[శ్రీ సి.హెచ్. ప్రతాప్ గారి ‘నిజమైన సంపదలు’ అనే రచనని అందిస్తున్నాము.]
ఈశావాస్యమిదం సర్వం యత్కించ జగత్యాం జగత్।
తేన త్యక్తేన భుంజీథా మా గృధః కస్యస్విద్ధనమ్॥
భారతీయ ఆధ్యాత్మిక చింతనకు ఉపనిషత్తులు జ్ఞానదీపికలు. మానవుడు ఎవరు? జగత్తు స్వరూపమేమిటి? పరమాత్మకు, ప్రకృతికి, మనిషికి మధ్య ఉన్న అనుబంధమేమిటి? నిజమైన ఆనందం ఎక్కడ లభిస్తుంది? – ఇటువంటి శాశ్వత ప్రశ్నలకు ఉపనిషత్తులు అనుభూతిపూర్వకమైన సమాధానాలను అందిస్తాయి. వాటిలో పరిమాణంలో చిన్నదైనా, భావగాంభీర్యంలో అపారమైనది ఈశావాస్య ఉపనిషత్.
దాని తొలి మంత్రమే ఒక సంపూర్ణ జీవన దర్శనం. ఆధ్యాత్మికతను జీవితానికి దూరంగా కాకుండా, జీవితంలోని ప్రతి అనుభవంలోనూ దర్శించగల దృష్టిని ఈ మంత్రం మనకు ప్రసాదిస్తుంది.
‘ఈశావాస్యమిదం సర్వం’ – ఈ సృష్టిలో ఉన్న సమస్తమూ ఈశ్వర చైతన్యంతో ఆవరించబడి ఉందన్నది ఈ మహావాక్యంలోని అంతరార్థం.
భగవంతుడు కేవలం ఆలయ గర్భగుడిలోనో, పూజామందిరంలోని ప్రతిమలోనో మాత్రమే ఉన్నవాడు కాదు. ఉదయించే సూర్యకిరణంలో, ప్రవహించే నదిలో, వికసించే పుష్పంలో, పక్షుల కిలకిలారావంలో, ప్రతి జీవిలో, ప్రతి హృదయంలో అదే దివ్యచైతన్యం స్పందిస్తోందని ఉపనిషత్తు మన దృష్టిని విశాలం చేస్తుంది.
ఈ భావం మన హృదయంలో స్థిరపడినప్పుడు జీవితం పట్ల మన వైఖరే మారిపోతుంది.
ఎదుటి మనిషిలోనూ దైవత్వాన్ని దర్శించినప్పుడు ద్వేషానికి చోటెక్కడుంది? ప్రకృతిని పరమాత్మ స్వరూపంగా భావించినప్పుడు దానిని విచక్షణారహితంగా దోచుకోవాలనే భావన ఎలా కలుగుతుంది? ఇతరుల బాధలోనూ మన హృదయం స్పందించినప్పుడు స్వార్థానికి స్థానం ఎక్కడ ఉంటుంది?
అందుకే ఆధ్యాత్మికత అంటే కేవలం పూజలు, వ్రతాలు, తీర్థయాత్రలు మాత్రమే కాదు. సమస్త జీవకోటిలో ఒకే దివ్యచైతన్యాన్ని దర్శించగల విశాల దృష్టిని పొందడమే నిజమైన ఆధ్యాత్మికత.
మంత్రంలోని రెండవ భాగం –
‘తేన త్యక్తేన భుంజీథా’
– మానవ జీవితంలోని అత్యంత సున్నితమైన రహస్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.
త్యాగం అంటే సంపదను వదిలివేయడం కాదు; సంపదపై మమకారాన్ని వదిలివేయడం. కుటుంబాన్ని విడిచిపెట్టడం కాదు; ప్రేమలో స్వార్థాన్ని విడిచిపెట్టడం.
కర్తవ్యాలను త్యజించడం కాదు; కర్తృత్వ అహంకారాన్ని త్యజించడం.
ప్రపంచాన్ని వదిలి అడవులకు వెళ్లడమే వైరాగ్యం కాదు. ప్రపంచంలోనే ఉంటూ, బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తూ, సుఖదుఃఖాలను సమభావంతో స్వీకరిస్తూ, “ఇదంతా నాదే” అనే స్వాధీన భావం నుంచి విముక్తి పొందడమే అంతరంగ వైరాగ్యం.
మనకు ధనం ఉండవచ్చు; కానీ ధనమే మనలను అధీనంలోకి తీసుకోకూడదు. పదవి ఉండవచ్చు; కానీ పదవి అహంకారానికి కారణం కాకూడదు. విజయం రావచ్చు; కానీ అది శాశ్వతమనే భ్రమ కలగకూడదు. సుఖాలను అనుభవించవచ్చు; కానీ వాటికి బానిసలుగా మారకూడదు.
ఇదే ‘త్యక్తేన భుంజీథా’ అనే ఉపనిషత్ వాక్యం అందించే అద్భుతమైన జీవనసూత్రం.
‘మా గృధః కస్యస్విద్ధనమ్’ – ఇతరుల సంపదను ఆశించకు; అత్యాశకు లోనుకావద్దు.
మనిషి అశాంతికి కారణం చాలాసార్లు తన దగ్గర ఏమీ లేకపోవడం కాదు; ఉన్నదానికంటే లేనిదానిపైనే దృష్టి నిలిపివేయడం.
ఒక కోరిక నెరవేరగానే మనస్సు మరో కోరికను సృష్టిస్తుంది. అది నెరవేరిన తరువాత ఇంకొకటి. ఈ అంతులేని కోరికల పరంపరలో మనిషి తన వద్ద ఇప్పటికే ఉన్న ఆనందాన్ని ఆస్వాదించడమే మరచిపోతాడు.
సంతృప్తి అంటే ఆశయాలు లేకుండా జీవించడం కాదు. ఎదుగుదలను ఆపేయడం కూడా కాదు. ధర్మమార్గంలో ఎదుగుతూ, మనకు లభించిన దానిపట్ల కృతజ్ఞతను కోల్పోకుండా ఉండడమే సంతృప్తి.
అందుకే ఈశావాస్య ఉపనిషత్ మనకు సంపాదించవద్దని చెప్పదు; ధర్మబద్ధంగా సంపాదించమని చెబుతుంది. అనుభవించవద్దని చెప్పదు; మమకారం లేకుండా అనుభవించమని చెబుతుంది. ఎదగవద్దని చెప్పదు; ఇతరులను తొక్కుకుంటూ ఎదగవద్దని హెచ్చరిస్తుంది.
ఆధునిక జీవితం నిరంతర పోలికలతో నిండిపోయింది. ఇతరుల ఉద్యోగం, సంపద, ఇల్లు, వాహనం, హోదా, విజయాలు, జీవనశైలి – అన్నింటితో మన జీవితాన్ని పోల్చుకుంటున్నాం. మనకు ఉన్నదానికంటే ఇతరుల వద్ద ఉన్నదే గొప్పగా కనిపించే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది.
ఈ పోలిక అసంతృప్తిని కలిగిస్తుంది; అసంతృప్తి అత్యాశకు దారి తీస్తుంది; అత్యాశ మనశ్శాంతిని హరిస్తుంది.
ఇక్కడే ఈశావాస్య మంత్రం మనలను తిరిగి మన అంతరంగం వైపు నడిపిస్తుంది.
నీకు లభించిన దానిని ప్రసాదంగా భావించు. నీకు వచ్చిన అవకాశాన్ని కర్తవ్యంగా స్వీకరించు.
ధర్మబద్ధంగా సంపాదించు. అవసరమైనంత అనుభవించు. సాధ్యమైనంత పంచుకో.
కానీ ఏదీ శాశ్వతంగా నీదేననే భ్రమలో జీవించకు.
మనిషి ఈ భావాన్ని అలవరచుకున్నప్పుడు సంపద ఆనందానికి సాధనమవుతుంది; బంధనానికి కారణం కాదు. సంబంధాలు ప్రేమకు నిలయాలవుతాయి; స్వాధీనతకు సంకెళ్లు కావు. విజయం అహంకారానికి మూలం కాకుండా కృతజ్ఞతకు కారణమవుతుంది.
ఈశావాస్య ఉపనిషత్ తొలి మంత్రం మనిషిని ప్రపంచం నుంచి పారిపొమ్మని చెప్పదు. ప్రపంచంలోనే ఉంటూ దైవదృష్టితో జీవించమని చెబుతుంది.
త్యాగం అంటే ఆనందాన్ని వదులుకోవడం కాదు; ఆనందాన్ని హరించే మమకారాన్ని వదులుకోవడం.
సంతృప్తి అంటే ఎదుగుదలను ఆపడం కాదు; అత్యాశకు బానిస కాకుండా ఎదగడం.
వైరాగ్యం అంటే సంబంధాలను తెంచుకోవడం కాదు; సంబంధాలలో స్వార్థాన్ని తొలగించడం.
మనకు లభించిన ప్రతి వరాన్నీ కృతజ్ఞతతో స్వీకరించి, ధర్మంతో జీవించి, ప్రేమతో పంచుకొని, సమస్త సృష్టిలో పరమాత్మను దర్శించగలిగినప్పుడు జీవితం కేవలం మనుగడగా మిగలదు – అది ఒక ఆధ్యాత్మిక యాత్రగా పరిణమిస్తుంది.
చివరకు ఈ ఒక్క మంత్రం మనకు అందించే జీవనసారం ఎంతో సరళమైనది, అంతే గంభీరమైనది:
“జగత్తంతా ఈశ్వరమయమని గుర్తించు. లభించిన దానిని కృతజ్ఞతతో అనుభవించు. ధర్మబద్ధంగా సంపాదించు. త్యాగభావంతో పంచుకో. పరులదానిపై ఆశపడకు. ఏదీ శాశ్వతంగా నీది కాదని తెలుసుకో.”
ఈ జ్ఞానం హృదయంలో వికసించినప్పుడు మనిషి బయట ప్రపంచంలో ఎంత సంపదను కూడబెట్టాడన్నది ప్రధానంగా ఉండదు. అతనిలో వికసించిన శాంతి, సంతృప్తి, సమత్వం, కరుణ – అవే అతని నిజమైన సంపదలవుతాయి.
అప్పుడు జీవితం అనుభవించాల్సిన భారంగా కాకుండా, ప్రతి క్షణంలో ఈశ్వరుణ్ణి దర్శించే పవిత్ర అవకాశంగా మారుతుంది.
