కలిసి నడచిన ప్రాణ బంధాలు

[కరణం నారాయణ స్వామి పిళ్లై గారు రచించిన ‘కలిసి నడచిన ప్రాణ బంధాలు’ అనే కథని పాఠకులకు అందిస్తున్నాము.]

కోనసీమ గుండెకాయ రామచంద్రాపురం గ్రామం. తెల్లవారుజామునే పక్షుల కిలకిలరావాలు, కాలువ గట్టున గలగల పారే నీళ్లు, పచ్చని వరి పొలాల మీద నుండి వీచే చల్లని గాలి ఆ ఊరికి ఒక కొత్త కళను తెస్తాయి. ఆ ఊరి శివార్లలో ఉన్న పాత ఎయిడెడ్ బడి ముంగిట ముగ్గురు బాలురు – చంద్ర, పార్థ, నరేన్.

పార్థ ఆ ఊరి మునసబు గారి ఏకైక వారసుడు. తెల్లటి పట్టు చొక్కా, ఖరీదైన సైకిల్ ఉన్నా, వాడి మనసు మాత్రం ఎప్పుడూ చంద్ర తెచ్చే జామకాయల కోసమే తహతహలాడేది. నరేన్ బడి పంతులు గారి అబ్బాయి. చేతిలో ఎప్పుడూ ఏదో ఒక పుస్తకం, కళ్లలో లోకాన్ని చదివే జిజ్ఞాస ఉండేది. ఇక చంద్ర.. చిరిగిన నిక్కరు, మాసిన సంచి ఉన్నా, వాడి చిరునవ్వులో ఒక స్వచ్ఛమైన ఆప్యాయత ఉండేది. వాడు పేద రైతు బిడ్డ అయినా, ఆ ముగ్గురిలో వాడే అందరికీ ధైర్యం చెప్పే నాయకుడు.

ఒకరోజు మధ్యాహ్నం బడి ఎగ్గొట్టి ముగ్గురూ కాలువ గట్టున ఉన్న మర్రిచెట్టు దగ్గరకు చేరారు. “రేయ్, ఈరోజు మా ఇంట్లో అమ్మ పులిహోర చేసిందిరా!” అన్నాడు నరేన్ ఆశగా. పార్థ తన బాక్స్‌లో ఉన్న నెయ్యి పూసిన గారెలను తీశాడు. చంద్ర మాత్రం సంకోచిస్తూ తన చిన్న మూటను విప్పాడు. అందులో పాత అన్నం, ఆవకాయ పచ్చడి ఉన్నాయి. కానీ పార్థ, నరేన్‌లు పోటీ పడి చంద్ర తెచ్చిన ఆ పచ్చడి మెతుకులను లాక్కుని తిన్నారు. ఆ క్షణంలో వారి మధ్య ఉన్నది సంతోషం తప్ప, ధనిక-పేద అనే భేదం కాదు.

వర్షం వస్తే చాలు, ఆ ముగ్గురికీ పండుగే. కాగితం పడవలు చేసి కాలువలో వదులుతూ, అవి మునిగిపోతే ఒకరినొకరు ఆటపట్టించుకునేవారు. “పార్థా! నీ పడవ మునిగిపోయిందిరా, రేపు మా నాన్నతో కొత్త కాగితం తెప్పిస్తాలే” అని చంద్ర ఓదార్చేవాడు. ఆ చిన్న వయసులోనే ఒకరి కష్టాన్ని మరొకరు పంచుకోవాలనే సహాయం గుణం వారిలో మొలకెత్తింది.

ఒక సాయంత్రం సూర్యాస్తమయ సమయంలో, ఆ మర్రిచెట్టు ఊడల మీద ఊగుతూ.. పార్థ సీరియస్‌గా అన్నాడు, “రేయ్! మనం పెద్దయ్యాక కూడా ఇలాగే ఉండాలిరా. ఎవరు ఎక్కడున్నా, ఏ కష్టమొచ్చినా మన ముగ్గురం ఒక్కటే!” అని. చంద్ర, నరేన్‌లు పార్థ చేతి మీద చేతులు వేసి, “ప్రాణం పోయినా ఈ స్నేహం విడిపోదు” అని మాట ఇచ్చారు. ఆ మర్రిచెట్టు వారి బాల్యానికి, ఆ అమాయకపు ప్రమాణానికి నిలువెత్తు సాక్ష్యంగా నిలిచింది.

అప్పుడు వారికి తెలియదు.. కాలం వారిని వేర్వేరు లోకాలకు తీసుకువెళ్తుందని, ఒకరిని విలాసంలోనూ, మరొకరిని పేదరికంలోనూ నిలబెడుతుందని. కానీ ఆ రోజు కురిసిన వర్షం, తిన్న పచ్చడి మెతుకులు వారి గుండెల్లో చెరగని ముద్ర వేశాయి.

కాలం ఎవరి కోసమూ ఆగదు. రామచంద్రాపురం కాలువలో నీళ్లు పారుతున్నట్లే, పదేళ్లు వేగంగా గడిచిపోయాయి. ముగ్గురు మిత్రులు యవ్వనంలోకి అడుగుపెట్టారు. ఒకప్పుడు కాగితం పడవలు వదిలిన ఆ చేతులు, ఇప్పుడు జీవిత పోరాటంలో వేర్వేరు దిశల్లో ప్రయాణించాల్సిన సమయం వచ్చింది.

పదవ తరగతి ఫలితాలు వచ్చాక ఆ ముగ్గురి దారులు స్పష్టంగా విడిపోయాయి. పార్థ తండ్రి తన పలుకుబడితో కొడుకును పైచదువుల కోసం అమెరికా పంపించాడు. వెళ్లేముందు పార్థ కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి. “రేయ్ చంద్రా, నరేన్! నేను ఎక్కడున్నా మన జ్ఞాపకాలు నా దగ్గరే ఉంటాయిరా” అని గద్గద స్వరంతో చెప్పి విమానం ఎక్కాడు. పార్థ జీవితం ఇప్పుడు అఖండమైన విలాసం వైపు మళ్లింది.

నరేన్ తన తెలివితేటలతో హైదరాబాద్‌లో ఇంజనీరింగ్ సీటు సంపాదించాడు. సెలవులకు ఊరికి వచ్చినప్పుడల్లా చంద్రతో గడిపేవాడు కానీ, మెల్లమెల్లగా కెరీర్ రేసులో పడి నగర జీవితానికి అలవాటు పడిపోయాడు. ఒక మధ్యతరగతి సాఫ్ట్‌వేర్ ఉద్యోగిగా తన బాధ్యతల్లో నిమగ్నమయ్యాడు.

కానీ చంద్ర పరిస్థితి మాత్రం హృదయ విదారకంగా మారింది. సరిగ్గా వాడు ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్నప్పుడు తండ్రి మరణించాడు. ఇంటికి పెద్ద దిక్కు పోవడంతో, పొలం పనులు చూసుకోవాల్సిన బాధ్యత చంద్ర భుజాన పడింది. చెల్లెలి పెళ్లి, తమ్ముడి చదువు.. ఈ భారాల ముందు వాడి చదువు ఆగిపోయింది. పొలం పండక, వర్షాలు పడక అప్పుల మీద అప్పులు పెరిగిపోయాయి. చంద్ర ముఖంలో ఆ పాత చిరునవ్వు మాయమై, దాని స్థానంలో పేదరికం తెచ్చిన ఆందోళన గీతలు పడ్డాయి.

చంద్ర అప్పుల బాధలో ఉండి, ఎవరైనా సహాయం చేస్తారేమో అని ఎదురుచూస్తున్న సమయంలో.. ఊరిలోకి రాజశేఖర్ అడుగుపెట్టాడు. వాడు కొత్తగా విత్తనాల వ్యాపారం మొదలుపెట్టి, చంద్రను తన ‘భాగస్వామి’గా చేర్చుకుంటానని ఆశ చూపాడు. “చంద్రా! నువ్వు కష్టపడేవాడివి, నేను పెట్టుబడి పెడతాను. మన ఇద్దరం కలిసి ఈ ఊరి రైతుల తలరాత మారుద్దాం” అని రాజశేఖర్ నమ్మబలికాడు.

చంద్రకు రాజశేఖర్ కళ్లలో దాగి ఉన్న క్రూరత్వం కనిపించలేదు. తన స్నేహితులు పార్థ, నరేన్‌లు దూరంగా ఉన్నారన్న వెలితిని రాజశేఖర్ మాటలతో భర్తీ చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. చంద్ర తనకున్న కొద్దిపాటి భూమిని తాకట్టు పెట్టి, రాజశేఖర్ చెప్పినట్లుగా ఖాళీ పేపర్ల మీద సంతకాలు చేశాడు. రాజశేఖర్ చంద్ర అమాయకత్వాన్ని చూసి మనసులోనే నవ్వుకున్నాడు. ఒక ‘బలిపశువు’ దొరికినందుకు వాడు లోలోపల మురిసిపోయాడు.

చంద్ర తన స్నేహితులకు ఫోన్ చేయాలని అనుకున్నా, వారి హోదా చూసి వెనకడుగు వేస్తాడు. “వాళ్లు పెద్ద వాళ్లయ్యారు, నా కష్టాలు చెప్పి వాళ్లను ఇబ్బంది పెట్టకూడదు” అనుకుంటూ తన దుఃఖాన్ని లోపలే దాచుకుంటాడు. కానీ విధి మాత్రం చంద్ర కోసం ఒక భయంకరమైన వెన్నుపోటును సిద్ధం చేస్తోంది.

రామచంద్రాపురంలో కారుమబ్బులు కమ్మాయి. ఆకాశంలో వర్షం కురిసే సూచనలు కనిపిస్తున్నా, చంద్ర మనసులో మాత్రం ఆశాకిరణాలు మొలకెత్తుతున్నాయి. రాజశేఖర్ చూపిన మాయమాటల వల్ల, తన కష్టాలన్నీ తీరిపోతాయని, తన చెల్లెలి పెళ్లి ఘనంగా చేయవచ్చని చంద్ర బలంగా నమ్మాడు.

అది ఒక నిశ్శబ్దపు రాత్రి. రాజశేఖర్ తన ఖరీదైన కారులో చంద్ర ఇంటికి వచ్చాడు. చేతిలో ఒక దొంతర కాగితాలు. “చంద్రా! ఇదిగో మన కొత్త విత్తనాల డీల్. దీని మీద సంతకం పెడితే రేపటికల్లా నీ అప్పులన్నీ తీరిపోతాయి. కంపెనీలో నీకు సగం వాటా ఇస్తున్నాను” అని నమ్మబలికాడు.

చంద్రకు ఆ కాగితాల్లోని న్యాయపరమైన చిక్కులు తెలియవు. వాడికి తెలిసింది ఒక్కటే – తన కష్టాల్లో ఒకడు అండగా నిలబడ్డాడని. “శేఖర్, నువ్వు చెబితే చాలురా.. నాకంటే నీకు ఇంకెవరున్నారు?” అంటూ వణికే చేతులతో ఆ ఖాళీ పత్రాలపై సంతకాలు చేశాడు. అప్పుడు చంద్రకు తెలియదు.. తను పెడుతున్నది సంతకం కాదు, తన మెడకు తనే ఉరితాడు బిగించుకుంటున్నానని. ఆ పత్రాల ద్వారా చంద్ర తనకున్న కొద్దిపాటి పొలాన్ని రాజశేఖర్ పేరు మీద రాసేశాడు, పైగా కంపెనీలో జరిగే అన్ని అక్రమాలకు తానే బాధ్యుడినని ఒప్పుకున్నాడు.

మరుసటి రోజు ఉదయం ఊరంతా గందరగోళంగా ఉంది. వందలాది మంది రైతులు చంద్ర ఇంటి ముందు గుమిగూడారు. అందరి చేతుల్లో ఎండిపోయిన మొలకలు ఉన్నాయి. “చంద్రా! నమ్మించి మాకు నకిలీ విత్తనాలు అమ్మి మా బతుకులు రోడ్డున పడేస్తావా? నీకు అంత ఆశ ఎందుకురా?” అని ఒక ముసలి రైతు చంద్ర చొక్కా పట్టుకుని నిలదీశాడు.

చంద్ర నిర్ఘాంతపోయాడు. “నేనా? నకిలీ విత్తనాలా? లేదు తాతా.. రాజశేఖర్‌ని అడగండి..” అంటూ చుట్టూ చూశాడు. కానీ అక్కడ రాజశేఖర్ లేడు. అతని కారు లేదు, అతని సామాన్లన్నీ రాత్రే మాయమయ్యాయి. రాజశేఖర్ తన పథకం ప్రకారం రైతులకు నాసిరకం విత్తనాలు అమ్మి, వచ్చిన కోట్ల రూపాయలతో నగరం పారిపోయాడు. అన్ని పత్రాల మీద చంద్ర సంతకాలు ఉండటంతో, చట్టం దృష్టిలో చంద్రే నిందితుడు అయ్యాడు.

పోలీసులు వచ్చి చంద్రను అరెస్ట్ చేయడానికి సిద్ధమయ్యారు. ఊరి జనం అసహ్యించుకుంటూ చూస్తున్నారు. చంద్రకు ఊపిరి ఆడటం లేదు. తను ప్రాణంగా ప్రేమించిన ఊరి ప్రజలే తనను దొంగ అని పిలుస్తుంటే, ఆ దుఃఖాన్ని భరించడం వాడి వల్ల కాలేదు. “శేఖర్.. నన్ను ఇలా బలిపశువును చేశావా?” అని గట్టిగా అరుద్దామనుకున్నాడు, కానీ నోట మాట రాలేదు.

గుండెలో తీవ్రమైన నొప్పి.. చెమటలు పట్టాయి. కళ్ల ముందు చీకటి కమ్ముకుంది. రాజశేఖర్ చేసిన మోసం చంద్ర ప్రాణాల మీదకు తెచ్చింది. చంద్ర అక్కడికక్కడే కుప్పకూలిపోయాడు. పోలీసులు అతడిని అరెస్ట్ చేయడానికి బదులు ఆసుపత్రికి తరలించాల్సి వచ్చింది. అపస్మారక స్థితిలో ఉన్న చంద్ర ముఖంపై కేవలం నిస్సహాయత మిగిలింది.

ఆ సమయంలో.. వేల మైళ్ల దూరంలో ఉన్న పార్థకు, నగరంలో పని ఒత్తిడిలో ఉన్న నరేన్‌కు తమ స్నేహితుడు చావుబతుకుల్లో ఉన్నాడన్న చేదు వార్త చేరింది.

రామచంద్రాపురం ఆసుపత్రి కారిడార్లలో నిశ్శబ్దం రాజ్యమేలుతోంది. ఐసీయూ వెలుపల చంద్ర భార్య సుమతి కన్నీరుమున్నీరుగా విలపిస్తోంది. రాజశేఖర్ చేసిన మోసం చంద్రను కేవలం ఆర్థికంగానే కాదు, ప్రాణాపాయ స్థితిలోకి నెట్టింది. డాక్టర్లు చేతులెత్తేశారు, “ఆయన గుండె చాలా బలహీనపడింది, వెంటనే నగరానికి తీసుకెళ్లి ఆపరేషన్ చేయించాలి.. దానికి లక్షల్లో ఖర్చవుతుంది” అని చెప్పారు. రూపాయి లేని స్థితిలో చంద్ర బలిపశువుగా మిగిలిపోతాడని అందరూ భావించారు.

అదే సమయంలో, ఆసుపత్రి గేటు ముందు ఒక ఖరీదైన నల్లటి కారు వచ్చి ఆగింది. వెనుకే మరో కారు. కారు దిగింది మరెవరో కాదు.. పార్థ మరియు నరేన్. విదేశాల్లో ఉన్న పార్థ, హైదరాబాద్‌లో ఉన్న నరేన్ – చంద్ర పరిస్థితి తెలియగానే అన్నీ వదిలేసి పరుగున వచ్చారు.

సుమతిని చూడగానే పార్థ కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి. “సుమతీ! ఏడవకు.. మీ అన్నయ్యలు వచ్చారు. చంద్రకు ఏమీ కాదు” అని ధైర్యం చెప్పాడు. పార్థ తన విలాసాన్ని పక్కన పెట్టి, స్వయంగా స్ట్రెచర్ పట్టుకుని చంద్రను అంబులెన్స్‌లోకి ఎక్కించాడు. నరేన్ వెంటనే తన ఫోన్ ద్వారా నగరంలోని ఉత్తమ కార్డియాలజిస్టులతో మాట్లాడి అపాయింట్‌మెంట్ ఖరారు చేశాడు.

నగరంలోని కార్పొరేట్ ఆసుపత్రిలో చంద్రకు శస్త్రచికిత్స జరుగుతోంది. బయట పార్థ, నరేన్ పచార్లు చేస్తున్నారు. “రేయ్ పార్థా! మనం ఇంత పెద్ద వాళ్లమయ్యాం కానీ, మన స్నేహితుడు ఇంత కష్టంలో ఉన్నాడని కనీసం ఊహించలేకపోయాంరా” అని నరేన్ బాధపడ్డాడు.

పార్థ నరేన్ భుజంపై చేయి వేసి, “వాడు మనకు చెప్పడురా.. వాడి ఆత్మగౌరవం అడ్డుపడుతుంది. కానీ మనం కనిపెట్టాల్సింది. ఇకపై వాడి బాధ్యత మనది” అన్నాడు. ఆ రాత్రి వారు హోటల్ గదులకు వెళ్లలేదు. ఆసుపత్రి వరండాలోనే కూర్చుని, చిన్నప్పుడు ఒకే కంచంలో తిన్న ఆ చిన్న చిన్న అనుభూతులను గుర్తుచేసుకున్నారు. వారి మధ్య ఉన్న ఆ ఆప్యాయత చూసి అక్కడి సిబ్బంది ఆశ్చర్యపోయారు.

చంద్ర కోలుకుంటున్న సమయంలోనే, రాజశేఖర్ చేసిన కుతంత్రాన్ని బయటపెట్టాలని నరేన్ నిర్ణయించుకున్నాడు. నరేన్ తన సాఫ్ట్‌వేర్ నైపుణ్యంతో రాజశేఖర్ డిలీట్ చేసిన డేటాను రికవరీ చేశాడు. చంద్ర సంతకాలు ఎలా ఫోర్జరీ అయ్యాయో, నకిలీ విత్తనాల వెనుక ఉన్న అసలు సూత్రధారి రాజశేఖర్ అని నిరూపించే ఆధారాలను సేకరించాడు.

పార్థ తన వ్యాపార పలుకుబడితో పోలీసు ఉన్నతాధికారులతో మాట్లాడి, రాజశేఖర్ ఎక్కడున్నాడో ట్రేస్ చేయించాడు. “వాడు నా స్నేహితుడి ప్రాణాలతో ఆడుకున్నాడు.. వాడిని వదిలే ప్రసక్తే లేదు” అని పార్థ హెచ్చరించాడు. పోలీసులు రాజశేఖర్‌ను సరిహద్దుల్లో అరెస్ట్ చేశారు. వాడు అక్రమంగా సంపాదించిన డబ్బును, చంద్ర ఆస్తులను జప్తు చేశారు.

శస్త్రచికిత్స విజయవంతమై చంద్ర కళ్లు తెరిచాడు. ఎదురుగా పార్థ, నరేన్‌లను చూడగానే అతని కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి. “రేయ్.. మీరెందుకు వచ్చారురా?” అని బలహీనమైన స్వరంతో అడిగాడు.

“నోరు మూయ్ చంద్రా! మేము రాకపోతే ఇంకెవరు వస్తారు? నువ్వు ఒంటరివి కావురా.. మన ముగ్గురం కలిస్తేనే కదా ‘త్రివేణి’!” అన్నాడు పార్థ నవ్వుతూ. ఆ మాటతో చంద్ర గుండెలోని భారం దిగిపోయింది. పేదరికం, మోసం కలిగించిన గాయాలకు స్నేహం మందు పూసింది

చంద్ర ప్రాణాపాయం నుండి బయటపడ్డాడు, కానీ అతని మనసులో రాజశేఖర్ చేసిన మోసం తాలూకు గాయం ఇంకా పచ్చిగానే ఉంది. ఆసుపత్రి నుండి డిశ్చార్జ్ అయి రామచంద్రాపురం చేరుకున్న చంద్రకు ఊరి ప్రజల చూపుల్లో మార్పు కనిపించింది. రాజశేఖర్ అసలు రంగు బయటపడటంతో, నిన్నటి వరకు చంద్రను నిందించిన నోళ్లే ఇప్పుడు క్షమాపణలు కోరుతున్నాయి. కానీ చంద్రకు మళ్ళీ మనుషులను నమ్మాలంటే భయం వేసింది.

పార్థ, నరేన్‌లు చంద్రను వదిలి వెళ్లలేదు. “చంద్రా! నువ్వు మళ్ళీ పాత చంద్రవు కావాలిరా. ఈ ఊరి రైతులకు నువ్వు చేసిన అన్యాయం ఏమీ లేదు, కానీ వాళ్లకు జరిగిన నష్టాన్ని పూడ్చాల్సిన బాధ్యత మన ముగ్గురిది” అన్నాడు నరేన్. పార్థ తన వ్యాపార సామ్రాజ్యం నుండి కొంత పెట్టుబడిని వేరు చేసి, “మనం ఇక్కడ ఒక సంస్థను పెడదాం.. దానికి నువ్వే యజమానివి” అని ప్రకటించాడు.

అలా పుట్టిందే ’త్రివేణి ఆగ్రో టెక్’. ఆ పేరులోని అర్థం వారి ముగ్గురి కలయికే. చంద్రకు మట్టి వాసన తెలుసు, విత్తనం గుణం తెలుసు. ప్రతి రైతు ఇంటికి వెళ్లి, రాజశేఖర్ వంటి వారు మళ్ళీ మోసం చేయకుండా జాగ్రత్తలు చెప్పాడు. నాణ్యమైన విత్తనాలను నేరుగా పొలాల్లోకి తీసుకెళ్లాడు. అతని కష్టానికి, ప్రాణ స్నేహితుల అండ తోడవ్వడంతో చంద్రలో కొత్త ఉత్సాహం వచ్చింది. ఆ పేదరికం నీడలు మెల్లమెల్లగా మాయమయ్యాయి.

నరేన్ ఒక ప్రత్యేకమైన ‘యాప్’ తయారు చేశాడు. దీని ద్వారా రైతులు మధ్యవర్తులు లేకుండా తమ పంటను నేరుగా మార్కెట్‌కు అమ్ముకోవచ్చు. విత్తనాల స్వచ్ఛతను క్యూఆర్ కోడ్ ద్వారా తనిఖీ చేసే పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టాడు. నరేన్ సాంకేతికత రైతులకు ఒక కవచంలా మారింది.

పార్థ కేవలం డబ్బు మాత్రమే ఇవ్వలేదు, తనకున్న అంతర్జాతీయ సంబంధాలతో రామచంద్రాపురం పంటలకు విదేశీ మార్కెట్‌ను కల్పించాడు. ఊరిలో ఒక పెద్ద కోల్డ్ స్టోరేజ్ నిర్మించి, రైతులు తమ పంటను భద్రపరుచుకునేలా సహాయం చేశాడు. అతని జీవితంలోని విలాసం ఇప్పుడు పేద రైతుల ఇళ్లలో వెలుగులు నింపడానికి ఉపయోగపడింది.

ఒకప్పుడు రాజశేఖర్ ఏ పొలాలనైతే నాశనం చేశాడో, అవే పొలాలు ఇప్పుడు పచ్చగా కళకళలాడుతున్నాయి. ‘త్రివేణి’ లోగో ఉన్న విత్తన సంచులు కనిపిస్తే రైతులు కళ్లకద్దుకుంటున్నారు. జైలు గోడల మధ్య ఉన్న రాజశేఖర్‌కు ఈ వార్తలు విన్నప్పుడు, తను బలిపశువుని చేయాలనుకున్న చంద్ర ఈరోజు ఒక సామ్రాజ్యానికి అధినేత అయ్యాడని తెలిసి కుమిలిపోయాడు.

ఈ వ్యాపార ప్రయాణంలో కేవలం వీరు ముగ్గురే కాదు, వారి భార్యలు సుమతి, మాళవిక, శ్రావణి కూడా భాగమయ్యారు. సుమతి ఊరి మహిళల కోసం స్వయం సహాయక బృందాలను నడుపుతుంటే, మాళవిక నగరం నుండి వచ్చి వారికి మార్కెటింగ్ మెళకువలు నేర్పేది. శ్రావణి రామశాస్త్రి గారితో కలిసి ‘జ్ఞాన మందిరం’లో పిల్లలకు కంప్యూటర్ విద్యను ఉచితంగా అందించే ఏర్పాటు చేసింది.

చంద్ర తన పాత ఇంటి స్థానంలో ఒక అందమైన ఇల్లు కట్టుకున్నాడు. కానీ ఇంటి పేరు మీద ‘ముగ్గురు మిత్రుల ఇల్లు’ అని రాయించుకున్నాడు. ఆ ముగ్గురి మధ్య ఉన్న ఆప్యాయత, ఒకప్పుడు పచ్చడి మెతుకులు తిన్నప్పటికంటే ఇప్పుడు ఇంకా పెరిగింది.

కాలచక్రం గిరగిరా తిరిగింది. రామచంద్రాపురం ఇప్పుడు కేవలం ఒక పల్లెటూరు కాదు, ‘త్రివేణి ఆగ్రో టెక్’ పుణ్యమా అని దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన ఒక మోడల్ విలేజ్. ఎటు చూసినా పచ్చని పొలాలు, రైతుల ముఖాల్లో చిరునవ్వులు. ఒకప్పుడు చంద్ర కన్నీరు కార్చిన అదే మట్టిలో ఇప్పుడు బంగారు పంటలు పండుతున్నాయి.

ఆ ఏడాది సంక్రాంతి పండుగకు రామచంద్రాపురం మునుపెన్నడూ లేని విధంగా ముస్తాబైంది. పార్థ తన విలాసాన్ని పక్కన పెట్టి, కోట్లలో ఉండే తన వ్యాపార సామ్రాజ్యాన్ని మేనేజర్లకు అప్పగించి, పట్టు పంచె కట్టుకుని తన పాత జీపులో ఊరికి వచ్చాడు. నరేన్ తన సాఫ్ట్‌వేర్ పనులన్నీ పక్కన పెట్టి, తన ఫ్యామిలీతో కలిసి చంద్ర ఇంటికి చేరుకున్నాడు. చంద్ర స్వయంగా వాకిట్లో నిలబడి, తన ఇద్దరు ప్రాణ స్నేహితులకు ఎదురెళ్లి ఆహ్వానం పలికాడు. ముగ్గురూ ఒకరినొకరు కౌగిలించుకున్నప్పుడు, ఆ ఆప్యాయత ముందు ఆకాశం కూడా చిన్నబోయింది.

 ఆ పండుగ రోజే ముగ్గురు మిత్రులు ఒక గొప్ప నిర్ణయం తీసుకున్నారు. చంద్ర కూతురు అక్షర, పార్థ కొడుకు అభిరామ్ చిన్నప్పటి నుండి కలిసి పెరిగారు. వారిద్దరూ ఒకరినొకరు ఇష్టపడుతున్నారని తెలుసుకున్న పార్థ, నరేన్ లు చంద్ర దగ్గరకు వెళ్లారు. “చంద్రా! మనం చిన్నప్పుడు ఒకే కంచంలో తిన్నాం. ఇప్పుడు నీ కూతురు మా ఇంటి మహాలక్ష్మిగా వస్తుంటే, మన స్నేహం ఒక బంధుత్వంగా మారుతుందిరా” అన్నాడు పార్థ. చంద్ర కళ్లలో ఆనందబాష్పాలు చిందాయి. ఒకప్పుడు తను బలిపశువుగా మిగిలిపోతానేమో అని భయపడిన ఆ మనిషి, ఈ రోజు తన స్నేహితుడితో వియ్యం అందుకుంటున్నందుకు గర్వపడ్డాడు. నరేన్ ఆ పెళ్లికి పెద్దన్నగా ఉండి అన్ని బాధ్యతలు భుజాన వేసుకున్నాడు. ఆ పెళ్లిలో ధనిక-పేద అనే భేదం ఎక్కడా లేదు. అందరూ ఒక్కటే!

వ్యాపార లాభాలతో రామశాస్త్రి గారు నడుపుతున్న ‘జ్ఞాన మందిరం’ ఇప్పుడు ఒక పెద్ద విద్యాలయంలా మారింది. ఊరి పిల్లలందరికీ ఉచిత విద్య, క్రీడలు, టెక్నాలజీ అందుబాటులోకి వచ్చాయి. పెళ్లి వేడుకకు ముందు ముగ్గురు మిత్రులు తమ గురువుగారి దగ్గరకు వెళ్లి దీవనలు తీసుకున్నారు. “నాయనలారా! మీ స్నేహం ఒక ఆదర్శం. ఒకరిని ఒకరు ఆదుకోవడంలోనే అసలైన మానవత్వం ఉందని నిరూపించారు” అని ఆయన దీవించారు.

పెళ్లి వేడుక పూర్తయ్యాక, సాయంత్రం వేళ ముగ్గురు మిత్రులు తమ చిన్ననాటి మర్రిచెట్టు దగ్గరకు వెళ్లారు. అక్కడ కూర్చుని దూరంగా ఉన్న సూర్యాస్తమయాన్ని చూస్తుండగా.. చంద్ర అన్నాడు, “రేయ్! ఆరోజు రాజశేఖర్ నన్ను మోసం చేసి, నన్ను లోకానికి బలిపశువుగా చూపాడు. కానీ మీరు వచ్చి నా జీవితాన్ని నిలబెట్టారు. ఈరోజు నేను ఈ స్థితిలో ఉన్నానంటే కారణం మీరే!”

నరేన్ నవ్వుతూ, “చంద్రా! నువ్వు బలిపశువువి కాదురా.. నువ్వు మా ‘బలం’. నీ నిజాయితీ లేకపోతే ఈ ‘త్రివేణి’ ఇంత పెద్దది అయ్యేదా?” అన్నాడు. పార్థ ఆకాశం వైపు చూస్తూ, “మనం ఎన్ని సంపాదించినా, ఎన్ని అంతస్తులు ఎక్కినా.. మన మూలాలు ఈ మట్టిలోనే ఉన్నాయి. మన స్నేహమే మనకు నిజమైన ఆస్తి” అన్నాడు.

ముగ్గురు మిత్రులు ఒకరి చేతులు ఒకరు పట్టుకుని, మర్రిచెట్టు సాక్షిగా మళ్ళీ ఒకే మాట అనుకున్నారు.. “శ్వాస ఉన్నంత వరకు ఈ స్నేహం శాశ్వతం!” అక్కడ పక్కనే ఆడుకుంటున్న వారి పిల్లలు అభిరామ్, అక్షరలను చూస్తుంటే.. ఈ స్నేహ ప్రయాణం తరతరాల వరకు కొనసాగుతుందని ఆ మర్రిచెట్టు ఊడలు సంతోషంతో ఊగాయి.