ముక్తిధామం

[శ్రీమతి మాలా కుమార్ రచించిన ‘ముక్తిధామం’ అనే కథని పాఠకులకు అందిస్తున్నాము.]

“We regret that we only have one life to give to our country.” –  Indian Army

సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో చలి ఎప్పుడూ కొంచెం ఎక్కువగానే ఉంటుంది.

ఆ రోజు కూడా అలాగే ఉంది.

సాయంత్రం చీకట్లు కమ్ముకుంటుండగా శరణార్థుల శిబిరం మీద ఒక విచిత్రమైన నిశ్శబ్దం అలుముకుంది. వందలాది గుడారాలు వరుసగా నిలబడి ఉన్నాయి. వాటిలో ప్రతి ఒక్కటి ఒక కుటుంబాన్ని కాదు, ఒక విషాదాన్ని దాచుకుని ఉంది.

కెప్టెన్ సంగ్రామ్ తన సాయంత్రపు తనిఖీలలో భాగంగా శిబిరం చుట్టూ తిరుగుతున్నాడు. రోజులాగే విధిలో భాగంగా తిరుగుతున్నాడు కానీ ఆ రోజు ఒక చిన్నారి జీవితాన్ని మార్చబోయే రోజు అని అతనికి తెలియదు. ఒక మూల గుడారం దగ్గరకు వచ్చేసరికి అతని అడుగులు ఆగిపోయాయి.

గుడారం లోపల నుంచి భరించలేని దుర్వాసన వస్తోంది. సంగ్రామ్ ముక్కు మూసుకుని నెమ్మదిగా తెరను తొలగించాడు. లోపల కనిపించిన దృశ్యం అతని గుండెను కదిలించింది. పదేళ్ల వయసున్న ఒక అబ్బాయి నేలపై కూర్చుని ఏడుస్తున్నాడు.

అతని ఎదుట ఒక మృతదేహం ఉంది..

కెప్టెన్ సంగ్రామ్‌ను చూసి బాలుడు ఉలిక్కిపడి లేచాడు. భయంతో వెనక్కి తగ్గాడు..

“నీ పేరు ఏమిటి బాబూ?” సంగ్రామ్ అడిగాడు.

“అతుల్..” అని మెల్లగా చెప్పాడు.

“ఇతను?”

“మా నాన్న..”

సంగ్రామ్ నిశ్శబ్దంగా తల ఊపాడు.

“మరి ఈ వాసన?”

అతుల్ గుడారం మూల చూపించాడు.

“అక్కడ మా తమ్ముడు ఉన్నాడు..”

“ఎక్కడ?”

“మట్టిలో..”

ఆ మాట విన్న సంగ్రామ్ ఒక్క క్షణం కదల్లేకపోయాడు.

తమ్ముడిని గుడారంలోనే పాతిపెట్టాడా?

ఎందుకు?

అతుల్ కన్నీళ్లు తుడుచుకుంటూ చెప్పడం ప్రారంభించాడు.

“మా తమ్ముడు జ్వరంతో చనిపోయాడు. ఎవరికీ చెప్పలేదు.”

“ఎందుకు?”

“మా నాన్న చెప్పాడు.. చనిపోయిన వాళ్ల గురించి చెప్పకపోతే వాళ్ల భోజనం కూడా మనకే వస్తుందని..”

ఆ మాట చెప్పేటప్పుడు అతని గొంతు వణికింది.

సంగ్రామ్ కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి.

మిలిటరీలో చేరిన తరువాత యుద్ధ పరిస్థితులను ప్రత్యక్షంగా చూడటం ఇదే మొదటిసారి. యుద్ధం గురించి ఎన్నో పుస్తకాలు చదివాడు. కానీ ఇప్పుడు అతని ముందు కనిపిస్తున్నది యుద్ధం కాదు, యుద్ధం వదిలి వెళ్లిన గాయం. యుద్ధం కన్నా ఆకలి మరింత భయంకరమని ఆ చిన్న గుడారం చెబుతోంది. అతుల్ తల నిమిరి, తనతో వచ్చిన సిపాయికి అతనికి భోజనం పెట్టమని చెప్పాడు. ఆ తర్వాత ప్రతి గుడారం లోపలికి వెళ్లి పరిశీలించాడు.

చాలా చోట్ల అనారోగ్యం, ఆకలి, నిరాశ తమ ముద్ర వేసి ఉన్నాయి.

విధులన్నీ పూర్తి చేసుకుని తన గుడారంలో కూర్చుని టీ తాగుతుంటే ఆలోచనలు ముసురుకున్నాయి.

లక్షలాది మంది తమ ఇళ్లు, బంధువులు, జ్ఞాపకాలు అన్నీ వదిలేసి ఈ శిబిరాలకు చేరుకున్నారు. వారికి ఆహారం కావాలి. మందులు కావాలి. అంతకంటే ఎక్కువగా వారికి జీవించేందుకు ఆశ కావాలి. కానీ ఆకలి, వ్యాధులు, నిరాశ ఆ ఆశను కూడా నెమ్మదిగా మింగేస్తున్నాయి.

“సాబ్ జీ..”

పిలుపు విని ఆలోచనల నుంచి తేరుకున్నాడు.

అక్కడ సిపాయి, అతుల్‌తో నిలబడి ఉన్నాడు.

సిపాయిని వెళ్లమని చెప్పి, అతుల్‌ను తన పక్కనున్న కుర్చీలో కూర్చోబెట్టాడు.

“అతుల్, భోజనం చేసావా?”

చేసానన్నట్లు తల ఊపాడు.

“అతుల్.. నీ గురించి చెబుతావా?”

అతుల్ కాసేపు నిశ్శబ్దంగా ఉండి మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు.

“మాకు చిన్న ఇల్లు ఉండేది సార్..”

అతని కళ్లలో జ్ఞాపకాలు కదలాడాయి.

“మా అమ్మ చాలా బాగా వండేది. మా అక్క పాటలు పాడేది. మా చెల్లి ఎప్పుడూ నవ్వుతూ ఉండేది.”

ఒక క్షణం ఆగాడు.

“ఆ రోజు వరకు అన్నీ బాగానే ఉన్నాయి.”

అతని స్వరం వణికింది.

“ఒక రాత్రి చాలా మంది ఆయుధాలతో వచ్చారు. నాన్న అమ్మను, అక్కను, చెల్లిని దాచే ప్రయత్నం చేశాడు. నన్ను, తమ్ముడిని మంచం కిందకు తోసేశాడు.”

అతని కళ్లలో భయం మళ్లీ ప్రత్యక్షమైంది.

“వాళ్లు నాన్నను నెట్టేసి లోపలికి వచ్చారు. అరుస్తున్న అమ్మను.. అక్కను.. చెల్లిని లాక్కెళ్లారు.”

కన్నీళ్లు ధారపాతంగా కారుతున్నాయి.

సంగ్రామ్ లేచి అతనికి మంచినీళ్లు ఇచ్చాడు.

కొద్దిసేపటి తర్వాత అతుల్ మళ్లీ చెప్పడం ప్రారంభించాడు.

“నేను, తమ్ముడు మంచం కింద నుంచి బయటకు వచ్చాం. మా పక్కింటి దాదా మమ్మల్ని తీసుకుని రైల్వే స్టేషన్ వరకు పరిగెత్తాడు. అక్కడ చాలా మంది మాలాగే పారిపోతున్నారు. నేనూ, తమ్ముడు, నాన్నా.. అమ్మా.. నాన్న వాళ్ల కోసం ఏడుస్తుంటే దాదా బలవంతంగా రైలెక్కించాడు. కొద్దిసేపటికి నాన్న కూడా పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చి మా బోగీలో ఎక్కాడు. రైలు కిక్కిరిసిపోయింది. నాన్నా వాళ్ళ వెనుక శత్రువులు కాల్పులు జరుపుతూ వస్తున్నారు. వెనుక ఉన్నవాళ్ళు పడిపోతున్నారు. కొంతమందికి తూటాలు తగిలాయి. నాన్న కాలికి కూడా తగిలింది. చివరకు రైలు బయలుదేరింది. రైలు ఆగుతూ.. ఆగుతూ.. చివరికి భారత సరిహద్దు చేరుకుంది.”

అతని గొంతు బిగుసుకుంది.

“ఇక్కడికి వచ్చాక నాన్నకు వైద్యం చేశారు. కానీ మా తమ్ముడికి విరేచనాలు వచ్చి చనిపోయాడు. వైద్యం చేసినా కూడా పూర్తిగా గాయం మానలేదు. సెప్టిక్ అయ్యి జ్వరం వచ్చి, ఈ రోజు నాన్న కూడా జ్వరంతో చనిపోయాడు. అమ్మా.. అక్కా.. చెల్లీ ఏమయ్యారో ఇప్పటికీ తెలియదు సార్..” వెక్కుతూ ఆగిపోయాడు.

ఆ రోజు నుంచి సంగ్రామ్ జీవితంలో అతుల్ ఒక భాగమయ్యాడు. ప్రతి రోజు అతనితో మాట్లాడేవాడు. చదువు చెప్పేవాడు. ధైర్యం నేర్పేవాడు. మొదట్లో భయంతో వణికిపోయే అతుల్ క్రమంగా నవ్వడం నేర్చుకున్నాడు.

తోటి శరణార్థులకు సహాయం చేయడం ప్రారంభించాడు. చిన్న పిల్లలను ఆడించేవాడు. అతడిని చూసి మిగతావాళ్లు కూడా ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకోవడం మొదలుపెట్టారు.

ఒక రోజు సంగ్రామ్ అడిగాడు.

“పెద్దయ్యాక ఏమవుతావు?”

అతుల్ ఒక్క క్షణం కూడా ఆలోచించలేదు.

“ఆర్మీలో చేరుతాను.”

“ఎందుకు?”

“నన్ను కాపాడింది ఒక సైనికుడే కాబట్టి. ఆ సైనికుడిలాగే నేనూ నా దేశప్రజలను కాపాడుతాను. నా అక్కచెల్లెళ్లు లాంటి వాళ్లు శత్రువుల బారిన పడకుండా చూస్తాను. నాకు జీవితం ఇచ్చిన ఈ దేశానికి సేవ చేస్తాను.”

అని చెప్పి శిబిరంలోని జాతీయ పతాకానికి సెల్యూట్ చేశాడు.

అతని సమాధానం సంగ్రామ్‌ను కదిలించింది.

“ఆర్మీలో చేరాలంటే ముందు బాగా చదవాలి బాబూ,” అని అతని భుజం తట్టాడు.

“నేను చదువుకుంటానా సార్?”

ఆ ప్రశ్న విన్న సంగ్రామ్ గుండె కలచివేసింది.

“చదువుకుంటావు కాదు.. చాలా బాగా చదువుకుంటావు.”

కొద్ది రోజుల తర్వాత శరణార్థుల పునరావాస కార్యక్రమంలో భాగంగా అతుల్‌ను ఒక బోర్డింగ్ స్కూల్లో చేర్పించాడు.

స్కూల్కు వెళ్లే రోజు అతుల్ కొత్త యూనిఫాం వేసుకుని సంగ్రామ్ ముందు నిలబడ్డాడు.

“సార్.. నేను నిజంగానే స్కూల్‌కి వెళుతున్నానా?”

“అవును అతుల్.”

“అంతే కాదు.. ఈ రోజు నుంచి నీ కొత్త యుద్ధం మొదలవుతోంది.”

“యుద్ధమా?”

“అవును.. అజ్ఞానంతో యుద్ధం. పేదరికంతో యుద్ధం. నీ గతంతో యుద్ధం.”

అతుల్ కళ్లలో కొత్త వెలుగు మెరిసింది.

ఆ రోజు స్కూల్ బస్సు కదులుతుంటే అతను కిటికీలోంచి సెల్యూట్ చేశాడు.

సంగ్రామ్ కూడా నవ్వుతూ సెల్యూట్ తిరిగి ఇచ్చాడు.

ఒక శరణార్థి బాలుడి కొత్త జీవితం ఆ రోజు ప్రారంభమైంది..

సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి.

అతుల్ పెద్దవాడయ్యాడు. చదువులోనూ, క్రమశిక్షణలోనూ అందరికీ ఆదర్శంగా నిలిచాడు. తన చిన్ననాటి కలను నిజం చేసుకోవడానికి కష్టపడ్డాడు. కఠినమైన శిక్షణ పూర్తి భారత సైన్యంలో అధికారిగా ఎంపికయ్యాడు. అతని గదిలో జాతీయ పతాకం పక్కన ఒకే ఒక ఫోటో ఉంది. అది కెప్టెన్ సంగ్రామ్ ఫోటో. దాని కింద ఒక వాక్యం ఉంది.

“నా జీవితాన్ని రెండోసారి ఇచ్చిన మనిషి.”

పాసింగ్ అవుట్ పరేడ్ రోజు వచ్చింది.

ప్రేక్షకుల మధ్య ఒక పరిచితమైన ముఖాన్ని చూశాడు. బ్రిగేడియర్ సంగ్రామ్. వయసు పెరిగింది. కానీ కళ్లలో అదే ప్రేమ.

అతుల్ ముఖం ఆనందంతో వెలిగిపోయింది. ముందుకు వెళ్లి సెల్యూట్ చేశాడు. సంగ్రామ్ కళ్లలో ఆనందబాష్పాలు మెరిశాయి.

“నీ నాన్న ఉంటే గర్వపడేవాడు అతుల్.”

అతుల్ చిరునవ్వు నవ్వాడు.

“మీరు ఉన్నారు కదా సార్.”

ఆ రోజు సాయంత్రం..

అతుల్ ఆఫీసర్స్ మెస్‌లో తన గది బాల్కనీలో నిలబడి టీ తాగుతూ మారుతున్న ఆకాశం రంగులు చూస్తున్నాడు. సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నప్పుడు, ఎక్కడో దూరంగా ఉన్న శరణార్థి శిబిరంలోని ఆ పాత గుడారం జ్ఞాపకం అతని కళ్ల ముందుకు వచ్చింది. అక్కడే అతను తన తమ్ముడిని కోల్పోయాడు. అక్కడే తన తండ్రికి చివరి వీడ్కోలు చెప్పాడు. మరణానికి ముందు నాన్న చెప్పిన మాట “ఏ పరిస్థితుల్లోనైనా మనిషిగా బ్రతుకు” ఏనాడూ మర్చిపోలేదు. కానీ అక్కడే అతనికి కొత్త జీవితం కూడా దొరికింది. ఒక సైనికుడి రూపంలో ఆశ దొరికింది.ఒక దేశం రూపంలో ఆపన్నహస్తం దొరికింది.

అక్కడే తన బాల్యంలోని అమాయకత్వం చనిపోయింది. ఎంత అందమైన బాల్యం తనది! అమ్మ చేతి వంట అమృతమే! అక్క, తనను, తమ్ముడిని, చెల్లెలిని ఎంత గారాబం చూసుకునేది. నాన్న ఫాక్టరీ నుంచి రాగానే, అమ్మ వేడివేడి అన్నం కలిపి ఇస్తే ఆరుబయట, వేప చెట్టుకింద తమందరినీ చుట్టూ కూర్చోబెట్టుకొని ముద్దలు పెడుతూ కథలు చెప్పేవాడు. ఆ రోజూ అలాగే అందరూ సరదాగా ఉన్న ఆ ఆహ్లాద సమయంలో..

అమ్మ, అక్క, చెల్లి ఆర్తనాదాలూ..

“అమ్మా..” అని గట్టిగా కేక వేశాడు. చేతిలోని టీ కప్ తొణికింది!

“సాబ్ జీ” తలుపు చప్పుడు వినిపించి ఉలిక్కిపడి ఆలోచనల నుంచి తేరుకున్నాడు.

ఆర్డర్లీ యూనీఫాం తెచ్చి టేబుల్ అక్కడ పెట్టాడు.

చెమర్చిన కళ్లను తుడుచుకుంటూ మనసులో కనిపించిన శరణార్థుల శిబిరాన్ని తలుచుకున్నాడు. అక్కడ ఆకాశంలో జాతీయ పతాకం రెపరెపలాడుతోంది.

అతుల్ దానివైపు చూశాడు. ఒకప్పుడు ఆశ్రయం కోసం ఈ దేశానికి వచ్చిన శరణార్థి. ఇప్పుడు అదే దేశాన్ని కాపాడే సైనికుడు. అందుకే అతనికి అది కేవలం శరణార్థుల శిబిరం కాదు. అది బాధ నుంచి ఆశకు, నిరాశ నుంచి జీవితానికి, మరణం నుంచి పునర్జన్మకు దారి చూపిన స్థలం.

అందుకే తన మనసులో ఆ శిబిరానికి ఒక పేరు పెట్టుకున్నాడు కెప్టెన్ అతుల్.

‘ముక్తిధామం.’