినప్పటికీ, ఆ రంగుల ప్రపంచం వెనుక దాగి వున్న ప్రమాదాలను మహమ్మారి బహిర్గతం చేసింది.

‘ఏ ఒంట్లో వైరస్ దాగి వచ్చిందో/ఎయిర్‌పోర్టు గుర్తించలేకపోయింది/స్క్రీనింగ్ చెయ్యటానికి’

ఈ పంక్తులు వైరస్ అదృశ్య స్వభావాన్ని, ప్రారంభ దశలో దానిని గుర్తించడం ఎంత కష్టమైందో తెలియజేస్తాయి. విమానాశ్రయాల్లో నిర్వహించిన స్క్రీనింగ్ ప్రక్రియలకు కూడా పరిమితులు ఉన్నాయని కవి సూచించారు. మనిషి కంటికి కనిపించని వైరస్ ఎలాంటి సరిహద్దులనైనా దాటి ప్రయాణించగలిగిన అదృశ్య శత్రువుగా ఇక్కడ ప్రతిఫలించింది.

అయితే ‘విదేశాల నుంచి వైరస్‌ను మోసుకొచ్చింది కేవలం ధనికులే, వ్యాపారవేత్తలే’అనే నిర్దిష్ట నిర్ధారణ కంటే, అంతర్జాతీయ విమాన ప్రయాణాల ద్వారా వైరస్ దేశాల మధ్య వేగంగా వ్యాపించిన వాస్తవాన్ని సూచిస్తున్నట్లుగా ఈ పంక్తులను విశ్లేషించడం మరింత సముచితం. ప్రారంభదశలో కేవలం స్క్రీనింగ్ పై ఆధారపడటం వల్ల వైరస్ వ్యాప్తిని పూర్తిగా అడ్డుకోవడం సాధ్యం కాలేదనే చేదు వాస్తవాన్ని కవి ఎత్తిచూపారు.

‘అంతర్జాతీయ మానవ హక్కు అంగీకరించదు’

ఈ పంక్తిలో ప్రజారోగ్య రక్షణచర్యలకు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు మధ్య ఏర్పడే సంఘర్షణను కవి ప్రస్తావించారు. మహమ్మారి సమయంలో కఠినమైన తనిఖీలు, నిర్బంధం, క్వారంటైన్ వంటి చర్యలు అవసరమైనప్పటికీ,అవి వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, మానవ హక్కులతో ఎలా ముడిపడి ఉంటాయనే సంక్లిష్టమైన ప్రశ్నను కవి ముందుకు తెచ్చారు.

ఇక్కడ మానవ హక్కులు స్వయంగా వైరస్ వ్యాప్తికి కారణమయ్యాయి అని చెప్పడం కంటే, ప్రజారోగ్య రక్షణ కోసం విధించాల్సిన ఆంక్షలు, వ్యక్తిగత హక్కుల మధ్య ఏర్పడిన సంఘర్షణను కవి ప్రశ్నిస్తున్నారని చెప్పడం భావపరంగా మరింత సమతుల్యంగా ఉంటుంది. ఈ పంక్తుల్లో మహమ్మారి సమయంలో ప్రపంచ వ్యవస్థలు ఎదుర్కొన్న విధానపరమైన సంక్లిష్టతపై పదునైన వ్యంగ్య దృష్టి కనిపిస్తుంది.

కేంద్ర భావం:

ఈ కవితా పంక్తుల ప్రధాన వస్తువు మహమ్మారిని కేవలం వైద్యపరమైన సంక్షోభంగా కాకుండా ఆర్థిక వ్యవస్థ, ప్రపంచీకరణ,సార్వభౌమత్వం, అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలు, ఉపాధి, మానవ హక్కులు వంటి అనేక అంశాలతో ముడిపడిన ప్రపంచ సంక్షోభంగా చూడటంలో ఉంది. వైరస్ ఒక జీవసంబంధమైన ప్రమాదం అయినప్పటికీ, దాని వ్యాప్తి మరియు ప్రభావాలు, ప్రపంచ ఆర్థిక, రాజకీయ, సామాజిక వ్యవస్థల పరస్పర సంబంధాలను బహిర్గతం చేశాయని కవి సూచించారు. పెట్టుబడిదారీ ఆర్థిక వ్యవస్థ, ప్రపంచీకరణ, లాభాపేక్ష, ప్రజారోగ్యం మధ్య ఉన్న అంతర్గత వైరుధ్యాలను కవి ప్రశ్నార్థకంగా ముందుకు తెచ్చారు.

శిల్పం – శైలి:

కరోనా వైరస్ ముళ్లను ‘ఆర్థిక ముళ్లు’గా మార్చడం అత్యంత ప్రభావవంతమైన రూపకం.ఒకవైపు వైరస్ శరీరాన్ని ప్రభావితం చేస్తే, మరోవైపు ఆర్థిక ప్రయోజనాలు సమాజాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయనే భావాన్ని ఈ రూపకం స్పష్టంగా వ్యక్తం చేస్తుంది.

స్పష్టమైన వైరుధ్యం:

‘ఉపాధి – ఉత్సవం’ ఒకవైపు, ‘ఎయిర్ పోర్ట్ – స్క్రీనింగ్ – మానవ హక్కులు’ మరోవైపు ఉంచడం ద్వారా కవి వైరుధ్యాన్ని నిర్మించారు. జీవనోపాధి, ఆర్థిక చలనం, ప్రపంచీకరణ అవసరాల మధ్య ప్రజారోగ్య పరిరక్షణ ఎంతటి సవాలుగా మారిందో ఈ నిర్మాణం తెలియజేస్తుంది.

క్లిష్టమైన ప్రపంచీకరణ, ఆర్థిక వ్యవస్థ, అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, మానవ హక్కుల వంటి అంశాలను సరళమైన, పదునైన వచన కవితా భాషలో వ్యక్రీకరించడం కవి శిల్ప నైపుణ్యానికి నిదర్శనం.

మొత్తంగా,ఈ పంక్తుల్లో రూపకం, ప్రతీకాత్మకత, వైరుధ్యం, తాత్విక దృష్టి,సమకాలీన సామాజిక వ్యాఖ్యానం సమన్వయమై ఉన్నాయి. కరోనా మహమ్మారిని కేవలం వైద్య సమస్యగా కాకుండా, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ, ప్రపంచీకరణ, రాజకీయాలు, అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలు, ఉపాధి, మానవ హక్కులతో ముడిపడిన బహుముఖ ప్రపంచ సంక్షోభంగా కవి చిత్రించారు. వైరస్ వల్ల ఏర్పడిన ఆరోగ్య సంక్షోభంతో పాటు, దాని వెనుక బయటపడిన ఆర్థిక, రాజకీయ, సామాజిక సవాళ్లను కూడా ఈ పంక్తులు మన ముందు ఉంచుతున్నాయి.

‘మెరిసే కరుణ సరే/మేను మేను సరే’

అనే పంక్తుల తర్వాత వచ్చే పదప్రయోగాలు కవిత భావాన్ని మరింత విస్తరిస్తాయి. ‘మెరిసే’ అనే పదపునరావృతం శబ్ధసామ్యాన్ని, శ్రావ్యతను పెంచింది.ఒకవైపు మానవీయ విలువలను, మరోవైపు బాహ్య ఆకర్షణను సమాంతరంగా ఉంచడం ద్వారా కవి భావ వైరుధ్యాన్ని సృష్టించారు.

‘ఏ మేను ఏమౌను/ఏ మనిషి ఏమౌను’

అనే ప్రశ్నలు మహమ్మారి కాలంలో మానవ జీవితానికి ఏర్పడిన అభద్రతను స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ప్రతి వ్యక్తి, ప్రతి కుటుంబం ఎదుర్కొన్న అనిశ్చితి, భయం,ఆందోళనలను ప్రశ్నాత్మక శైలిలో వ్యక్తీకరించారు. ‘ఏమౌను’ అనే పదం పునరావృతం ద్వారా భవిష్యత్తుపై నెలకొన్న అనిశ్చితిని, నిస్సహాయతను గాఢంగా వ్యక్తం చేశారు.

ఈ పంక్తులు తరువాతి భావాలకు ఒక భావపరమైన పీఠికగా నిలుస్తాయి. మహమ్మారి సమయంలో బాహ్య వైభవం కంటే జీవితం, ఆరోగ్యం, మానవత్వమే అత్యంత విలువైనవని కవి సున్నితంగా సూచించారు.

‘కొంపలేమౌను/కంపెనీలేమౌను’

అనే పంక్తుల్లో సామాన్యుడి ఇల్లు అయిన ‘కొంప’నుంచి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రతీకగా నిలిచే ‘కంపెనీ’ వరకు మహమ్మారి ప్రభావాన్ని కవి విస్తరించారు. మనిషి వ్యక్తిగత జీవితం నుంచి కుటుంబం, ఆర్థిక సంస్థల వరకు సంక్షోభం ఎలా విస్తరించిందో ఈ పంక్తులు సూచిస్తాయి.

వ్యక్తిగత జీవితం నుంచి సామాజిక, ఆర్థిక వ్యవస్థ వరకు విస్తరించే ఈ నిర్మాణంలో క్రమవృద్ధి లక్షణం కనిపిస్తుంది.

‘ఔనౌను మార్కెట్లు డౌనౌను’ అనే ప్రయోగం ఆర్థిక వ్యవస్థ క్షీణతను, సమకాలీన వ్యాపార భాషలో చమత్కారంగా వ్యక్తీకరిస్తుంది.

‘ఔనౌను -డౌనౌను’ అనే శబ్దసామ్యం పంక్తికి లయను, వ్యంగ్యాన్ని జోడించింది. మహమ్మారి స్వభావం వ్యక్తుల జీవితాలకే పరిమితం కాకుండా, పరిశ్రమలు, వాణిజ్య సంస్థలు, మార్కెట్ల పైనా తీవ్ర ప్రభావం చూపిందనే వాస్తవాన్ని కవి సంక్షిప్తంగా ఆవిష్కరించారు.

‘దేశాలు లాక్‌డౌనౌను/లాక్ డౌనౌతే బిజినెస్సు డౌనౌను’

ఈ పంక్తుల్లో లాక్ డౌన్ కారణంగా దేశాల ఆర్థిక కార్యకలాపాలు స్తంభించిన పరిస్థితిని కవి ప్రతిబింబించారు. ప్రజారోగ్య పరిరక్షణ కోసం తీసుకున్న ఆంక్షలు, వ్యాపార రంగంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపిన వాస్తవాన్ని కొద్ది పదాల్లోనే ఆవిష్కరించారు.

‘బిజినెస్సు డౌనౌతే లాక్ డౌన్ డౌనౌను/లాక్ అన్ లాకౌను’

అనే పంక్తుల్లో ఆర్థిక కార్యకలాపాల పునరుద్ధరణ కోసం లాక్‍డౌన్‌ను సడలించాల్సిన పరిస్థితిని కవి వ్యంగ్యాత్మకంగా వ్యక్తీకరించారు. వ్యాపారాలు దెబ్బతింటే లాక్‍డౌన్‌ను ఎత్తివేయాలనే ఒత్తిడి పెరగడం, ప్రజారోగ్య పరిరక్షణ మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ పునరుద్ధరణ మధ్య ప్రభుత్వం ఎదుర్కొన్న సంక్లిష్ట పరిస్థితిని ఈ పంక్తులు ప్రతిబింబిస్తాయి.

అయితే ‘మనుషుల ప్రాణాల కంటే లాభాలకే విలువ ఇచ్చే నైజం’ అని నేరుగా నిర్ధారించడానికి బదులుగా, ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, ప్రజారోగ్యం మధ్య ఏర్పడిన వైరుధ్యాన్ని కవి ప్రశ్నిస్తున్నారని చెప్పడం మరింత సమతుల్యమైన విశ్లేషణ. ఎందుకంటే లాక్ డౌన్ సడలింపుల వెనుక ప్రజల జీవనోపాధి, ఆర్థిక వ్యవస్థను కొనసాగించాల్సిన అవసరం కూడా ఉంది.

‘లాక్ అన్ లాకౌను’ అనే ప్రయోగం లాక్‌డౌన్ – అన్‍౬లాక్ అనే పరస్పర విరుద్ధ ప్రక్రియను ఒకే పదబంధంలో కుదించింది. కరోనా సంక్షోభంలో మూసివేత – తెరవడం, నియంత్రణ – సడలింపు అనే నిరంతర ద్వంద్వ పరిస్థితిని ఇది సూచిస్తుంది. ఈ చక్రంలో ప్రజల జీవితం, ఉపాధి, ఆర్దిక వ్యవస్థ అన్నీ అనిశ్ఛితిలో చిక్కుకున్నాయని కవి ఎత్తిచూపారు.

ఈ పంక్తులు లాక్‌డౌన్ కాలంలోని ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ప్రజారోగ్యం, జీవనోపాధి, వ్యాపారం,మార్కెట్ ప్రయోజనాల మధ్య ఏర్పడిన సంఘర్షణను కూడా సామాజిక ఆర్థిక దృష్టితో ఆవిష్కరిస్తాయి.

శిల్ప విశ్లేషణ:

ఈ భాగంలోని విశిష్టమైన శిల్ప లక్షణం ఒక పంక్తి ముగింపులోని పదం లేదా పదబంధం తరువాతి పంక్తికి ప్రారంభ బిందువుగా మారడం, లాక్‌డౌన్‍ను – లాక్‍డౌనౌతే – బిజినెస్సు డౌనౌను – బిజినెస్సు డౌనౌతే – లాక్‍డౌన్ డౌనౌను – లాక్ అన్‍లాకౌను’ అనే పదాల అనుసంధానం కనిపిస్తుంది.ఈ విధమైన నిర్మాణం ఒకదాని తరువాత మరొకటి సంభవించే ఆర్థిక, సామాజిక పరిణామాల గొలుసుకట్టు ప్రభావాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఒక చర్యకు మరో ప్రతి చర్య దానికి మరో పరిణామం ఏర్పడే విధానాన్ని కవి శిల్పపరంగా కూడా చూపించారు.

భాషా ప్రయోగం:

కవి సాంప్రదాయ తెలుగు పదజాలంతో పాటు మార్కెట్లు, డౌన్, లాక్‍డౌన్, బిజినెస్సు, అన్‍లాక్ – వంటి సమకాలీన ఆంగ్ల పదాలను సహజంగా కవితలోకి తీసుకొచ్చారు. ఇది కృత్రిమంగా అనిపించకుండా, కరోనా కాలంలో సామాన్యుల దైనందిన సంభాషణలో భాగమైన పదాలుగానే వినిపిస్తాయి. అందువల్ల ఈ భాషా ప్రయోగం ఆధునిక వచన కవిత్వానికి ఒక ప్రత్యేకమైన సజీవతను, సమకాలీనతను అందించింది. వార్తా భాష, వ్యాపార భాష, సామాన్యులు మాట్లాడే భాష – ఇవన్నీ కవితా భాషలో కలిసిపోయాయి.

లయ మరియు విరుపు:

చిన్న చిన్న పంక్తులు, పదాల పునరావృతం, శబ్దసామ్యం కలిసి కవితకు వేగవంతమైన లయను సృష్టించాయి. ఆ వేగం మహమ్మారి కాలంలోని ఆందోళన, గందరగోళం, అనిశ్చితి వంటి మానసిక స్థితులను పాఠకునికి అనుభూతి కలిగిస్తుంది.

‘ఏమౌను’, ‘ఔనౌను,’ ‘డౌనౌను’, ‘లాకౌను’ వంటి పద ప్రయోగాలు ఒకే శబ్ద కుటుంబానికి చెందినవిగా వినిపిస్తూ కవితలో ప్రత్యేకమైన నాదాన్ని సృష్టించాయి. ముఖ్యంగా ‘ఔనౌను’ అంగీకారంతో పాటు నిస్సహాయత, పరిస్థితిని తప్పనిసరిగా ఒప్పుకోవాల్సిన వేదన వంటి భావ ధ్వనులు కూడా వినిపిస్తాయి.

ఈ పంక్తుల్లో పదపునరావృతం, శబ్దసామ్యం, అనుప్రాస,వ్యంగ్యం, సమకాలీన పదజాలం, లయాత్మక నిర్మాణం వంటి శిల్ప లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఏమౌను, ఔనౌను, లాక్‍డౌనౌను, లాక్ అన్‍లాకౌను – వంటి పునరుక్తులు కవితకు సంగీతాత్మక లయను అందించడమే కాకుండా, మహమ్మారి కాలంలోని అనిశ్చితి, ఆర్థిక పతనం, ప్రజల ఆందోళనలను సజీవంగా ప్రతిబింబిస్తాయి.

ఆధునిక, సామాజిక, ఆర్థిక వాస్తవాలను వార్తా భాష, వ్యాపార భాష, కవితా భాషల సమన్వయంతో వ్యక్తీకరించడం ఈ పంక్తుల ప్రత్యేకత.

మొత్తంగా, కరోనా మహమ్మారి వల్ల ఏర్పడిన మానవ జీవితంలోని అనిశ్చితి, లాక్ డౌన్ ప్రభావం, ఆర్థిక సంక్షోభం, మార్కెట్ల పతనం, జీవనోపాధి – వ్యాపారాల మధ్య ఏర్పడిన వైరుధ్యం వంటి అంశాలను కవి వ్యంగ్యాత్మకంగా, లయాత్మకంగా సమకాలీన సామాజిక దృష్టితో చిత్రించారు.

‘ప్రపంచ విపత్తు చట్టాలు/ ధూళి విదిలిస్తాయి’

ఈ పంక్తుల్లో మహమ్మారి వంటి ప్రపంచ విపత్తులు సంభవించినప్పుడు సాధారణ పరిస్థితులు పూర్తిగా మారిపోతాయని కవి సూచించారు.

‘ధూళి విదిలిస్తాయి’ అనే రూపకం ద్వారా అప్పటి వరకు సమాజంలో అమలులో ఉన్న విధానాలు, నమ్మకాలు, జీవన వ్యవస్థలు సైతం కుదేలై, కొత్త పరిస్థితులు ఏర్పడుతాయనే భావాన్ని వ్యక్తం చేశారు. విపత్తు సమయంలో అత్యవసర చట్టాలు, సామాజిక జీవితాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసే పరిస్థితిని ఈ పంక్తులు సూచిస్తున్నాయి.

‘భద్రతా చట్టాలు/కొరడా ఝళిపిస్తాయి’

ఈ పంక్తుల్లో ప్రజారోగ్య రక్షణ కోసం ప్రభుత్వాలు అమలు చేసిన కఠిన నిబంధనలు, ఆంక్షలను ‘కొరడా ఝళిపిస్తాయి’ అనే రూపకం ద్వారా కవి చిత్రించారు.

ఇక్కడ ‘కొరడా’ శిక్షకు మాత్రమే కాకుండా, క్రమశిక్షణను అమలు చేసే అధికార వ్యవస్థకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ప్రజల భద్రత కోసం స్వేచ్ఛపై కొన్ని పరిమితులు విధించబడిన పరిస్థితిని ఈ రూపకం ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తుంది. అదే సమయంలో, విపత్తు లేదా సంక్షోభ సమయంలో ‘భద్రత’ అనే పేరుతో అధికార వ్యవస్థ అతిగా కఠినంగా మారి పౌరుల స్వేచ్ఛను పరిమితం చేసే ప్రమాదాన్ని కూడా కవి ఎత్తిచూపారు.

‘ప్రపంచం ప్రయోగశాల’ అనే పంక్తి అత్యంత శక్తివంతమైన, రూపకాత్మక వ్యక్తీకరణ. మహమ్మారి సమయంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా కొత్త విధానాలు, వైద్య పద్ధతులు,నియంత్రణ చర్యలు,సామాజిక ప్రయోగాలు అమలులోకి వచ్చిన పరిస్థితిని కవి ‘ప్రపంచం ప్రయోగశాల’ అనే రూపకం ద్వారా సూచించారు. ఈ ప్రయోగశాలలో సామాన్య మానవుడు ఒక పరిశీలన అంశంగా మారిపోయే ప్రమాదాన్ని ఈ భావన సూచిస్తుంది. సమాజం ఒక ప్రయోగశాలగా మారినప్పుడు మానవీయ విలువలు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, మానవ గౌరవం వంటి అంశాలు ప్రశ్నార్థకమవుతాయి. అందువల్ల ‘ప్రపంచం ప్రయోగశాల’ అనే పంక్తి కవితలోని అత్యంత తాత్వికమైన భావవ్యక్తీకరణల్లో ఒకటిగా నిలుస్తుంది.

‘జీవితం చిక్కుల వల’ అనే ప్రతీక ద్వారా మానవ జీవితం అనేక సమస్యలు, అనిశ్చితి, పరిమితుల మధ్య చిక్కుకుపోయిందనే భావాన్ని కవి ఆవిష్కరించారు.

సాలీడు వలలో చిక్కుకున్న జీవిలా మహమ్మారి సమయంలో మానవుడు సంక్లిష్ట పరిస్థితుల నుంచి బయటపడలేని స్థితిలో చిక్కుకున్నాడనే భావన ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.

అస్తిత్వ వేదన:

‘జీవితం చిక్కుల వల’ అనే పంక్తి అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు, చట్టాలు, సంక్షోభాల మధ్య సామాన్యుడు ఒక వ్యవస్థీకృత ఉచ్చులో చిక్కుకున్న నిస్సహాయ స్థితిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ప్రపంచీకరణ, ఆధునిక రాజ్యపాలన, సంక్షోభ సమయాల్లో కఠినంగా మారే చట్టాలు, అధికార వ్యవస్థల మధ్య సామాన్య మానవుడి నిస్సహాయతను ఈ పంక్తి దార్శనికంగా వ్యక్తం చేస్తుంది. అందువల్ల ఇది కేవలం మహమ్మారి కాలపు పరిస్థితినే కాకుండా, సంక్షోభ సమయాల్లో వ్యక్తి అస్తిత్వం ఎదుర్కొనే ప్రశ్నలను కూడా సూచిస్తుంది.

శిల్ప విశ్లేషణ:

కవి ఇక్కడ అద్భుతమైన రూపకాలను, ప్రతీకలను ఉపయోగించారు. చట్టాలు కేవలం కాగితాలపై ఉన్న నిబంధనలు కావు.అవి ‘కొరడా ఝళిపిస్తాయి’ అంటూ కంటికి కనిపించే అధికార శక్తిగా రూపాంతరం చెందాయి. ప్రపంచం కేవలం నివాస స్థలం కాదు; అది ‘ప్రయోగశాల’ గా మారింది. ‘జీవితం చిక్కుల వల’ అనే ప్రతీక మానవ జీవితం చుట్టుముట్టిన సంక్లిష్టతను, గందరగోళాన్ని, అనిశ్చితిని సూచిస్తుంది.

ఈ పంక్తుల్లో కవి రూపకం, ప్రతీకాత్మకత, వంగ్య ధోరణి, తాత్విక దృష్టి వంటి కవితా శిల్ప లక్షణాలను సమర్ధంగా ఉపయోగించారు. ‘దూళి విదిలిస్తాయి’, ‘కొరడా ఝళిపిస్తాయి’, ‘ప్రపంచం ప్రయోగశాల’, ‘జీవితం చిక్కుల వల’ వంటి రూపకాలు కవితకు గాఢమైన భావవ్యక్తీకరణను అందించాయి.

క్రియా పదాల శక్తి:

‘విదిలిస్తాయి’, ‘ఝళిపిస్తాయి’ వంటి శక్తివంతమైన క్రియా పదాలు కవితకు ఉధృతిని, చలనశీలతను, నాటకీయతను తీసుకొచ్చాయి. నిశ్చలంగా ఉన్న చట్టాలు ఒక్కసారిగా కార్యరూపం దాల్చి ప్రభావం చూపుతున్నట్లుగా ఈ క్రియాపదాలు పాఠకుని మనసులో దృశ్యాన్ని సృష్టిస్తాయి.

నాటకీయత మరియు లయ:

‘చట్టాలు – కొరడా – ప్రయోగశాల – చిక్కుల వల’ అనే భావక్రమం కవితలోని ఆలోచనా తీవ్రతను క్రమంగా పెంచుతుంది. ఈ క్రమం పాఠకునిలో వ్యవస్థ, అధికారం, చట్టాలు, సంక్షోభం వంటి అంశాలపై ఆలోచనను రేకెత్తిస్తుంది.

ఈ పంక్తుల్లో కవి లాక్ డౌన్, అత్యవసర నిబంధనలు, విపత్తు నిర్వహణ వంటి అంశాల వెనుక ఉన్న అధికార కోణాన్ని కూడా ఆవిష్కరించారు. ప్రపంచవ్యాప్త చట్టాలు, ఆంక్షలు సంక్షోభాల మధ్య నలిగిపోయే సామాన్య మానవుడి వేదనకు ఈ పంక్తులు అద్దం పడుతున్నాయి.

కరోనా మహమ్మారి కేవలం ఆరోగ్య సంక్షోభం మాత్రమే కాకుండా చట్టాలు, పరిపాలన, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, సామాజిక జీవితం వంటి అనేక రంగాలను ప్రభావితం చేసిన ప్రపంచ విపత్తుగా ఈ పంక్తులు సజీవంగా ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

‘ఉగ్ర గాథ’ వంటి అద్భుతమైన కవితను తెలుగు సాహిత్యానికి అందించిన కవి నందిని సిధారెడ్డి గారికి హృదయపూర్వక అభినందనలు. వారి సృజనాత్మక కలం నుంచి ఇలాగే మరెన్నో సుగంధభరిత కవితా సుమాలు విరబూసి, తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచాన్ని పరిమళింపజేస్తూ, సాహిత్యాభిమానుల హృదయాలను అలరించాలని మనస్ఫూర్తిగా ఆకాంక్షిస్తున్నాను.