[శ్రీ నందిని సిధారెడ్డి గారి ‘వూహాన్ గాథ’ అనే కవితని విశ్లేషిస్తున్నారు శ్రీ సందినేని నరేంద్ర.]
ప్రముఖ కవి, రిటైర్డ్ తెలుగు భాషా ఉపన్యాసకులు, ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల సిద్దిపేట, తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ తొలి అధ్యక్షుడు, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత, డాక్టర్ నందిని సిధారెడ్డి కలం నుండి జాలువారిన ‘అనిమేష ఉపద్రవ గాథ’ కావ్యంలోని ‘వూహాన్ గాథ’ కవితపై విశ్లేషణా వ్యాసం ఇది.
‘సాయంసంధ్య/అలంకరించుకున్న వూహాన్ నగరం అద్భుతం’
ఈ పంక్తిలో నగరాన్ని ఒక స్త్రీ రూపకంగా చిత్రించాడు. ‘అలంకరించుకున్న’ అనే పదం నగరానికి మానవీయ స్వరూపాన్ని ఇస్తూ, సంధ్యాకాలపు దీప కాంతుల్లో వూహాన్ నగరం ఒక వధువులా మెరవడాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది దృశ్య కావ్యానికి ఆరంభ స్వరంగా నిలుస్తుంది. కవి వూహాన్ నగరాన్ని ఒక సజీవ సుందర రూపంగా ఆవిష్కరించడమే కాక,నగరానికి మానవీయ లక్షణాలను ఆపాదిస్తూ,వ్యక్తీకరణ అలంకారాన్ని personification సమర్థంగా వినియోగించారు.
‘తీగలు సాగిన స్కైవేల మీద/ముంగురుల రెపరెపల్లో నగరం తేలిపోతుంది’
ఈ పంక్తుల్లో ఆధునిక నిర్మాణాలైన స్కైవేలను ‘తీగలు’గా పోల్చడం ద్వారా యాంత్రికతను సైతం సున్నితమైన ప్రకృతి రూపకంతో మేళవించాడు. ‘ముంగురుల రెపరెపలు’అనే రూపకం, నగర దీపాల చలనాన్ని, గాలిలో అలల్లా విరిసే కాంతి తరంగాలను ముంగురుల సున్నిత కదలికలతో అనుసంధానిస్తుంది. ఇక్కడ నగరం ఒక స్థిర వస్తువుగా కాకుండా, ప్రవహించే స్వప్నంలా దర్శనమిస్తుంది. స్కైవేలపై కనిపించే ప్రయాణ దృశ్యాన్ని ముంగురుల రెపరెపలతో పోల్చి వర్ణించడం కవి భావనా శక్తికి నిదర్శనం.
‘యాంగ్సీనది ఆగి/వీధి అంగడిలో విందారగిస్తుంది’
ఈ పంక్తిలో యాంగ్సీనది ప్రస్తావన ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. ఇక్కడ కవి నదిని మానవీకరించారు. సాధారణంగా నిరంతరం ప్రవహించే నది ‘ఆగి’ నగర జీవనాన్ని ఆస్వాదిస్తున్నట్లుగా చిత్రించడం ద్వారా ప్రకృతి, నగరాల మధ్య అనుబంధాన్ని సూచించాడు.’వీధి అంగడి’ అనే పద ప్రయోగం స్థానిక సంస్కృతి, ప్రజల జీవన శైలిని కవితలో సహజంగా మేళవిస్తుంది. ఈ పంక్తిలో అద్భుతమైన ఉత్ప్రేక్ష కనిపిస్తుంది. నదీ ప్రవాహమే కాసేపు నిలిచి నగర సందడిని వీక్షిస్తూ ఆనందిస్తున్నట్లుగా ఊహించడం వినూత్నంగా, కవితాత్మకంగా అనిపిస్తుంది.
‘హా నది అలల మీంచి వచ్చే పడవ/కొత్త రుచులను మోసుకొచ్చేనా’
ఈ పంక్తి ఆశ్చర్యాన్వితమైన ప్రశ్నతో ముగుస్తుంది. ఇక్కడ ‘కొత్త రుచులు’ అనేది కేవలం ఆహార రుచులను మాత్రమే సూచించదు; కొత్త సంస్కృతులు, అనుభూతులు, జీవన వైవిధ్యాలకు సంకేతంగా నిలుస్తుంది. పడవ సంస్కృతుల మధ్య వారధిగా మారుతుంది. నది అలల మీదుగా వచ్చే పడవ కొత్త రుచులను తీసుకురావాలనే ఆశ, ఒక నిరీక్షణ ఈ ప్రశ్నలో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఇది కేవలం ఆహారం గురించి మాత్రమే కాకుండా, వూహాన్ నగరం మళ్లీ కొత్త ఉత్సాహంతో, కొత్త సంస్కృతితో కళకళలాడాలని కవి ఆకాంక్షిస్తున్నట్టుగా అర్థమవుతుంది. యాంగ్సీ, హా నదులు కేవలం జల వనరులు మాత్రమే కాకుండా, నగర జీవనంలో అంతర్భాగాలుగా చిత్రితమయ్యాయి.
ఈ పంక్తుల్లో ప్రధానంగా కనిపించే లక్షణాలు, రూపకాల సౌందర్యం, నగరానుభూతి, ప్రకృతి మేళనం, మానవీకరణ, అలంకార ప్రయోగం, ధ్వన్యాత్మక భాష, ఇవన్నీ సున్నితమైన సంగీతాత్మక ప్రవాహంతో పాఠకుడిని అలరిస్తాయి. ‘వూహాన్ గాథ’ ఆధునిక మహా నగరాన్ని యాంత్రికమైన కాంక్రీట్ ప్రపంచంగా కాకుండా, ప్రకృతి, కాంతి, సంస్కృతి, జీవనోత్సాహం కలిసి నిర్మించిన సజీవ కళాఖండంగా ఆవిష్కరించిన భావ కవితగా నిలుస్తుంది.
ఈ పంక్తుల్లో ఉపయోగించిన భాష ఎంతో సరళమైనదైనా, లోతైన భావాన్ని వ్యక్తపరుస్తోంది. నదులను, స్కైవేలను ఒకే గొలుసుకట్టుగా అనుసంధానించడం ద్వారా నగర భౌగోళిక సౌందర్యాన్ని, జీవనశైలిని కవి చక్కగా ఆవిష్కరించాడు.
మొత్తంగా ఈ పంక్తులు ఆధునిక నగర జీవన సౌందర్యాన్ని, ప్రకృతితో దానికి ఉన్న అనుబంధాన్ని అత్యంత రమణీయంగా ప్రతిబింబిస్తోంది.
‘తీర్చి దిద్దిన జలపాతం కళ్ళల్లో దూకుతుంది’
ఈ పంక్తి ఎంతో చిత్రాత్మకంగా ఉంది. ఇక్కడ జలపాతాలు సహజ ప్రకృతి రూపాలు కావు. మానవ హస్తకళతో అలంకరించబడిన సౌందర్య రూపాలు. అది కేవలం కనిపించడమే కాదు. ‘కళ్ళల్లో దూకుతుంది’ అనే ప్రయోగం ద్వారా ఈ దృశ్యం మనసుపై ఎంత ప్రభావవంతంగా పడుతుందో కవి వ్యక్తపరిచాడు. ఈ రూపకం ద్వారా నగర నిర్మాణ కళపై కవికి ఉన్న మమకారం స్పందనగా వ్యక్తమవుతుంది. అలాగే, సౌందర్యరాధనతో పాటు ఆధునికతను ప్రతిబింబించే నగరంలోని నీటి ఫౌంటెన్లు లేదా కృత్రిమ జలపాతాల అందాన్ని కవి అద్భుతంగా వర్ణించాడు. ఈ వర్ణన పాఠకుడి మనసులో స్పష్టమైన దృశ్య రూపాన్ని (visual imagery) సృష్టిస్తుంది.
‘వూహాన్ పురావైభవం మిరుమిట్లు గొలుపవచ్చు’
ఈ పంక్తిలో చరిత్ర, ఆధునికత రెండూ కలుస్తాయి. ‘పురావైభవం’ అనే పదం నగరపు చారిత్రక గంభీరతను సూచిస్తే, ‘మిరుమిట్లు గొలుపవచ్చు’ అనే ప్రయోగం దాని అబ్బురపరిచే దృశ్య వైభవాన్ని మన ముందుంచుతుంది. ఇది కేవలం కాంక్రీట్ మహా నగరం మాత్రమే కాదు; గతాన్ని మోస్తూనే వర్తమానంలో మెరుస్తున్న సంస్కృతికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
‘జలతరంగాల్లో ప్రతిఫలించే సౌధ కాంతులకేమి/భవనసముదాయాల మీద/భాసించే చేపదీపాలకేమి’
‘చేప దీపాలు’అనే పదబంధం చైనీయ సంస్కృతి, మార్కెట్ జీవనం, రాత్రి నగరపు అలంకార కాంతులను గుర్తు చేస్తుంది. నీటిలో ప్రతిబింబించే వెలుగులు నగరపు కళ్ళను ప్రతిబింబిస్తున్నట్లు అనిపిస్తాయి. అయితే కవి కేవలం బాహ్య సౌందర్యాన్ని మాత్రమే చిత్రీకరించలేదు. ఆకస్మాత్తుగా పాఠకుడిని పరిశ్రమల అంతర్ముఖ ప్రపంచంలోకి తీసుకెళ్తాడు.
‘ఉక్కు శాలల్లో కరిగిన ఉద్వేగాలు/పరికరాలయి మిగిలిన పనితనాలు’
ఈ పంక్తులు పారిశ్రామికీకరణ, శ్రమ సౌందర్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఇవి కవితలో అత్యంత కీలకమైన పంక్తులు. ఇక్కడ ఉక్కు కరగడం అంటే కేవలం లోహం కరగడం మాత్రమే కాదు, అక్కడ పని చేసే కార్మికుల భావోద్వేగాలు, కష్టం, శ్రమ కూడా ఆ ఉక్కులో మిళితమై ఉన్నాయని కవి లోతైన భావాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఇది అత్యంత శక్తివంతమైన రూపకం. ఇక్కడ ఉక్కు కరిగేది కేవలం లోహం కాదు, మానవ శ్రమ, ఆశలు, ఉద్వేగాలు కూడా ఆ కరిగిన భావోద్వేగాలే యంత్రాలుగా, పరికరాలుగా రూపాంతరం చెందాయని కవి సూచిస్తున్నారు. పరిశ్రమలను కవి నిర్జీవమైన యాంత్రిక ప్రక్రియగా కాకుండా, మానవ కష్టాల ఘనీభవించిన రూపంగా చిత్రించారు.
‘పరికరాలయి మిగిలిన పనితనాలు’ – మనిషి నైపుణ్యం వస్తువుల రూపంలో, ఉత్పత్తుల రూపంలో నిలిచిపోయిందనే భావాన్ని కవి చమత్కారంగా వ్యక్తపరిచారు.
‘సరుకులెత్తి/సంపదలెత్తి/సంతలకెళ్ళి/సందడి సందడి చేసే ఉదర ఉదార జీవులు’
ఇది జీవన పోరాటాన్ని, నగర ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రతిబింబించే భాగం. సరుకులెత్తి, సంపదలెత్తి, సంతకెళ్లి అనే పదబంధాల్లో రిథమ్ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఈ పంక్తులు నగరంలోని వాణిజ్య సందడిని, అలాగే, ఎగుమతి – దిగుమతుల చైతన్యాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
‘ఉదర ఉదార జీవులు’ అనే ప్రయోగం ఎంతో భావగర్భితంగా ఉంది. తమ కడుపు నింపుకోవడానికి శ్రమిస్తూ, కష్టపడుతూ ప్రపంచానికి సంపదను సృష్టించే శ్రామికులను ‘ఉదార జీవులు’గా సంబోధించడం ద్వారా కవి శ్రమకు గౌరవాన్ని అర్పించాడు.
ఈ పంక్తుల్లో నగర ఆర్థిక చైతన్యం స్పష్టంగా ప్రతిఫలిస్తుంది. ఇక్కడ ‘ఉదర ఉదార జీవులు’ అనే పదబంధం విశేషార్థాన్ని సంతరించుకుంది. వారు జీవనోపాధి కోసం శ్రమించే మనుషులు మాత్రమే కాదు; సమాజానికి చలనాన్ని అందించే జీవశక్తులు కూడా. మార్కెట్ సందడి వెనుక ఉన్న సామాన్య ప్రజల జీవన యాత్రను కవి గౌరవభావంతో చిత్రించాడు.
ఈ కవితా పంక్తులు మూడు స్థాయిల్లో పని చేస్తాయి. నగర దృశ్య సౌందర్యం, పరిశ్రమల మానవీయ అంతర్భావం, సామాన్య ప్రజల ఆర్థిక జీవన చైతన్యం, భాషలో ఆధునిక కవిత్వానికి చెందిన స్వేచ్ఛ కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ రూపకాలు దృశ్యాత్మకంగా మెరిసినా, వాటి వెనుక గాఢమైన సామాజిక అవగాహన ఉంది. ఇక్కడ వూహాన్ నగరం ఒక ప్రతీకగా నిలుస్తూ, ఆధునిక ప్రపంచ నాగరికతకు ప్రతిరూపంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. ఇక్కడ చారిత్రక స్పృహ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. వూహాన్ పురావైభవం ఈ నగరం కేవలం ఆధునికమైనదే కాకుండా, గొప్ప చారిత్రక వారసత్వాన్ని కలిగి ఉందని గుర్తు చేస్తుంది. నేటి ఆధునికత, ఆ పురావైభవానికి కొనసాగింపేనని కవి భావన అద్భుతంగా వ్యక్తమైంది.
ఇక్కడ వూహాన్ నగరం ఒక యంత్రంలా కాకుండా, ప్రాణం ఉన్న జీవిలా కనిపిస్తుంది. శ్రమ, సంపద, సౌందర్యాలను మేళవిస్తూ కవి ఒక పారిశ్రామిక కావ్యాన్ని మన కళ్ల ముందు ఆవిష్కరించారు. ఆధునిక నగరంలోని పరిశ్రమల వేగానికి, నగర సౌందర్యానికి కవితాత్మకమైన దృశ్యరూపాన్ని అందించారు. కవి వూహాన్ నగరాన్ని కేవలం భౌగోళిక స్థలంగా కాకుండా, జీవంతో కొట్టుకునే మహా నగర సంస్కృతిగా దర్శించాడు. ప్రతి పాదంలోనూ దృశ్య భావన, శబ్ద రసం, సామాజిక అంతర్భావం సమన్వయంగా వ్యక్తమవుతాయి.
‘స్వప్నాలేవో సగంలో చెదిరి/రాత్రి వణుకుతుంది’
ఈ పంక్తిలో ఆరంభం నుంచే కవి విఫలమైన ఆశయాల గాఢ వేదన ప్రతిఫలిస్తుంది. స్వప్నాలు పూర్తికాక ముందే విచ్చిన్నం కావడం అనేది కేవలం వ్యక్తిగత నిరాశ మాత్రమే కాదు; అది సమాజం నెరవేర్చని వాగ్దానాల ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. నగరం కన్న కలలు ఒక్కసారిగా కరిగిపోయినట్లుగా భావం వ్యక్తమవుతుంది. ‘రాత్రి వణుకుతుంది’ అనే రూపకం అక్కడ నెలకొన్న భయానక వాతావరణాన్ని సూచిస్తుంది.
చీకటి భయంతో వణుకుతున్నట్లుగా చిత్రీకరించడం ద్వారా కవి కాలపు అస్థిరతను, ఆందోళనను సజీవంగా ఆవిష్కరించారు.
‘నిద్రించే సౌందర్యం/శ్వాస నాళాలు బిగుసుకుపోతాయి’
ఈ పంక్తుల్లో అందం సజీవంగా కాకుండా, నిద్రలోకి జారిపోతున్నట్లుగా చిత్రితమవుతుంది. జీవితం అందంగా కనిపించినప్పటికీ, ఆ అందం ఊపిరాడని స్థితిలో చిక్కుకుపోయిందనే భావన వ్యక్తమవుతుంది. ఆధునిక నాగరికత మనిషి ఆత్మను ఎలా నొక్కేస్తుందో తెలియజేసే బలమైన ప్రతీక ఇది.ఆనాటి ఆరోగ్య సంక్షోభాన్ని,ఆక్సిజన్ కొరత,శ్వాస సంబంధిత సమస్యలు ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. నగరపు ప్రాణవాయువే ఆగిపోతున్నట్లుగా కవి ఈ దృశ్యాన్ని ఆవిష్కరించారు.
‘దివ్యహార్మ్యాలు దేహ భాగాలు మోయలేవు’
ఈ పంక్తి అత్యంత వంగ్యభరితమైనది. ఆకాశాన్ని తాకే భవనాలు ఉన్నప్పటికీ, వాటిలో నివసించే మనుషుల బాధలను, శ్రమను, విభజిత జీవితాలను అవి మోయలేవు. భౌతికాభివృద్ధి పెరుగుతున్న కొద్దీ మానవత్వం క్షీణిస్తున్నదనే విమర్శతో పాటు, వైరుధ్యాల చిత్రణ (Contrast) కూడా ఇందులో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
గగనతలాన్ని తాకే స్కైస్క్రాపర్లు ఉన్నప్పటికీ,అవి మనుషుల ప్రాణాలను గానీ,వారి శవాలను గానీ మోయలేకపోతున్నాయినే భావాన్ని కవి వ్యక్తం చేశాడు. తద్వారా, భౌతిక సంపద కంటే మానవ ప్రాణానికే అధిక విలువ ఉందని సూచిస్తున్నాడు. కట్టడాల వైభవం, మనుషుల ఆర్తనాదాల ముందు ఎంత చిన్నదైపోతుందో ఈ పంక్తులు తెలియజేస్తున్నాయి.
‘వసంతోత్సవాల కోసం/వత్సరోత్సవాల కోసం/వాలిన వలసవాసుల ఊసుల్ని/రైల్వే స్టేషన్లు మోయలేవు’
ఈ పంక్తులు అత్యంత హృదయ విదారకమైనవి. పండుగల కోసం, కుటుంబాలను కలుసుకోవడానికి దూర ప్రాంతాల నుంచి తిరిగి వచ్చే వలస కార్మికుల ఆశలు, వారి కథలు, వారి అలసట – ఇవన్నీ రైల్వే స్టేషన్లలో గుమికూడుతాయి. కానీ ఆ బాధను రైల్వే స్టేషన్లు కూడా భరించలేవని కవి సూచిస్తున్నాడు. ఇది వలస జీవితం ఎంత విషాదభరితమో తెలియజేసే గాఢమైన సామాజిక దృశ్యం.
చైనాలో అత్యంత ముఖ్యమైన స్ప్రింగ్ ఫెస్టివల్ (spring festival), నూతన సంవత్సర వేడుకల సందర్భంగా స్వగ్రామాలకు వెళ్లాలనుకున్న వలస కూలీల ఆవేదనను ఈ పంక్తులు అద్దం పడుతున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్లు జనంతో కిక్కిరిసిపోవడం, లాక్‌డౌన్ కారణంగా వారు ఎదుర్కొన్న ఇబ్బందులను కవి మోయలేని బాధలుగా చిత్రించాడు.
ఇక్కడ నగరం ఒక ‘సుందరి’ నుంచి ఒక ‘రోగి’గా మారిపోయింది. రైల్వే స్టేషన్లు, హార్మ్యాలు వంటి నిర్జీవ వస్తువులకు కూడా మానవీయ భావాలను ఆపాదిస్తూ, అవి సైతం మనుషుల బాధను చూసి తట్టుకోలేకపోతున్నాయనే భావాన్ని కవి ఎంతో ప్రభావంతంగా వ్యక్తీకరించాడు.
ఈ పంక్తులు వూహాన్ నగరపు విషాద కాలాన్ని, ముఖ్యంగా కోవిడ్ మహమ్మారి సమయంలోని ఆర్తిని గాఢమైన వేదనను హృదయ విదారకంగా చిత్రించాయి. అంతకు ముందు వరకు అందంగా, ఉత్సాహభరితంగా కనిపించిన వూహాన్ నగరం ఒక్కసారిగా ఎలా అతలాకుతలమైందో కవి ఎంతో భావోద్వేగంతో వర్ణించాడు.
ఈ పంక్తులు ఆధునిక నాగరికత ఎంత బలహీనమైనదో గుర్తు చేస్తాయి. ప్రకృతి వైపరీత్యం గానీ, మహమ్మారి గానీ సంభవించినప్పుడు అట్టహాసమైన కట్టడాలు, వైభవమైన ఉత్సవాలు కూడా ఎంత నిస్సహాయంగా మారిపోతాయో ఈ కవిత కళ్ళకు కడుతుంది.
ఈ కవిత ఆధునిక మనిషి అంతర్మథనాన్ని, నగరీకరణ వల్ల ఏర్పడిన వియోగాన్ని, స్వప్నాల విరామాన్ని ప్రతీకాత్మకంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. ఇందులోని ప్రతి పాదం సామాజిక బాధను, వ్యక్తిగత విరహాన్ని, కాలపు కృూరత్వాన్ని మోస్తోంది.
ఈ కవితలో విచ్ఛిన్నమైన స్వప్నాలు, ఆధునిక జీవన ఒత్తిడి, నగరీకరణలో మానవత్వపు సంక్షోభం, వలస జీవుల వేదన వంటి అంశాలు గాఢమైన ప్రతీకల రూపంలో వ్యక్తమయ్యాయి. కవి సరళమైన పదాలతోనే లోతైన సామాజిక చైతన్యాన్ని సృష్టించాడు. ఈ కవిత పాఠకుడి మనసులో దీర్ఘకాలికమైన విషాద స్పందనను మిగులుస్తుంది.
‘సముద్రతలం మీద వేడుక సరదా’
ఈ పంక్తి ఒక వైపు ప్రధానమైన సముద్ర విహారాన్ని చిత్రిస్తూనే, మరో వైపు మనిషి అంతరంగంలోని నిశ్శబ్ద వేదనను కూడా స్పృశిస్తుంది.
‘డైమండ్ ప్రిన్సెస్ విశాల నౌక/మూడు వేల మంది దిల్‌దార్లు’
ఈ పంక్తుల్లో, డైమండ్ ప్రిన్సెస్ అనే విలాసవంతమైన నౌకలో చోటు చేసుకున్న ఒక విషాదకర మలుపును, మానవ జీవితంలోని అనిశ్చితిని కవి అత్యంత నాటకీయంగా చిత్రించారు.
ఈ పంక్తుల ప్రారంభంలోనే ఒక గొప్ప వేడుక వాతావరణం కనిపిస్తుంది. ‘దిల్‌దార్లు’అనే పదం ద్వారా అక్కడ ఉన్న వారు మనసారా ఆనందించేవారు, జీవితాన్ని ఆస్వాదించేవారు అని కవి సూచించారు. ‘డైమండ్ ప్రిన్సెస్ విశాల నౌక’ అనే ప్రతీక కేవలం ఒక నౌకను మాత్రమే సూచించదు; అది ఆధునిక భోగ విలాస జీవనానికి ప్రతిబింబంగా నిలుస్తుంది. సముద్రతలంపై సాగుతున్న ఆ మహా నౌకలో ‘మూడు వేల మంది దిల్‌దార్లు’ అనగానే ఆనందం, ఆడంబరం, స్వేచ్ఛావిహారం మన కళ్ళ ముందు ప్రత్యక్షమవుతాయి.
‘ఏడు రోజులు/తాగీ తినీ/తరించే నృత్యాలు’
ఈ పంక్తులు జీవితం క్షణికానందాల చుట్టూ తిరుగుతుందనే భావనను కలిగిస్తాయి. ‘తాగీ, తినీ, తరించే నృత్యాలు’ అనే పదబంధంలో ఉన్న ప్రాసయుక్త శైలి (Rhyme) వినోదాల హోదాను పాఠకుడి కళ్ళముందు స్పష్టంగా ఉంచుతుంది.
‘వేడుకనుకున్నారు/వినోదమనుకున్నారు/జల్సా చేసుకున్నారు’
ఈ పంక్తుల్లో అదృశ్యభయం, అంతర్లీన వేదన ప్రతిఫలిస్తాయి. ఈ పంక్తుల్లో వాడిన భూతకాలం (Past Tense) ఆ ఆనందం నిలకడగా నిలవలేదని, అది చివరకు ఒక భ్రమగా మారిపోయిందని సూచిస్తుంది. ఇక్కడ భోజనం, మద్యం, నృత్యం అన్నీ బాహ్య ఉల్లాసానికి సంకేతాలుగా కనిపిస్తాయి; వాటిని ‘వినోదం’ ‘జల్సా’గా భావించారు. కానీ కవి చూపు అక్కడితో ఆగిపోదు.
‘ఎవరి లోపల వారు అవస్థ దాసుకున్నారు’
అనే పంక్తి మొత్తం భావ ప్రపంచాన్ని ఒక్కసారిగా మలుపు తిప్పుతుంది. అది మానవ జీవితపు అసలైన విషాదాన్ని తెలియజేసే గాఢమైన పంక్తి. బయటకు నవ్వులు, పాటలు, నృత్యాలు కనిపించినా, ప్రతి మనిషి అంతరంగంలో ఒక గాయం, ఒక ఒంటరితనం దాగి ఉంటుందని కవి సూచిస్తున్నాడు. సముద్రం ఎంత అపారమో, మనిషి మనసులోని శూన్యత కూడా అంతే అపారమని ఈ ప్రతీకల ద్వారా అనిపిస్తుంది.
‘సముద్రం మీద వేడుక’ అనే చిత్రం తాత్కాలిక ఆనందాన్ని సూచిస్తే, లోపలి అవస్థ శూన్యతను, మానసిక కలవరాన్ని సూచిస్తుంది. భోగ భాగ్యాల మధ్య కూడా మనిషి ప్రశాంతతను పొందలేడనే ఆధునిక జీవన విరోధాభాసం ఇందులో ప్రతిపలిస్తుంది. ‘డైమండ్ ప్రిన్సెస్’ అనే నౌకను ఒక సమాజ ప్రతీకగా కూడా చూడవచ్చు. బయటకు నాగరికత మెరుపులు, సంబరాలు, వినోదాలు కనిపించినా, అంతర్గతంగా భయం, అసంతృప్తి, ఆత్మీయతలేమి మనిషిని వెంటాడుతూనే ఉంటాయి. అందుకే ఈ పంక్తులు కేవలం విహార వర్ణన మాత్రమే కావు; అవి ఆధునిక మానవ జీవన శూన్యతపై ఒక సున్నితమైన వ్యాఖ్యగా నిలుస్తాయి.
ఈ కవితలో ఇది అత్యంత లోతైన పంక్తి. బయటకు వినోదం కనిపిస్తున్నా, లోపల ఏదో తెలియని భయం, అనారోగ్యం, ఆందోళన గూడుకట్టుకున్నాయని కవి అద్భుతంగా చిత్రించాడు. మహమ్మారి వ్యాపించిన సమయంలో అనుభవించిన ఏకాంతాన్ని, సామాజిక దూరాన్ని ఈ పంక్తులు ధ్వనింపజేస్తాయి. సాహిత్య శిల్ప పరంగా ఇందులో వైరుధ్యం (contrast) ఎంతో ప్రభావవంతంగా కనిపిస్తుంది. సముద్రంపై విలాసవంతంగా ప్రయాణిస్తున్న నౌక ఒక వైపు, ఆ నౌకలోనే దాగి ఉన్న మనుషుల అవస్థ మరో వైపు – ఈ రెండింటి మధ్య కవి గొప్ప వైరుధ్యాన్ని సృష్టించాడు.
ఈ పంక్తుల ప్రత్యేకత వాటి సరళతలోనే ఉంది. క్లిష్టమైన పదాలు వాడకుండానే, ఒక పర్యాటక యాత్ర ఎలా ఒక బందీఖానాగా మారిపోయిందో కవి హృద్యంగా వివరించారు. ఇందులో ఒక తాత్విక కోణం కూడా ఉంది. మనిషి ఎంతటి జల్సాలో ఉన్నా, ప్రకృతి వైపరీత్యం గానీ, అనారోగ్యం గానీ సంభవించినప్పుడు తన బాధను తానే మోయాల్సి వస్తుంది అనే సత్యాన్ని ‘ఎవరి లోపల వారు అవస్థ దాసుకున్నారు’ అనే పంక్తి గుర్తు చేస్తుంది.
‘కాలం కాలెండర్‌కు అడ్డం తిరిగింది’
ఇది ఒక అద్భుతమైన ప్రతీక. సాధారణంగా కాలం కాలెండర్ ప్రకారం సాఫీగా సాగిపోతుంది. కానీ ఈ విపత్తు వల్ల సమయం స్తంభించినట్టుగా గందరగోళానికి గురైనట్టుగా అనిపించింది. పండుగలు, శుభకార్యాలు అన్నీ కాలండర్ పరిధిని దాటి అస్తవ్యస్తమయ్యాయని దీనిలోని భావం. ఇది అత్యంత శక్తివంతమైన రూపకం. మనిషి సమయాన్ని కాలెండర్‌లో బంధించాను అని భావించినా, ప్రకృతి ఒక్కసారిగా ఆ నియంత్రణను తిరస్కరించింది. రోజులు, పండుగలు, ప్రణాళికలు అన్నీ నిలిచిపోయాయి. కాలం తన సహజ ప్రవాహాన్నే మార్చుకున్నట్టుగా కవి చిత్రించాడు.
‘విషకోర వినోదం మీద విరుచుకపడింది’
ఇక్కడ ‘విషకోర’ అనేది వైరస్‌కు ప్రతీక. మనుషులు ఆనందంగా జీవిస్తున్న సమయంలో, ఊహించని విధంగా మృత్యువు వారి వినోదాన్ని కబళించిందని కవి భావోద్వేగంగా చిత్రించాడు. మహమ్మారి ఇక్కడ ఒక ప్రతీకాత్మక రాక్షసిలా కనిపిస్తుంది. ఆనంద యాత్రలు, వినోద వేడుకలు, విలాస జీవనం – ఇవన్నీ ఒక్కసారిగా ప్రమాదకర వాస్తవాలుగా మారిపోయాయి. ఇక్కడ ‘విష కోర’ అనే పదం మహమ్మారి యొక్క క్రూరత్వాన్ని మాత్రమే కాకుండా, మనిషి నిర్లక్ష్య జీవన విధానాన్ని కూడా సూచిస్తుంది.
‘విందు పగిలిన చప్పుడు/వైభవం కాలిన వాసన’
ఈ పంక్తులు ఆనందం విషాదంగా మారిన తీరును కళ్లకు కడతాయి. పగిలిన చప్పుడు వినిపిస్తుంది గానీ కనిపించదు. అలాగే, కంటికి కనిపించని వైరస్ కలిగించిన విపత్తు, ఎంత లోతైనదో ఈ భావం సూచిస్తుంది. ఈ చిత్రణలో వేడుకల సందడి ఒక్కసారిగా ఛిద్రమవడం, సంపన్నత యొక్క గర్వం బూడిద కావడం స్పష్టమవుతుంది. ఇది కేవలం ఒక సంఘటన వివరణ మాత్రమే కాదు; మానవ నాగరికతకు తగిలిన అవమాన గాయం.
‘ఆత్మీయుల ఆలింగనాలేవీ/ బంధుమిత్ర బృందగానాలేవీ’
పునరుక్తి శైలితో ఒంటరితనాన్ని కవి తీవ్రంగా అనుభూతి చేయించాడు. మనిషి సహజ స్వభావమైన దగ్గరితనం, ప్రేమ, సహజీవనం అన్నీ అకస్మాత్తుగా దూరమయ్యాయి. ‘ఆలింగనం’ అనేది మానవ అనుబంధానికి ప్రతీక. అయితే, ఇప్పుడు అదే ఆలింగనం ప్రమాద సూచకంగా మారిన కాలాన్ని ఈ పంక్తులు గుర్తు చేస్తాయి.
‘తరళ తరళ తన్మయాలేవీ’
ఈ పంక్తి పూర్వపు ఉత్సాహం, పరవశం ఇప్పుడు మచ్చుకైనా కనిపించడం లేదని సూచిస్తుంది. ఈ పదప్రయోగం కవిత్వానికి సంగీతాత్మకతను అందించడంతో పాటు జీవితం యొక్క ఉల్లాసం ఆగిపోయిందనే భావాన్ని మృదువుగా వ్యక్తం చేస్తుంది.
‘ఎగిరి వచ్చిన ఆశలు/ఇళ్లలో ఇరుక్కున్నాయి’
ఈ పంక్తులు మనిషి ఆశలు బందీగా మారిపోయిన పరిస్థితిని సూచిస్తున్నాయి. ఇవి లాక్‌డౌన్ కాలపు నాటి జీవన పరిస్థితులకు అద్దం పడతాయి. మనిషి స్వేచ్ఛగా ఎగరాలనుకున్నా, అతని ఆశలు నాలుగు గోడల మధ్య బంధించబడ్డాయని కవి ఎంతో వ్యూహాత్మకంగా చెప్పాడు.
మనుషుల కలలు, ప్రయాణాలు, భవిష్యత్తుపై ఉన్న ఆశలు అన్నీ గృహ గోడల మధ్య బంధించబడ్డాయని ఇవి వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.
‘ఎర్ర కవర్లు పంచుకోవాలనుకున్నారు/మాస్కులు పంచుతున్నారు’
అనే వ్యత్యాసం హృదయాన్ని తాకే ముగింపు. ఇందులో వైరుధ్యాల చిత్రణ (irony) స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. సాధారణంగా చైనీస్ సంప్రదాయాల్లో పండుగలు, శుభకార్యాలు వంటి సందర్భాలలో ఎర్ర కవర్లలో కానుకలు ఇచ్చిపుచ్చుకుంటారు. ఆ శుభ సూచక సంప్రదాయానికి బదులుగా, ఇప్పుడు ప్రాణరక్షణ కోసం మాస్కులు పంచుకోవాల్సిన దుస్థితి ఏర్పడిందని కవి వాస్తవికతను ఆవిష్కరించాడు. ఎర్ర కవర్లు అంటే శుభకార్యాలు, ఆహ్వానాలు, ఆనంద వేడుకలకు ప్రతీకలు. కానీ కాలం పరిస్థితులను మార్చి,ఇప్పుడు మనుషులు ప్రేమకు బదులుగా రక్షణను పంచుకోవాల్సిన పరిస్థితికి చేరుకున్నారు. ఇది జీవన విలువల మార్పును అత్యంత వ్యంగ్యాత్మకంగా, విషాదాత్మకంగా తెలియజేస్తుంది.
ఈ పంక్తుల్లో రూపకాల వైభవం, సామాజిక వాస్తవికత, మానవ అశక్తతపై ఆవేదన, కాలానుగుణమైన వ్యంగ్యం అన్నీ సమన్వయమై ఉన్నాయి. ఈ కవిత కేవలం మహమ్మారిని గురించి మాత్రమే కాదు, మానవ జీవితపు అస్థిరతను కూడా గుర్తు చేస్తుంది. అలాగే,వైరస్ మానవ సంబంధాలపై చూపిన ప్రభావాన్ని ‘కరుణ రసం’ మరియు ‘బీభత్స రసం’ మేళవింపుతో ప్రతిబింబిస్తుంది. సరళమైన పదాలతోనే లోతైన తాత్విక చింతనను ఈ పంక్తులు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. కోవిడ్ -19 సృష్టించిన విలయం వల్ల మనుషుల సామాజిక జీవితం ఎలా చిన్నాభిన్నమైందో కవి హృద్యంగా చిత్రించారు. ఆధునిక ప్రపంచ జీవన శైలిపై కరోనా మహమ్మారి కలిగించిన ప్రభావం,మానవ అహంకారపు వైభవాన్ని ఒక్క క్షణంలోనే ఎలా ఛిద్రం చేసిందో గాఢమైన ప్రతీకల ద్వారా ఆవిష్కరించారు. కవి వాడిన ప్రతి పాదం ఒక సామాజిక అనుభవానికి ప్రతిధ్వనిలా వినిపిస్తుంది.
‘సగం సింహం సగం డ్రాగన్’
ఈ రూపకం రెండు విభిన్న శక్తుల కలయికను సూచిస్తుంది. సింహం ధైర్యం, అధికారం, భౌతిక శక్తికి ప్రతీక కాగా, డ్రాగన్ మేధస్సు, అపార శక్తి, నియంత్రణ లేని దాహానికి సంకేతం. ఈ రెండింటి సమ్మేళన రూపం ఆధునిక ప్రపంచ వ్యవస్థను సూచిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. అర్థం చేసుకోలేని శక్తి నిర్మాణం, సాంకేతిక సామ్రాజ్యవాదం లేదా మానవుడు సృష్టించిన రాక్షస నాగరికతగా దీనిని భావించవచ్చు.
‘కలిసి వచ్చిన కలలెక్కడ?’
సామూహిక అభివృద్ధి, ఉమ్మడి ఆదాయాలు, మానవ సమైక్యత వంటి వాగ్దానాలన్నీ ఇప్పుడు కనుమరుగుయ్యాయని కవి ప్రశ్నిస్తున్నాడు. ఇక్కడ ‘సింహం’ సింగపూర్ కు, ‘డ్రాగన్’ చైనాకు సంకేతాలుగా భావించవచ్చు. ఈ రెండు దేశాల సంస్కృతి, ఆర్థిక మరియు సాంకేతిక శక్తుల కలయికతో ఏర్పడిన అభివృద్ధి కలలు ఏమయ్యాయని కవి ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నాడు.
‘ఏది లోహ మూషికం జాడ’
లోహ మూషికం డిజిటల్ విప్లవానికి ప్రతీక. ఇది కంప్యూటర్ మౌస్‌ను సూచించవచ్చు. అలాగే, యాంత్రిక నాగరికతను, సాంకేతిక ఆధిపత్యాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. ప్రపంచాన్ని వేళ్ళ మీద నడిపిస్తున్న టెక్నాలజీ, ఒక కనబడని వైరస్ లేదా విపత్తు ఎదురైనప్పుడు ఎందుకు దారి చూప లేకపోయింది? – అనే ప్రశ్నను కవి ఇక్కడ లేవనెత్తుతున్నాడు. ‘లోహ మూషికం’ అనే ప్రతీక ద్వారా మనిషిని లోహపు ప్రపంచంలో బంధించిన యాంత్రిక జీవన విధానాన్ని కవి సూచించాడు. ‘జాడ’ అనే పదం ద్వారా, మనిషి తన స్వభావాన్ని కోల్పోయి యంత్రాల అడుగుజాడల్లో నడుస్తున్నాడనే భావాన్ని ఆవిష్కరించాడు.
‘దిగులు దిగులు/దిక్కులు దిగులు పడేను/చుక్కలు గుబులు పడేను’
ఇక్కడ ధ్వని, లయ, భావోద్వేగ ప్రవాహం స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ అనుప్రాస, పునరుక్తి, ధ్వన్యాత్మక నిర్మాణం ద్వారా ఒక భయానక వాతావరణం సృష్టించబడింది. ‘దిగులు’ అనే పదం మానసిక ఆందోళనను, ‘గుబులు’ అనే పదం అకస్మాత్తుగా కలిగే కలవరాన్ని వ్యక్తపరుస్తాయి. ఈ భావాలు వ్యక్తిగత స్థాయిని దాటి విశ్వవ్యాప్తమవుతున్నాయి. ‘దిక్కులు’, ‘చుక్కలు’ కూడా కలవరపడుతున్నట్లుగా కవి చిత్రించాడు.
‘దృక్కులు గుబులు/వాక్కులు గుబులు’
ఈ పంక్తి జ్ఞానం, వ్యక్తీకరణ రెండింటి సంక్షోభాన్ని సూచిస్తుంది.మనిషి చూసే చూపు స్థిరంగా లేదు; మనిషి మాట్లాడే మాట కూడా నమ్మకాన్ని కోల్పోయింది.సమాజంలో నిజం, భాష, భావ వ్యక్తీకరణ అన్నీ అస్థిరతకు లోనయ్యాయని ఈ పంక్తులు తెలియజేస్తాయి. ఇందులో ప్రకృతిలో ప్రతిధ్వనించే దిగులును కూడా మనం గమనించవచ్చు. కవి తన వ్యక్తిగత అనుభూతిని విశ్వమానవ అనుభూతిగా మలిచాడు. చూపులో దృక్కులు, మాటలో వాక్కులు భయంతో నిండిపోయాయి. ప్రకృతి కూడా మనిషితో కలిసి శోకిస్తున్నట్టుగా ‘దిక్కులు చుక్కలు గుబులు పడుతున్నాయి’ అనే భావనను కవి అద్భుతంగా ఆవిష్కరించాడు. ఈ చిత్రణ ప్రపంచీకరణ (Globalization) విఫలమైన తీరును కూడా సూచిస్తుంది.
‘శూన్యం జయించి/చిప్పులు సృజించి’
ఈ పంక్తులు అత్యంత గాఢమైన వ్యంగ్యరూపకంగా నిలుస్తాయి. మనిషి విశ్వాన్ని జయించానని భావించాడు. శూన్యాన్ని కూడా జయించానని ప్రకటించాడు. కానీ అతడు సృష్టించింది చిప్పులు మాత్రమే – అంతర్గత సారం లేని ఖాళీ నిర్మాణాలు. ఇవి సాంకేతిక అద్భుతాలైనా, జీవనానికి నిజమైన అర్థాన్ని ఇవ్వలేకపోయాయి. ఇక్కడ ‘శూన్యం’ మరియు ‘‘విజయాలు’ రెండూ వ్యర్థతకు ప్రతీకలుగా నిలుస్తాయి. అంతరిక్షాన్ని జయించి, అత్యాధునిక మైక్రో చిప్స్ తయారు చేసి మనిషి ఎంతో గర్వపడ్డాడు. కానీ అన్నీ సాధించిన తర్వాత తీరా చూస్తే మిగిలింది శూన్యమే. భౌతిక విజయాలు ప్రాణ రక్షణ ముందు ఎంత నిరుపయోగమో అనే భావం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.
‘సంబురాలు చేసుకున్నా/ ఎదురైంది శూన్యమే’
అనే పంక్తుల ద్వారా మనిషి సాధించిన విజయోత్సవాల వెనుక దాగి ఉన్న అసలైన వెలితిని కవి ఇక్కడ బలంగా ఆవిష్కరించాడు. ఇది ఆధునిక జీవితపు విషాదం – బయట సంబరం, లోపల శూన్యం.
‘కాళ్ళ కింద నదులే/కళ్ళ కింద నదులే’
ఈ పదబంధంలో కవి ‘నదులు’ అనే పదానికి ద్వంద్వార్ధాన్ని ఇచ్చాడు. ‘కాళ్ళ కింద నదులు’ అంటే స్థిరత్వం కోల్పోయిన నేల, ప్రవాహంలో జారిపోతున్న జీవితం అనే భావం వ్యక్తమవుతుంది. ‘కళ్ళ కింద నదులు’ అంటే కన్నీటి ప్రవాహం, అలసట, అంతర్గత దుఃఖం సూచించబడుతుంది. బాహ్య ప్రపంచంలోనూ, అంతరంగంలోనూ ఒకే ప్రవాహ అశాంతి, విరహం, అస్థిరత ప్రవహిస్తున్నాయని కవి సూచిస్తున్నాడు .ఇక్కడ ఒక వైపు ప్రకృతి సిద్ధమైన నదులు ప్రవహిస్తుండగా, మరో వైపు మనుషుల కళ్ళ నుంచి కన్నీళ్లు నదుల్లా పారుతున్నాయి. అంటే నాగరికత ఎంత అభివృద్ధి చెందినా, చివరికి మనిషి విషాదంలోనే మునిగిపోయాడని కవి తెలియజేస్తున్నారు. ‘నది’ అనే పదాన్ని భిన్నార్థాలతో ఉపయోగించడం ద్వారా శ్లేష అలంకారాన్ని వినియోగించి, కవితకు మరింత భావ గాంభీర్యం మరియు పరిపూర్ణతను అందించారు.
ఈ కవిత సైన్స్, ప్రకృతి అనే అంశాల మధ్యనున్న సంఘర్షణను చర్చకు తెస్తుంది. మనిషి తన మేధస్సుతో నిర్మించుకున్న కృత్రిమ ప్రపంచం – చిప్పులు, లోహ మూషికం వంటి ప్రతీకల ద్వారా – సహజ విపత్తుల ముందు ఎంత బలహీనమో ఈ పంక్తులు ఎండగడుతున్నాయి.ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం,మానవ మేధస్సు సాధించిన విజయాలు, ప్రకృతి వైపరీత్యాల ఎదుట ఎంత అసహాయంగా మారిపోతాయో లోతైన ప్రతీకలతో ఆవిష్కరించారు.
ఈ పంక్తులు ఆధునిక నాగరికత, సాంకేతిక ఉత్సాహం, మానవ ఆశలు, చివరికి ఎదురయ్యే శూన్యత మరియు అంతర్లీన భయాల మధ్యనున్న సంఘర్షణను ప్రతీకాత్మకంగా ఆవిష్కరిస్తాయి. భావ వ్యాప్తి గాఢంగా ఉండగా, ప్రతి పాదం ఒక అంతర్మథనాన్ని మోస్తోంది.
ఈ కవిత ఆధునిక నాగరికతపై ఒక గాఢ విమర్శగా నిలుస్తుంది. సాంకేతిక విస్తరణ, విహార సంస్కృతి, యాంత్రిక జీవనం, విజయ సంబరాల మధ్య మనిషి అనుభవిస్తున్న అంతర్గత శూన్యతను కవి ప్రతీకాత్మకంగా వ్యక్తీకరించాడు. భాషలో ధ్వని వైవిధ్యం, ప్రతీకల లోతు, శూన్యతా తత్వం ఇవన్నీ కలిసి ఒక శక్తివంతమైన ఆధునిక కవిత్వ వ్యక్తీకరణ సృష్టిస్తున్నాయి.
‘వూహాన్ నిత్యం కొత్తగా కనబడే నగరం’
ఈ భావ వ్యాఖ్యలో నగరపు చలనశీల స్వభావం ప్రతిఫలిస్తుంది. ప్రతి ఉదయం కొత్త వెలుగులో కనిపించే ఆకాశంలా, ప్రతి కాలంలో కొత్త అనుభూతిని అందించే ప్రదేశంగా వూహాన్ నిలుస్తుంది. ఇది కేవలం ఆధునికత వల్ల వచ్చిన కొత్తదనం కాదు; మనిషి చూపు మారినప్పుడల్లా నగరం కూడా కొత్త అర్థాన్ని సంతరించుకుంటుందని సూచిస్తుంది.
‘ఇప్పుడూ కొత్తగానే కనబడుతుంది’
ఈ పంక్తి కాలానికి అతీతమైన నగర స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఎన్ని సార్లు చూసినా విసుగు రానిది, ప్రతి చూపులో కొత్త అంతర్మథనాన్ని విప్పి చూపించేది – అనే శాశ్వత నూతనత్వ భావన ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.
ఇక్కడ వైరుధ్యం (irony) రూపంలో కొత్తదనం కనిపిస్తుంది. సాధారణంగా నగరం కొత్తగా ఉందంటే అభివృద్ధికి, అందానికి సంకేతంగా భావిస్తాం. కానీ ఇక్కడ ‘కొత్తదనం’ అంటే జన సంచారం లేని నిర్మానుష్య స్థితి అని అర్థం. ఒకప్పుడు సిరిసంపదలతో వెలిగిన నగరం, ఇప్పుడు స్మశాన వైరాగ్యంతో వింతగా, కొత్తగా కనిపిస్తోందని కవి వ్యంగ్యభరితంగా, బాధాకరంగా వ్యక్తీకరించాడు.
‘ఏడుపు/సిరులు తలకు చుట్టుకున్న నగరం’
ఈ రూపకం అత్యంత గాఢమైనది. ‘ఏడుపు’ అనేది బాధ, చరిత్ర, మానవ అనుభవాల సంకేతం కాగా, ‘సిరులు’ అనేది వైభవం, సంస్కృతి, నాగరికతకు ప్రతీక. ఈ రెండింటినీ తలకు చుట్టుకోవడం అంటే,నగరం తన గాయాలనూ, తన గౌరవాన్ని సమానంగా మోస్తోందని అర్థం. ఇది బాధతో కూడిన అందం – విషాదంలోనూ వెలుగును వెతికిన నాగరికతకు ప్రతిబింబం.
‘సిరులు తలకు చుట్టుకున్న నగరం,ఇప్పుడు ఏడుపు తలకు చుట్టుకున్నది’ అనే పోలిక అద్భుతంగా ఉంది. ఒకప్పుడు ఆ నగరం సంపదకు, వాణిజ్యానికి కిరీటంలా నిలిచింది. కానీ ఇప్పుడు అదే నగరం విషాదానికి నిలయమైంది. ‘తలకు చుట్టుకోవడం’ అనే ప్రయోగం, ఆ నగరం ఎంతటి సంక్షోభంలో మునిగిపోయిందో హృద్యంగా సూచిస్తుంది.
‘పూలెన్నో/అందాలెన్నో/అధ్యయనాలెన్నో/ఒకటిమించి ఒకటి’/
ఈ వరుస పదబంధాలు నగరపు అనేక పొరలను ఆవిష్కరిస్తాయి. ‘పూలెన్నో’ అనేది ప్రకృతి, సుగందాలు, మృదుత్వాన్ని సూచిస్తుంది. ‘అందాలెన్నో’ నిర్మాణ కళ, సంస్కృతి, మానవ సంబంధాల సౌందర్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ‘అధ్యయనాలెన్నో’ చరిత్ర, విజ్ఞానం, అనుభవాల ద్వారా లభించే పాఠాలను తెలియజేస్తుంది.
‘ఒకటిమించి ఒకటి’
ఈ పదబంధం నగరపు అపార వైవిధ్యాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది. ఒక అందం మరొక అందాన్ని మించిపోతూ, ఒక అనుభవం ఇంకొక అనుభవాన్ని అధిగమిస్తూ ఉంటుంది. అందువల్ల నగరం స్థిరమైన చిత్రంగా కాకుండా, నిరంతరం విస్తరించే కావ్యంలా కనిపిస్తుంది. అయితే ఇక్కడ అధ్యయనాల వైఫల్యమూ ప్రతిపలిస్తుంది. వూహాన్ నగరం కేవలం వ్యాపార కేంద్రంగా మాత్రమే కాకుండా, విద్య, పరిశోధనలకు, అధ్యయనాలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఎన్నో అత్యధునిక ప్రయోగశాలలు, ఒకదాని కంటే మరొకటి మిన్నైన మేధోసంపత్తి ఉన్నప్పటికీ, కంటికి కనిపించని ఒక వైరస్ను అడ్డుకోవడంలో అవన్నీ విఫలమయ్యాయనే ఆవేదన ఈ వాక్యాల్లో వ్యక్తమవుతుంది.
‘శబ్దం’ మరియు ‘నిశ్శబ్దం’, ‘ఏడుపు’ అనే పదాలను కవి ప్రత్యేకంగా వినియోగించాడు. ఒకప్పుడు యంత్రాల చప్పుడు, మనుషుల కోలాహలంతో నిండిపోయిన నగరంలో ఇప్పుడు కేవలం ఆర్తనాదాలే వినిపిస్తున్నాయనే భావాన్ని ఇవి ధ్వనింపజేస్తాయి. కరోనా వైరస్‌కు కేంద్రంగా భావించిన వూహాన్ నగరం ఎదుర్కొన్న విషాదాన్ని, ఆ నగరపు వైభవం మరియు ప్రస్తుత దుస్థితికి మధ్యనున్న వ్యత్యాసాన్ని కవి ఎంతో ఆర్తితో చిత్రించాడు.
వూహాన్ నగరాన్ని కేవలం ఒక భౌగోళిక స్థలంగా కాకుండా, అనుభూతుల సమాహారంగా, కాలంతో పాటు రూపాంతరం చెందుతున్న సజీవ చిహ్నంగా ఈ పంక్తులు ఆవిష్కరిస్తాయి. ఇక్కడ నగరం ఒక భౌతిక నిర్మాణం మాత్రమే కాదు – అది స్పందించే భావజీవి. వూహాన్ ఒక నగరం మాత్రమే కాదు – బాధను అలంకారంగా మార్చుకున్న సంస్కృతి, కాలంతో నిరంతరం తనను తాను పునర్నిర్మించుకుంటూ ఉండే జీవితం, అందం మరియు ఆవేదన కలిసిన మానవ గాథగా ప్రతిపలిస్తుంది. మానవ నిర్మితమైన వైభవం ఎంత సులభంగా విషాదంగా మారగలదో, అది ఎదుర్కొన్న నిస్సహాయతతో కూడిన వైరాగ్యాన్ని కవి అత్యంత శక్తివంతంగా చిత్రించాడు.
‘ఒయ్యారంగా హొయలొలికిన నగరం’
ఈ పంక్తి వూహాన్‌ను కేవలం భౌగోళిక స్థలంగా కాకుండా, సౌందర్యం, సంపద, ఆధునికతల సమ్మేళనంగా చిత్రిస్తుంది. ‘హొయలొలికిన’ అనే పదం నగరానికి ఒక నాట్య భంగిమను ఆపాదిస్తుంది. తన విజయాలను, సాంకేతిక పురోగతిని, ఆర్థిక శక్తిని ప్రపంచానికి ఆడంబరంగా ప్రదర్శించిన నగరంగా అది కనిపిస్తుంది. అయితే వెంటనే కవి ఆ వెలుగుపై నీడను విసిరాడు.
‘భారంగా ఊపిరి పీల్చలేకపోతున్నది’
అనే పంక్తిలో నగరం ఒక మహానగర సంక్షోభానికి ప్రతీకగా మారుతుంది. అభివృద్ధి ఎంత పెరిగినా, మానవ జీవితం తన సమతుల్యతను కోల్పోతుందనే భావాన్ని ఈ పంక్తి వ్యక్తం చేస్తుంది.ఇది కేవలం కాలుష్యం లేదా జనసమ్మర్దం వల్ల కలిగే ఇబ్బంది మాత్రమే కాదు; అంతర్గత ఆందోళన, ఒత్తిడి, అనిశ్చితి వంటి భావోద్వేగ సంక్షోభాలను కూడా సూచిస్తుంది. ఆధునిక నాగరికత మనిషి శరీరానికి యంత్రాలను అందించినప్పటికీ. మనసుకు ప్రశాంతతను ఇవ్వలేకపోయిందనే విమర్శ ఇందులో అంతర్లీనంగా వినిపిస్తుంది.
ఇక్కడ కవి నగరాన్ని ఒక ప్రాణమున్న మనిషిగా రూపకల్పన చేశాడు. ఒకప్పుడు హుషారుగా, అందంగా కనిపించిన నగరం, ఇప్పుడు కోవిడ్ ప్రభావంతో శ్వాస తీసుకోవడానికి కూడా ఇబ్బంది పడుతోందని చెప్పడం ద్వారా అక్కడి ప్రజలు ఎదుర్కొంటున్న ఆక్సిజన్ కొరతను, మరణ భయాన్ని కవి ప్రభావవంతంగా ధ్వనింపజేశారు.
‘శ్రమయినా సేవయినా/సాంకేతిక జ్ఞానం ఎల్లలు అలికిన నగరం’
అనే పంక్తులు వూహాన్‌ను ఒక శ్రమజీవి, నాగరికతకు ప్రతీకగా చిత్రిస్తాయి. ఇక్కడ శ్రమ, సేవ, విజ్ఞానం అన్నీ మిళితమై కనిపిస్తాయి. ‘ఎల్లలు అలికిన’ అనే భావ వ్యక్తీకరణ ద్వారా సాంకేతికకు భౌగోళిక హద్దులు లేవని కవి సూచించాడు. విజ్ఞానం ప్రపంచాన్ని కలిపే శక్తిగా ఉన్నప్పటికీ, అదే ప్రపంచాన్ని అస్థిరత వైపు నడిపించే సామర్థ్యమూ కలిగి ఉందనే అంతర్ముఖ భావన ఇందులో ప్రతిఫలిస్తుంది. ఇక్కడ సాంకేతిక అశక్తత కూడా ప్రతిఫలిస్తుంది. వూహాన్ ప్రపంచానికి సాంకేతిక కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందిన నగరం. అయితే అంతటి విజ్ఞానం ఉన్నప్పటికీ, వైరస్ ముందు ఆ నగరం మోకరిల్లాల్సి వచ్చింది అనే వ్యంగ్యార్థం ఈ పంక్తుల్లో వ్యక్తమవుతుంది. ‘శ్రమయినా సేవయినా’ అన్నీ నిలిచిపోయి మేధస్సు స్తంభించిన స్థితిని కవి సూచిస్తున్నాడు.
‘వ్యూహం రచించే వూహాన్/వ్యూహం లేక వేలాడుతున్నది’
ఇది అత్యంత వ్యంగ్యభరితమైన తాత్విక భావాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది. ఒకప్పుడు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యూహాలకు, పరిశోధనలకు, సాంకేతిక ఆవిష్కరణలకు కేంద్రంగా నిలిచిన ఈ నగరం, సంక్షోభ సమయంలో తానే దిశారహితంగా మారిపోవడం ఇక్కడ ప్రతిఫలిస్తుంది. ఇది మానవ నాగరికత పరిమితులపై కఠినమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తుతుంది. ప్రపంచాన్ని తాను నియంత్రించగలనని భావించిన మనిషి, ఒక చిన్న అనూహ్య విపత్తు ముందు ఎంత బలహీనుడో ఈ పంక్తి గుర్తు చేస్తుంది.
ఇక్కడ కవి ‘వూహాన్’ నగరం పేరును ‘వ్యూహం’ అనే పదంతో అనుసంధానించి అద్భుతమైన శబ్దచమత్కారాన్ని సృష్టించారు. ప్రపంచానికి ఎన్నో వ్యాపార, రాజకీయ వ్యూహాలను నేర్పిన నగరం, ఇప్పుడు తనపై విరుచుకుపడిన వైరస్ను అడ్డుకోవడానికి ఎలాంటి వ్యూహం లేక దిక్కుతోచని స్థితిలో వేలాడుతూ ఉండిపోయిందని చెప్పడం కవి ప్రతిభకు నిదర్శనం.
‘ఎవర్నంటే ఏమి?/ఎంతేడిస్తే ఏమి?’
అన్న ప్రశ్నలు నిరాశతో కూడిన నిర్లిప్తతను వ్యక్తపరుస్తాయి. నిందలు వేసినా, కారణాలు వెతికినా, రాజకీయ వ్యాఖ్యలు చేసినా, చివరకు మనిషి దుఃఖం మారదనే విరక్తి భావం ఇందులో వ్యక్తమవుతుంది. ఇది సమాజపు నైతిక అలసటను ప్రతిబింబిస్తుంది. ‘బాధకు బాధ్యుడు ఎవరు?’ అన్న ప్రశ్న కన్నా ‘బాధను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి?’ అన్న ప్రశ్న ఇక్కడ ప్రధానమవుతుంది. ఈ పంక్తుల్లో ఒక రకమైన వైరాగ్యం కనిపిస్తుంది. విపత్తు జరిగిన తర్వాత ఒకరిని నిందించడం వల్ల ప్రయోజనం ఏముంటుంది? అందుకే, ‘ఎవర్నంటే ఏమి? ఎంత ఏడిస్తే ఏమి?’ అని కవి ప్రశ్నిస్తున్నాడు. ఎంత సంపద కుమ్మరించినా పోయిన ప్రాణాలు తిరిగి రావు కదా! జరిగిన నష్టాన్ని ఎవ్వరూ పూడ్చలేరనే నిస్పృహను కవి వ్యక్తం చేశాడు. ఇది మానవ ప్రయత్నం విఫలమైన చోట పుట్టే వేదనగా భావించవచ్చు.
ఈ పంక్తులు వూహాన్ నగరాన్ని ఆధునిక నాగరికతకు ఒక రూపకంగా నిలబెడుతున్నాయి. వెలుగు – వేదన, విజ్ఞానం – విస్మయం, వ్యూహం – వ్యతిరేకత, శక్తి – శూన్యత వంటి ద్వంద్వాలను ఒకేసారి మోసుకెళ్లే నగర చిత్రణ ఇందులో కనిపిస్తుంది. భాషలో వ్యంగ్యం ఉంది. భావంలో బాధ ఉంది. అంతరార్థంలో మానవ నాగరికతపై గంభీరమైన ప్రశ్న ఉంది. చైనాలోని వూహాన్ నగరం అనుభవించిన వైభవానికి, కరోనా విపత్తు సమయంలో అది ఎదుర్కొన్న నిస్సహాయతకు మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాన్ని ఈ పంక్తులు అత్యంత శక్తివంతంగా చిత్రించాయి. అభివృద్ధి అనే భ్రమలో ఉన్న ఆధునిక మానవాళికి ఇది ఒక హెచ్చరికలా నిలుస్తుంది. ఎంత సాంకేతికత ఉన్నా, ఎన్ని వ్యూహాలు పన్నినా, ప్రకృతి విసిరే సవాలు ముందు మనిషి ఎంత అల్ప ప్రాణో ఈ పంక్తులు గుర్తు చేస్తున్నాయి.
‘వైరాలజీ శోధించి షీ చెప్పితే వినరు/వైద్యం లోతెరిగి/లీ ఏడిస్తే వినరు’
అనే పంక్తుల్లో కవి చైనాలో కరోనా ప్రారంభ దశలో చోటు చేసుకున్న పరిస్థితులను సూచిస్తున్నారు. వైరస్ ప్రమాదాన్ని ముందే గుర్తించి హెచ్చరించిన డాక్టర్ Li wenliang వంటి వారి మాటలను అధికార యంత్రాంగం, ముఖ్యంగా Xi Jinping నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వం ఎలా పట్టించుకోలేదో ఈ పంక్తులు తెలియజేస్తాయి. నిజాన్ని చెప్పే గొంతును అణిచివేస్తే ఎలాంటి వినాశనం సంభవిస్తుందో కవి సంకేతాత్మకంగా చూపిస్తున్నారు. ఇక్కడ ‘షీ’ మరియు ‘లీ’ కేవలం వ్యక్తుల సూచనలు మాత్రమే కాక, శాస్త్రవేత్తలు మరియు వైద్య నిపుణుల ప్రతీకలుగా నిలుస్తాయి. వారి హెచ్చరికలు రాజకీయ గోడలపై తాకి తిరిగి వస్తున్నాయనే బాధ కవిలో వ్యక్తమవుతోంది. జ్ఞానం మాట్లాడుతుంది, కానీ అధికారం వినదు – ఇది సమాజంలో తరచుగా కనిపించే విషాదకర విరోధాభాసం. ప్రమాదం ముందే కనిపించినా, దాన్ని అంగీకరించడం మాత్రం ఆలస్యంగా జరుగుతుందని కవి ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
‘దగ్గి దగ్గి చచ్చేదాకా/దేశం చూడలేదు’
ఈ పంక్తి అత్యంత హృదయ విదారకంగా నిలుస్తుంది. వ్యక్తి ప్రాణం చివరి అంచుకు చేరే వరకు వ్యవస్థ స్పందించదనే నిస్సహాయత ఇందులో ప్రతిఫలిస్తుంది. ‘దగ్గి దగ్గి’ అనే పునరుక్తి శబ్దానుకరణలా పని చేస్తూ బాధను మన కళ్ళ ముందు నిలబెడుతుంది. ఈ పంక్తుల్లో వ్యవస్థల వైఫల్యాలపై పదునైన వ్యంగ్యం దాగి ఉంది.
‘అహంకారానికి నిజం నచ్చదు/అధికారానికి ప్రాణం లెక్క లేదు’
అనే పంక్తులు ఈ కవితలో అత్యంత శక్తివంతమైనవి. అహంకారంతో నిండిన పాలకులు తమ ప్రతిష్ఠ కోసం వాస్తవాలను దాచిపెట్టడం, ప్రజల ప్రాణాల కంటే వ్యవస్థల పరువు ప్రతిష్ఠలను కాపాడుకోవడానికే ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం వంటి రాజకీయ మనస్తత్వాన్ని కవి తీవ్రంగా విమర్శించాడు. సత్యాన్ని తిరస్కరించే అహంకారం మరియు ప్రజల ప్రాణాలను లెక్క చేయని అధికార వైఖరి కలిసి విపత్తును మరింత విస్తరింపజేస్తాయని కవి సూచిస్తున్నాడు.
‘ప్రాణం పోయిన తర్వాత జోహారు చెప్పవచ్చు’
ఇది తీవ్రమైన వ్యంగ్యంతో నిండి ఉంది. బతికున్నప్పుడు నిర్లక్ష్యం చేసి, మరణించిన తర్వాత ఘనమైన నివాళులు అర్పించే సామాజిక – రాజకీయ నాటకాన్ని కవి ఒక్క పంక్తిలోనే బలంగా ఆవిష్కరించారు. ప్రాణాలను కాపాడలేకపోయిన తర్వాత ఇచ్చే గౌరవాలకు అసలు విలువ ఏమిటని కవి ప్రశ్నిస్తున్నారు.
‘రోగం గొలుసయి అల్లుకుంటుంటే/ పది రోజుల ఆసుపత్రి నిర్మాణం/ చరిత్రగా మిగులొచ్చు’
ఇక్కడ ‘రోగం గొలుసయి’ అనేది సంక్రమణ వ్యాప్తికి అద్భుతమైన రూపకం. ఒక వైరస్ ఒక మనిషి నుంచి మరొకరికి వ్యాపించే విధానాన్ని ‘గొలుసు వలె అల్లుకోవడం’గా చిత్రీకరించడం ఎంతో బలమైన దృశ్యాత్మకతను సృష్టిస్తుంది.అలాగే ‘పది రోజుల ఆసుపత్రి’ అనగానే అత్యవసర పరిస్థితుల్లో నిర్మించిన ఆసుపత్రుల చరిత్ర గుర్తుకు వస్తుంది. అది ఒక అద్భుతమైన ఇంజనీరింగ్ ఘనతగా, చరిత్రలో నిలిచిపోవచ్చు. అయితే,అలాంటి ఆసుపత్రిని అత్యవసరంగా నిర్మించాల్సిన పరిస్థితి రావడానికి కారణమైన వైరస్ వ్యాప్తి మాత్రం ఒక నల్లని చరిత్రగా మిగిలిపోయిందని కవి హెచ్చరిస్తున్నాడు.
‘ప్రపంచానికి వైరస్ పంచిన నగరమయిందీ చరిత్రే’
అనే పంక్తిలో, వూహాన్ నగరం సాధించిన సాంకేతిక విజయాల కంటే ప్రపంచాన్ని సంక్షోభంలోకి నెట్టిన నగరంగానే చరిత్రలో ముద్ర పడిపోతుందని కవి ఆవేదన వ్యక్తం చేశాడు. అభివృద్ధి కంటే విధ్వంసం ద్వారానే ఆ నగరం ప్రపంచానికి పరిచయం అయిందనే భావం ఇందులో వ్యక్తమవుతుంది.
ఈ పంక్తుల్లో నగరం కేవలం భౌగోళిక స్థలం కాదు; అది ఒక యుగపు నిర్లక్ష్యం, రహస్యాలు, ఆలస్యం మరియు ప్రపంచాన్ని ప్రభావితం చేసిన ఘటనలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఇక్కడ ‘వైరస్ పంచిన నగరం’ ఒక కేంద్ర బిందువుగా నిలిచిన చరిత్రగా రూపుదిద్దుకుంది. చరిత్ర అనేది సంఘటన ముగిసిపోయినా, దాని ముద్ర శాశ్వతంగా మిగిలిపోతుందనే భావాన్ని ‘చరిత్ర’ అనే పదం సూచిస్తుంది. వైరస్ కంటే వేగంగా వ్యాపించేది సమాచారం దాచిపెట్టడం, అధికార అహంకారం, ఆలస్యమైన స్పందనలు అనే భావాన్ని కవి స్పష్టంగా తెలియజేశాడు. ఈ కవిత వ్యక్తి బాధ నుంచి ప్రపంచ చరిత్ర వరకు తన పరిధిని విస్తరించుకుంటూ, ఒక చారిత్రక తీర్పులా అనిపిస్తుంది. అదే సమయంలో ఒక హెచ్చరికగా కూడా వినిపిస్తుంది.
రోగాలు ఒక్కరోజు తగ్గొచ్చు. కానీ వాటిని ఎలా ఎదుర్కొన్నామన్నా చరిత్ర మాత్రం మిగిలిపోతుంది.
ఈ పంక్తులు కేవలం వ్యాధి గురించి మాత్రమే కాదు – సమాజం, అధికారం, అహంకారం మరియు మనిషి నిర్లక్ష్యంపై ఒక గాఢమైన వ్యథను వ్యక్తపరుస్తాయి. మహమ్మారి కాలంలో బయట పడిన సామాజిక – రాజకీయ వాస్తవాలపై కళాత్మక ఆగ్రహం వ్యక్తమవుతుంది.
ఇవి విమర్శనాత్మక స్వేచ్ఛా కవిత్వం (critical free verse) వైపు సాగుతుంది. ఇందులో భావోద్వేగం, వ్యంగ్యం, నిరాశ, చరిత్ర పట్ల హెచ్చరిక ఇవన్నీ పరస్పరం మిళితమై కనిపిస్తాయి. కరోనా విపత్తు సమయంలో అధికార యంత్రాంగం చేసిన తప్పులను, హెచ్చరికలను, నిర్లక్ష్యం చేసిన తీరును, అలాగే వ్యవస్థల అహంకారాన్ని ఈ పంక్తులు అత్యంత నిశితంగా విమర్శిస్తాయి.
ఈ కవితలో నిజం, అధికారం మరియు మానవతావాదం మధ్య జరిగే సంఘర్షణ స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. శాస్త్రవేత్తల మాటలను పట్టించుకోని రాజకీయ అహంకారం వల్ల సామాన్య ప్రజలు ఎలా బలైపోయారో, ఈ పంక్తులు కళ్లకు కట్టినట్లు చూపిస్తాయి.
‘కనిపించని వైరస్/కనిపించే యుద్ధం’
ఈ రెండు పంక్తులు విరుద్ధ భావాల సమన్వయాన్ని వ్యక్త పరుస్తాయి. వైరస్ కనిపించదు. కానీ దాని ప్రభావం ప్రపంచమంతా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ కవి ఒక విరోధాభాసాన్ని (paradox) నిర్మించాడు. శత్రువు కనిపించడం లేదు. కానీ యుద్ధ వాతావరణం మాత్రం ప్రతి చోటా కనిపిస్తోంది.
ఈ పంక్తి మహమ్మారి కాలంలోని ఖాళీ వీధులు, మూసుకుపోయిన దేశాలు, భయంతో జీవిస్తున్న ప్రజలు, ఆసుపత్రుల పరుగులు అన్నింటినీ ఒకే దృశ్యంలో నిలబెడుతుంది. ఇది అదృశ్య శత్రువుతో సాగిన అపరిచిత యుద్ధం. సాధారణంగా యుద్ధంలో శత్రువు ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తాడు. కానీ ఇక్కడ శత్రువైన వైరస్ కంటికి కనిపించదు. అయినప్పటికీ,దాని వల్ల సంభవించిన వినాశనం మరియు యుద్ధ వాతావరణం మాత్రం మన కళ్ళముందే ప్రత్యక్షమవుతున్నాయి. ఈ విరోధాభాసం paradox ద్వారా కవి పరిస్థితుల తీవ్రతను అత్యంత ప్రభావవంతంగా వ్యక్తీకరించాడు.
‘వ్యూహం కుదరని యుద్ధం’
సాధారణంగా యుద్ధంలో శత్రువు, సరిహద్దు, ఆయుధం స్పష్టంగా ఉంటాయి. కానీ ఇక్కడ శత్రువు ఒక సూక్ష్మజీవి, దాని రూపం మారుతూ ఉంటుంది. దాని దిశ కూడా తెలియదు. అందువల్ల ‘వ్యూహం కుదరని యుద్ధం’ అనే పంక్తి లోతైన అసహాయతను వ్యక్తం చేస్తుంది. మహమ్మారి ప్రారంభ దశలో శాస్త్రం కూడా తడబడిన పరిస్థితిని ఇది సూచిస్తుంది.
‘యుద్ధం అవునో కాదో తెలియని యుద్ధం’
ఈ పంక్తి అత్యంత తాత్వికమైనది. ఇది కేవలం వ్యాధి గురించే కాకుండా, మనిషి ఎదుర్కొంటున్న కొత్త రకాల సంక్షోభాల గురించిన ప్రశ్నను కూడా లేవనెత్తుతుంది. ఎందుకంటే ఇక్కడ యుద్ధం చేయడానికి బాంబులు లేవు, సైన్యాలు కూడా లేవు. కానీ మరణాలు మాత్రం ఉన్నాయి. భయం ముందు ప్రపంచం నిలిచిపోయింది. అప్పుడు అది నిజంగా యుద్ధమేనా? లేక ప్రకృతి మనిషికి ఇచ్చిన హెచ్చరికేనా? అనే సందేహాన్ని కవి ఉద్దేశపూర్వకంగా తెరిచి ఉంచాడు.
ఏ శత్రువునైనా ఓడించడానికి ఒక వ్యూహం అవసరం. కానీ ఈ వైరస్‌కు మందు లేకపోవడం, అది ఎప్పుడు ఎవరిపై ఎలా దాడి చేస్తుందో తెలియకపోవడం వల్ల మనిషి నిస్సహాయుడయ్యాడు. ఇది అసలు యుద్ధమేనా? లేక ప్రకృతి వైపరీత్యమా? అనే సందిగ్ధతను కవి ఇక్కడ గాఢమైన ప్రశ్నార్థకంగా వ్యక్తం చేశారు.
‘ముంగిలికొచ్చిన వింత విషాదం’
అనే పంక్తి ద్వారా ఇంటి గడప దాటిన ప్రమాదం అనే భావం వ్యక్తమవుతుంది. ఇది రెండు దేశాల మధ్య ఏర్పడిన సరిహద్దు సమస్య కాదు; ప్రతి ఇంటి గడప ముందూ నిలిచిన భయం. ‘వింత విషాదం’ అనే పదబంధం మహమ్మారి యొక్క అపరిచితత్వాన్ని, దాని భయానకతను సూచిస్తుంది. యుద్ధాలు సాధారణంగా రెండు దేశాల సరిహద్దుల వద్ద జరుగుతాయి. కానీ ఈ వైరస్ అనే యుద్ధం నేరుగా మన ఇంటి వాకిలి వరకు వచ్చేసింది. దానిని ‘వింత విషాదం’ అని చెప్పడంలో, మనుషులు పక్కనే ఉన్నా వారిని తాకలేకపోవడం, వారు మరణించినా కడసారి చూపుకూ నోచుకోలేకపోవడం వంటి మునుపెన్నడూ చూడని విచిత్ర పరిస్థితులను కవి ఈ పంక్తి ద్వారా స్పష్టంగా ధ్వనింపజేశాడు.
‘ప్రపంచ యుద్ధమా/ప్రపంచ ప్రమాదమా’
ఈ పంక్తిలో సంధించిన ప్రశ్నలు కవితను మరింత విశాల స్థాయికి తీసుకెళ్తాయి. ఇక్కడ కవి స్పష్టమైన సమాధానం ఇవ్వడు. ఇది దేశాల మధ్య జరుగుతున్న యుద్ధమా? లేక మానవ నాగరికత ఎదుర్కొన్న సామూహిక ప్రమాదమా? అనే అనిశ్చితి కవితకు గాఢమైన ప్రతిధ్వనిని అందిస్తుంది.
ఈ పంక్తిలో కనిపించే ముఖ్యమైన శైలీ లక్షణాలు విరోధాభాసం, రూపకం, ప్రశ్నాత్మకత. కనిపించని వైరస్ను కనిపించే యుద్ధంతో పోల్చడం ద్వారా కవి మహమ్మారిని ఒక యుద్ధ రూపకంగా చిత్రించాడు. ప్రశ్నాత్మక ముగింపు పాఠకుడిని లోతైన ఆలోచనలో ముంచుతుంది. అస్తిత్వ భయం, తెలియని ప్రమాదం ఎదుట మానవ అసహాయం, సామూహిక అనుభవం వంటి భావాలు వ్యక్తిగత బాధను ప్రపంచ స్థాయికి విస్తరింపజేస్తాయి. ఈ కవిత మహమ్మారిని కేవలం వైద్య సంక్షోభంగా కాకుండా, అర్థం కాని యుద్ధంగా చిత్రిస్తుంది. ఇందులో కనిపించేది వైరస్ మాత్రమే కాదు; భయం, అయోమయం, అసహయం మరియు మానవ నాగరికత ఎదుర్కొన్న అపరిచిత పరిస్థితి కూడా. అందువల్ల ఈ కవితలో అస్తిత్వ ఆందోళన, యుద్ధ రూపకం బలంగా ప్రతిఫలిస్తాయి.
ఈ కవిత మహమ్మారి గురించే కాకుండా, మనిషి తన శక్తి, శాస్త్రం, ఆధునికతపై పెట్టుకున్న అహంకారం ఒక్కసారిగా కూలిపోయిన క్షణాన్ని కూడా నమోదు చేస్తుంది. కనిపించని సూక్ష్మజీవి ముందు అణ్వాయుధాలు కలిగిన ప్రపంచం కూడా ఎంత బలహీనమో, ఈ పంక్తులు గాఢంగా గుర్తు చేస్తాయి.
కరోనా మహమ్మారిని ఒక అసాధారణ యుద్ధంగా అభివర్ణిస్తూ, మనిషి ఎదుర్కొంటున్న అనిశ్చితి, గందరగోళాన్ని కవి ఎంతో శక్తివంతంగా వ్యక్తీకరించాడు. కరోనా కాలాన్ని నిర్వచించలేని సంక్షోభంగా చిత్రిస్తూ, మనిషి తన మేధస్సుతో ఎన్ని యుద్దతంత్రాలు నేర్చుకున్నా, కంటికి కనిపించని ఒక సూక్ష్మజీవి ముందు అవి పనికి రావని ఈ పంక్తులు పాఠకుడిని లోతుగా ఆలోచింపజేస్తాయి.
‘వూహాన్ గాథ’ అనే అందమైన కవితను అందించిన కవి నందిని సిధారెడ్డి గారికి హృదయపూర్వక అభినందనలు. వారి కలం నుండి ఇలాగే మరెన్నో సుగంధభరిత కవితా సుమాలు విరబూయాలని మనసారా కోరుకుంటున్నాను.
