[శ్రీ సి.హెచ్. ప్రతాప్ గారి ‘జ్ఞాన వైభవం’ అనే రచనని అందిస్తున్నాము.]
శ్లోకం:
విద్యా భోగకరీ యశస్సుఖకరీ విద్యా గురూణాం గురుః।
విద్యా బన్ధుజనో విదేశగమనే విద్యా పరా దేవతా॥
భర్తృహరి విరచిత నీతి శతకంలోని ఈ శ్లోకం ఒక అద్భుతమైన జీవనసత్యాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది . విద్య అనేది కేవలం అక్షరజ్ఞానం మాత్రమే కాదు; అది జీవన వైదుష్యాన్ని, నైతిక బలాన్ని, ఆత్మవికాసాన్ని ప్రసాదించే ఒక అద్భుత శక్తి. మహాకవి భర్తృహరి తన నీతిశతకంలో విద్య యొక్క విశిష్టతను వివరిస్తూ, దానిని మానవుడికి అత్యంత సన్నిహితమైన బంధువుగా, రక్షకుడిగా, ఆరాధ్య దైవంగా చిత్రించారు. విద్య వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు భౌతికమైన సౌకర్యాల నుండి ఆధ్యాత్మికమైన ఉన్నతి వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. విద్యార్థి దశ నుండి వృద్ధాప్యం వరకు మనిషిని వెన్నంటి ఉండే ఈ జ్ఞానసంపదను మించిన నిధి లోకంలో మరొకటి లేదు.
మొదటగా, విద్య మానవుడికి భోగభాగ్యాలను, యశస్సును, సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. విద్యా భోగకరీ అన్న మాట ప్రకారం, జ్ఞానం ఉన్నవాడు తన ప్రతిభతో గౌరవప్రదమైన జీవనోపాధిని సృష్టించుకోగలడు. సంపద అనేది వారసత్వంగా రావచ్చు కానీ, దానిని సద్వినియోగం చేసుకునే వివేకం విద్య వల్లనే సిద్ధిస్తుంది. విద్య మనిషికి ఇచ్చే గుర్తింపు కేవలం బాహ్య ప్రశంసలకే పరిమితం కాదు; అది సమాజంలో ఒక స్థిరమైన గౌరవాన్ని, విశ్వాసాన్ని కల్పిస్తుంది. భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ ‘న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే’ అని పలికాడు. అంటే ఈ లోకంలో జ్ఞానంతో సమానమైన పవిత్రమైనది మరొకటి లేదు. ఈ పవిత్రతే మనిషికి అంతర్గత సుఖాన్ని, శాంతిని చేకూరుస్తుంది.
విద్యను ‘గురూణాం గురుః’ అనగా గురువులకే గురువుగా భర్తృహరి అభివర్ణించారు. మనకు మార్గనిర్దేశనం చేసే గురువులు సైతం విద్య అనే మూలం పైనే ఆధారపడతారు. బాహ్య ప్రపంచంలో గురువులు మనకు దిశానిర్దేశం చేస్తే, మన అంతరంగంలో విద్య ఒక స్వీయ మార్గదర్శిగా నిలిచి కష్టకాలంలో వివేకాన్ని మేల్కొల్పుతుంది. రామాయణంలో హనుమంతుడు తన విద్యాబలంతోనే సముద్రాన్ని లంఘించి, సీతమ్మ జాడను కనిపెట్టి, రాముడి కార్యానికి ప్రధాన గమనశక్తిగా నిలిచాడు. ఆయనకున్న సకల వేద పారంగతత్వమే ఆయనను అజేయుడిని చేసింది. అలాగే, విదేశాలకు వెళ్ళినప్పుడు లేదా అపరిచిత వాతావరణంలో ఉన్నప్పుడు విద్య బంధు మిత్రుల వలె వలె తోడుంటుంది. ఆస్తులు, బంధువులు మన వెంట రాకపోయినా, మనలోని నైపుణ్యం, భాషా పరిజ్ఞానం, వ్యక్తిత్వం మనల్ని రక్షిస్తాయి.
భర్తృహరి విద్యను ‘పరా దేవతా’ అంటే పరమ దైవంగా కొనియాడారు. దేవతలు ఏ విధంగా భక్తులకు అభయాన్నిస్తారో, విద్య కూడా అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి మనిషికి అభయాన్నిస్తుంది. సంపదలు దొంగిలించబడవచ్చు, అధికారాలు కరిగిపోవచ్చు, కానీ విద్య అనే అక్షయ సంపదను ఎవరూ హరించలేరు. దీనినే ‘విద్యాధనం సర్వధన ప్రధానం’ అని పెద్దలు అంటారు. భారతీయుల దృష్టిలో విద్య అంటే కేవలం సమాచార సేకరణ కాదు, అది శీలాన్ని నిర్మించే ప్రక్రియ. ఉపనిషత్తులు ‘సా విద్యా యా విముక్తయే’ అని ఘోషించాయి అంటే ఏది మనల్ని బంధనాల నుండి విముక్తులను చేస్తుందో అదే నిజమైన విద్య.
జ్ఞానమే మహాబలం. ప్రపంచంలోని సమస్త భౌతిక సంపదల కంటే జ్ఞానమనే సంపద అత్యంత విలువైనది, పవిత్రమైనది. ధనం, కనకం వంటి బాహ్య సంపదలు కాలక్రమేణా హరించుకుపోవచ్చు లేదా దొంగిలించబడవచ్చు, కానీ జ్ఞానమనే అక్షయ నిధిని ఎవరూ దోచుకోలేరు. విద్యను ఇతరులకు పంచిన కొద్దీ అది పెరుగుతుందే తప్ప తరగదు. భౌతిక సంపద మనిషికి కేవలం బాహ్య సౌకర్యాలను ఇస్తే, జ్ఞానం విచక్షణా శక్తిని, గౌరవాన్ని, ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. కష్టకాలంలో బంధువులైనా దూరమవ్వచ్చు కానీ, మనలోని విద్య మనల్ని రక్షించే నిజమైన బంధువుగా తోడుంటుంది. అందుకే విద్యాధనం సర్వధన ప్రధానం అని పెద్దలు చెబుతుంటారు. లోకంలో అధికారం కన్నా మేధోశక్తికే శాశ్వతమైన గుర్తింపు, విజయం లభిస్తాయి.
ఆధునిక యుగంలో సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో విద్య యొక్క ప్రాధాన్యత మరింత పెరిగింది. జ్ఞానాధారిత సమాజంలో మేధోశక్తే అసలైన సంపద. ఏ రంగంలోనైనా స్థిరపడాలన్నా, సవాళ్లను అధిగమించాలన్నా విద్య ప్రసాదించే సామర్థ్యమే పునాది. కేవలం పరీక్షల కోసం చదవడం కాకుండా, విద్యను ఒక ఆరాధనగా భావించి అభ్యసించినప్పుడే అది పరమశక్తిగా మారుతుంది. మనిషి రూపానికి విద్య అందాన్నిస్తుంది, ప్రవర్తనకు వినయాన్నిస్తుంది, జీవితానికి సార్థకతను చేకూరుస్తుంది. అట్టి సర్వశ్రేష్ఠమైన విద్యను నిరంతర సాధనతో, వినయంతో స్వీకరించడమే మానవ జన్మకు లభించే గొప్ప వరం.
