[శ్రీ సి.హెచ్. ప్రతాప్ గారి ‘జ్ఞానమార్గం’ అనే రచనని అందిస్తున్నాము.]
ఉత్తిష్ఠత జాగ్రత ప్రాప్య వరాన్నిబోధత।
క్షురస్య ధారా నిశితా దురత్యయా
దుర్గం పథస్తత్ కవయో వదంతి॥
– కఠోపనిషత్
ఉపనిషత్తులలో అత్యంత ప్రేరణనిచ్చే శ్లోకాలలో ఇది ఒకటి. ఈ శ్లోకం మానవ జీవిత లక్ష్యాన్ని, జ్ఞానమార్గంలోని కష్టాలను, గురువు ప్రాముఖ్యతను ఎంతో గొప్పగా వివరిస్తుంది. ‘ఉత్తిష్ఠత’ అంటే లేవండి, ‘జాగ్రత’ అంటే మేల్కొనండి అని అర్థం. ఉపనిషత్తులు మనిషిని అజ్ఞాన నిద్ర నుండి మేల్కొలిపి జ్ఞానమార్గంలో నడిపించడానికి ఈ పిలుపునిస్తున్నాయి.
ఈ ప్రపంచంలో చాలా మంది భౌతిక సుఖాలకే పరిమితమై జీవిత పరమార్థాన్ని మరచిపోతున్నారు. ధనం, అధికారము, కీర్తి కోసం పరితపిస్తూ నిజమైన ఆనందం ఏమిటో తెలుసుకోలేకపోతున్నారు. కానీ ఉపనిషత్తులు మాత్రం మానవుని అసలు ధ్యేయం ఆత్మజ్ఞానం అని బోధిస్తున్నాయి. అందుకే ‘ప్రాప్య వరాన్ నిబోధత’ అని జ్ఞానులను ఆశ్రయించి సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలని సూచిస్తున్నాయి. సద్గురువు మార్గదర్శనం లేకుండా నిజమైన జ్ఞానం సంపూర్ణంగా లభించదు.
ఈ శ్లోకంలోని ‘క్షురస్య ధారా నిశితా దురత్యయా’ అనే వాక్యం ఎంతో గంభీరమైనది. కత్తి అంచు ఎంత పదునుగా ఉంటుందో, జ్ఞానమార్గం కూడా అంత కఠినమైనదని ఉపనిషత్తులు తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ మార్గంలో నడవడానికి నియమం, సహనం, క్రమశిక్షణ, ఆత్మవిశ్వాసం అవసరం. మనస్సును నియంత్రించగలిగినవారే నిజమైన విజయాన్ని పొందగలరు.
భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు ‘ఉద్ధరేత్ ఆత్మనాత్మానం’ అని ఉపదేశించాడు. అంటే మనిషి తనను తాను ఉన్నత స్థితికి తీసుకెళ్లుకోవాలని భావం. అలాగే ముండకోపనిషత్తులో ‘సత్యమేవ జయతే’ అని చెప్పబడింది. సత్యం, ధర్మం, జ్ఞానం మాత్రమే మానవునికి శాశ్వతమైన విజయాన్ని అందిస్తాయని ఈ వాక్యాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
స్వామి వివేకానందుడు యువతను ఉద్దేశించి “లేవండి, మేల్కొనండి, లక్ష్యాన్ని చేరేవరకు ఆగవద్దు” అని ప్రేరణనిచ్చారు. ఆయన జీవితమంతా ఉపనిషత్తుల బోధనలను ప్రజలకు అందించడానికే అంకితమైంది. డాక్టర్ అబ్దుల్ కలాం కూడా కలలు గొప్ప ఆలోచనలకు దారి తీస్తాయని, ఆ ఆలోచనలు కార్యరూపం దాల్చితే విజయాలు సాధ్యమవుతాయని చెప్పారు. ఈ మహనీయుల మాటలు ఉపనిషత్తుల భావంతో సమానంగా ఉన్నాయి.
రామాయణంలో శ్రీరాముడు ఎన్నో కష్టాలను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ ధర్మాన్ని విడువలేదు. మహాభారతంలో అర్జునుడు నిరాశకు లోనైనప్పుడు శ్రీకృష్ణుని బోధనల ద్వారా ధైర్యాన్ని పొందాడు. ఇవి కూడా ఈ ఉపనిషత్ శ్లోకం చెప్పే ధైర్యం, జ్ఞానం, సంకల్పబలానికి ఉదాహరణలు.
ఈ శ్లోకం మనకు అలసత్వాన్ని విడిచి ధైర్యంగా ముందుకు సాగాలని నేర్పుతుంది. జీవితంలో ఎన్నో అడ్డంకులు వచ్చినా లక్ష్యాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు. జ్ఞానం, ధర్మం, సత్యం కోసం నిరంతరం ప్రయత్నించాలి. ప్రతి యువకుడు ఈ శ్లోకాన్ని జీవిత సూత్రంగా స్వీకరిస్తే సమాజం అభివృద్ధి చెందుతుంది.
‘ఉత్తిష్ఠత జాగ్రత..’ అనే ఉపనిషత్ వాక్యం మానవునికి ఒక మేలుకొలుపు పిలుపు. ఇది కేవలం ఆధ్యాత్మిక సందేశమే కాదు; జీవితంలో కష్టాలను జయించి ఉన్నత లక్ష్యాలను సాధించడానికి మార్గదర్శకమైన మహావాక్యం కూడా.
