[శ్రీ సి.హెచ్. ప్రతాప్ గారి ‘మృదువైన మనసు’ అనే రచనని అందిస్తున్నాము.]
శ్లోకం:
స్వల్పం చాపి హితం శస్త్రం స్వల్పాన్నం చాపి హితం పయః।
స్వల్పం పత్రం చ హితం వాతి స్వల్పార్థః సర్వహితం జనః॥
భర్తృహరి విరచిత నీతి శతకంలోని ఈ శ్లోకం ఒక లోతైన జీవనసత్యాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది . పరిమాణం కాదు, ప్రయోజనమే ముఖ్యము. లోకంలో వస్తువు యొక్క విస్తృతిని చూసి మోసపోకూడదు, దానిలోని గుణాన్ని గుర్తించాలి. అతి చిన్నదైన శస్త్రం సమయోచితంగా ఉపయోగిస్తే ప్రాణరక్షణ నందిస్తుంది. కొద్దిపాటి అన్నం ఆకలిని తీర్చి జీవశక్తిని ప్రసాదిస్తుంది. అలాగే ఒక చిన్న పాత్రలోని నీరు దప్పిని పోగొట్టి ప్రాణాధారమవుతుంది. ఇదే విధంగా, ధనబలం తక్కువగా ఉన్న వ్యక్తి కూడా తనలోని హితబుద్ధితో, సత్సంకల్పంతో పలికే మాటల ద్వారా సమాజానికి అపారమైన మేలు చేయగలడు. గుణమే ప్రధానము; పరిమాణం అనేది కేవలం ఒక బాహ్య రూపం మాత్రమేనని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తోంది.
ఈ మహత్తర భావన భారతీయ ధార్మిక సాహిత్యంలో అనేక చోట్ల ప్రతిధ్వనిస్తుంది. భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ “పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం యో మే భక్త్యా ప్రయచ్ఛతి” అని ఉపదేశించాడు. భగవంతుడు కోరుకునేది అపారమైన సంపదలు కాదు, కేవలం ఒక ఆకు లేదా పువ్వు అయినా సరే, అది నిష్కల్మషమైన భక్తితో సమర్పిస్తే చాలునని ఆయన సెలవిచ్చాడు. ఇక్కడ వస్తువు విలువ కంటే సమర్పించే వ్యక్తి యొక్క హృదయ శుద్ధికి అధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. భక్తి, సత్యం ఉన్నచోట అత్యల్పమైనది కూడా మహత్తరంగా మారుతుంది. ఉపనిషత్తులలో త్యాగేనైకేన అమృతత్వమానశుః అని పేర్కొనబడింది. అంటే త్యాగగుణం ఉన్నప్పుడు పరిమాణంతో నిమిత్తం లేకుండా అది అమృతత్వాన్ని సిద్ధింపజేస్తుంది.
మన దైనందిన జీవితంలోనూ ఈ సత్యం నిరూపితమవుతోంది. యుద్ధరంగంలో అపారమైన ఆయుధ సంపత్తి ఉన్నప్పటికీ, అదను చూసి ప్రయోగించే చిన్న కత్తి ప్రాణాలను కాపాడుతుంది. భోజనశాలలో కొండంత ఆహారం ఉన్నా, ఆకలితో ఉన్నవానికి అందించే ఒక ముద్ద అన్నమే ప్రాణదానంతో సమానం. అదే విధంగా కోట్లాది రూపాయల ధనం ఉన్నవారి కంటే, సమాజ హితం కోరే సామాన్యుడు పలికే మంచి మాట ప్రజలలో గొప్ప మార్పును తీసుకురాగలదు. సంపద కంటే సంస్కారమే మిన్న అని పెద్దలు ఊరకనే అనలేదు. గుణవంతుడు అల్పధనుడైనా లోకానికి హితకారిగా నిలుస్తాడు.
మహాభారత ఇతిహాసంలో ద్రౌపది అక్షయపాత్ర వృత్తాంతం దీనికి ఒక చక్కని ఉదాహరణ. దుర్వాస మహర్షి తన శిష్యులతో కలిసి వచ్చినప్పుడు, పాండవుల వద్ద ఆహారం లేని స్థితిలో ద్రౌపది ఆవేదన చెందుతుంది. అప్పుడు అక్షయపాత్రలో అంటుకుని ఉన్న ఒకే ఒక మెతుకును శ్రీకృష్ణుడు స్వీకరిస్తాడు. ఆ స్వల్పమైన ఆహారమే విశ్వమంతటి ఆకలిని తీర్చి, మహర్షి కోపాన్ని శాంతింపజేసింది. గుణసంపత్తి, దైవచింతన ఉన్నచోట స్వల్పం కూడా అపారమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుందని ఈ గాథ నిరూపిస్తుంది. తిరుక్కురళ్‌లో కూడా మానవునికి నిజమైన ఆభరణం అతడి సద్గుణమే తప్ప భౌతిక సంపద కాదని వివరించబడింది.
సామాజిక దృక్పథంతో ఆలోచిస్తే, అధికారం లేదా హోదా కంటే మనిషిలోని దయాగుణం గొప్పది. సహాయం చేయాలనే తపన ఉన్న చోట కొద్దిపాటి సాయం కూడా ఆపదలో ఉన్నవారికి కొండంత అండగా నిలుస్తుంది. నదిలోని నీరు అందరికీ అందుబాటులో ఉండి దాహాన్ని తీరుస్తుంది, కానీ సముద్రంలోని అపారమైన నీరు ఉప్పగా ఉండి ఎవరికీ ఉపయోగపడదు. అలాగే పరోపకార బుద్ధి లేని ధనవంతుడి కంటే, లోకహితం కోరే అల్పార్థుడు సమాజానికి ఎంతో శ్రేయస్కరుడు. మనసులోని మెత్తదనమే మనిషి యొక్క మహోన్నతత్వానికి అసలైన ప్రమాణం.
ఈ శ్లోకం మనల్ని ఒక సున్నితమైన ఆత్మపరిశీలన వైపు నడిపిస్తుంది. విలువ అనేది ఎప్పుడూ సంఖ్యలో ఉండదు, అది అందించే ప్రయోజనంలో ఉంటుంది. చిన్నదైనా సరే, అది ఇతరులకు మేలు చేయగలిగితే అది అమూల్యమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. బాహ్యమైన ఆడంబరాల కంటే అంతర్గతమైన గుణగణాలను పెంపొందించుకోవడమే జీవన లక్ష్యం కావాలి. సత్సంకల్పంతో కూడిన స్వల్ప ప్రయత్నం కూడా ధర్మాన్ని నిలబెడుతుంది, ఆత్మోన్నతికి మార్గం చూపిస్తుంది. పరిమాణం కంటే నాణ్యతను, సంపద కంటే సద్గుణాన్ని గౌరవించే సమాజమే నిజమైన ప్రగతిని సాధించగలదు.
