[శ్రీ సి.హెచ్. ప్రతాప్ గారి ‘న శ్వః తిష్ఠతి ఇతి అశ్వత్థః’ అనే రచనని అందిస్తున్నాము.]
అశ్వత్థ వృక్షం గురించి భగవద్గీత 15వ అధ్యాయం, 1వ శ్లోకం ఈ విధంగా వుంది.
శ్రీభగవానువాచ:
ఊర్ధ్వమూలమధః శాఖమశ్వత్థం ప్రాహురవ్యయం।
ఛందాంసి యస్య పర్ణాని యస్తం వేద స వేదవిత్॥
(15వ అధ్యాయం, 1వ శ్లోకం)
ఓ అర్జునా, వేర్లు పైకి (ఊర్ధ్వ ముఖంగా), శాఖలు క్రిందకు ఉన్నట్టి, చతుర్వేదములు ఆకులుగా కలిగిన శాశ్వతమైన అశ్వత్థ వృక్షం (రావి చెట్టు) ఒకటి ఉన్నది. ఆ వృక్షమును సంపూర్ణంగా తెలుసుకున్నవాడే వేదాల యొక్క పరమార్థాన్ని ఎరిగినవాడని తెలుసుకో.
శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ ఈ శ్లోకంలో ఈ భౌతిక ప్రపంచాన్ని ఆత్మకు ఒక పెద్ద అశ్వత్థ వృక్షంగా వివరిస్తున్నాడు.
దాని వేర్లు పైకి (ఊర్ధ్వమూలం) ఉండటం అంటే, ఈ వృక్షం యొక్క మూలం ఈ సకల చరాచర సృష్టికి కారణభూతుడైన భగవంతుని నుండి ఉద్భవించిందని అర్థం. ఆ వేర్లు ఆ పరమాత్మచే పోషించబడి, ఆయనపైనే పూర్తిగా ఆధారపడి ఉన్నాయి. కానీ, శాఖలు క్రిందకు (అధః-శాఖం) విస్తరించి ఉండడం వలన, ఈ కాండం మరియు కొమ్మలు భౌతిక ప్రపంచంలోని వివిధ లోకాల నుండి వచ్చిన అన్ని జీవ రూపాలను మరియు నివాసాలను ఆవరించి ఉన్నాయి.
ఈ వృక్షం యొక్క ఆకులు వేద మంత్రాలు (ఛందాంసి). ఇవి ఆచారాలు, వివిధ కర్మకాండలు మరియు వాటి ద్వారా లభించే ప్రయోజనాలను మనకు తెలియజేస్తాయి.
కర్మ ఫలం, సంసార బంధం మరియు మోక్ష మార్గం వేదంలో నిర్దేశించిన కర్మకాండలను పవిత్రమైన మనస్సుతో, చిత్తశుద్ధితో, ప్రతిఫలాపేక్ష లేకుండా ఆచరించడం ద్వారా, ఆత్మ స్వర్గపు లోకాలకు చేరుకుని సుఖాలను అనుభవించగలదు.
అయితే, ఈ ప్రతిఫలాలు క్షీణించినప్పుడు, ఆ ఆత్మలు తిరిగి భూమికి పడిపోయి, మరొక శరీరాన్ని ఆశ్రయించక తప్పదు. నిత్యం కేవలం కర్మలలోనే మునిగి ఉండేవాడు ఈ అశ్వత్థ వృక్షం యొక్క అంతాన్ని తెలుసుకోలేక, ఒక కొమ్మ నుండి మరొక కొమ్మకు మారుతుంటాడు. అంటే, నిత్యం భౌతిక ప్రపంచంలో కోరికలు మరియు వాటి సాధన నిమిత్తం కొట్టుమిట్టాడుతుంటాడు.
అయితే, అశ్వత్థ వృక్షం యొక్క వేదాంత తత్వాన్ని ఎరిగినవాడు, కొమ్మల వైపు దృష్టి సారించకుండా, వేళ్ల వైపు (పైకి) దృష్టి సారించాలి. అనగా, తన దృష్టిని పరమాత్మ వైపు మళ్లించాలి. పరమ పురుషుడైన భగవంతునికి భక్తి యుత సేవ (భక్తియోగం) చేయడం ద్వారా, ఈ సంసారమనే అశ్వత్థ వృక్షం నుండి శాశ్వతంగా బయటపడే మార్గం సుగమం అవుతుందని శ్రీకృష్ణుడు ఉపదేశిస్తున్నాడు.
అశ్వత్థం అనే పదానికి ఒక అర్థం రేపటి వరకు ఉండనిది లేదా అసాశ్వతమైనది (న శ్వః తిష్ఠతి ఇతి అశ్వత్థః) అని శ్రీకృష్ణుడు వివరిస్తున్నాడు. ఈ వృక్షం అపారమైనదిగా, అవ్యయంగా (శాశ్వతమైనదిగా) కనిపిస్తున్నప్పటికీ, దాని ఉనికి క్షణికమైనది. ఈ ప్రపంచం నిరంతరం మారుతూ, క్షీణిస్తూ ఉంటుంది అనే విషయాన్ని ఈ పేరు సూచిస్తుంది. భౌతిక ప్రపంచంలోని సుఖాలు, బంధాలు, రూపాలు ఏవీ శాశ్వతం కావని తెలుసుకోవడం మోక్షానికి తొలి మెట్టు.
దీనికి మొదలు, చివరి మరియు నిజమైన ఆధారం ఏదీ స్పష్టంగా తెలియదు.
దీని అర్థం ఏమిటంటే, ఈ సంసార చక్రం ఎప్పుడు ప్రారంభమైందో, ఎప్పుడు ముగుస్తుందో తెలుసుకోవడం మనిషి బుద్ధికి అసాధ్యం. ఈ వృక్షాన్ని ఛేదించడానికి, జీవుడు మొదట ఈ ప్రపంచాన్ని వైరాగ్యం అనే బలమైన ఆయుధంతో ఖండించాలని కృష్ణుడు ఉపదేశిస్తున్నాడు.
