పిల్లల పెంపకంలో నూతన దృక్పథం-66

[ప్రముఖ చైల్డ్ సైకాలజిస్ట్ ఐ.పి.సుహాసిని గారు సంచిక పాఠకుల కోసం ‘పిల్లల పెంపకంలో నూతన దృక్పథం’ అనే ఫీచర్ అందిస్తున్నారు.]

యోగా అంటే కేవలం ఆసనాలే కాదు

(పిల్లలూ – తల్లిదండ్రులూ భావోద్వేగంగా ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి యోగం చూపే మార్గం)

జూన్ 21 అంటే మనకు గుర్తొచ్చేది ప్రపంచ యోగా దినోత్సవం.

ఆ రోజు ఉదయం టెలివిజన్ తెరిస్తే, సోషల్ మీడియా చూస్తే, పార్కులకు వెళ్తే ఎక్కడ చూసినా యోగా ఆసనాలు వేస్తున్నవారు కనిపిస్తారు. యోగా గురించి మాట్లాడినప్పుడు కూడా చాలామంది శరీరాన్ని వంచే ఆసనాల గురించే ఎక్కువగా ప్రస్తావిస్తారు. అది తప్పు కాదు. కానీ పూర్తి సత్యం కూడా కాదు.

ఎందుకంటే యోగా అంటే కేవలం శరీర వ్యాయామం కాదు.

నిజానికి (యోగా) యోగం అంటే మన శరీరం, మనసు, భావోద్వేగాలు, ఆలోచనలు, జీవన విధానం అన్నీ సమతుల్యంగా ఉండే కళ.

ఇప్పటి ప్రపంచంలో పిల్లలు చదువుల ఒత్తిడి, పరీక్షల భయం, సోషల్ మీడియా ప్రభావం, స్క్రీన్ వ్యసనం, స్నేహ సంబంధాల సవాళ్లతో పోరాడుతుంటే, తల్లిదండ్రులు ఉద్యోగ ఒత్తిడి, కుటుంబ బాధ్యతలు, పిల్లల భవిష్యత్తుపై ఆందోళనలతో అలసిపోతున్నారు.

ఈ పరిస్థితుల్లో మనకు అవసరమైంది కేవలం ఆరోగ్యకరమైన శరీరం కాదు. ప్రశాంతమైన మనసు కూడా. అక్కడే యోగా మన జీవితంలో ఒక విలువైన స్నేహితుడిగా మారుతుంది.

యోగం అంటే నిజంగా ఏమిటి?

‘యోగ’ అనే పదం సంస్కృతంలోని ‘యుజ్’ అనే ధాతువు నుంచి వచ్చింది. దాని అర్థం కలపడం, అనుసంధానం చేయడం. మన శరీరం ఒక దిశలో, మనసు మరో దిశలో, ఆలోచనలు ఇంకో దిశలో పరుగులు తీస్తున్నప్పుడు మనలో అసమతుల్యత ఏర్పడుతుంది. యోగం వాటిని మళ్లీ ఒకే దారిలో నడిపించే ప్రక్రియ.

అందుకే యోగం అనేది కేవలం వ్యాయామం కాదు. అది ఒక జీవన విధానం.

మనం పిల్లలకు మంచి మార్కులు రావాలని నేర్పిస్తాం. పోటీల్లో గెలవాలని ప్రోత్సహిస్తాం. భవిష్యత్తులో విజయం సాధించాలని కోరుకుంటాం.

కానీ ఈ తరపున మనల్ని మనము ఈ ప్రశ్నని అడగాలి.

“మన పిల్లలు విజయాన్ని సాధించడం నేర్చుకుంటున్నారు. కానీ ప్రశాంతంగా ఉండడం కూడా నేర్చుకుంటున్నారా?” అని.

నేటి పిల్లలకు యోగా ఎందుకు అవసరం?

ఇప్పటి పిల్లల జీవితాలు బయటకు చూస్తే చాలా సౌకర్యంగా కనిపించవచ్చు. కానీ వారి మనసుల్లో ఎన్నో చిన్న చిన్న తుఫాన్లు నడుస్తుంటాయి.

• పరీక్షల ఒత్తిడి
• మంచి మార్కులు సాధించాలనే ఆందోళన
• ఇతరులతో పోల్చుకోవడం
• సోషల్ మీడియా ప్రభావం
• స్నేహితులతో వచ్చే సమస్యలు
• భవిష్యత్తుపై భయం

కొన్నిసార్లు పిల్లలకు తాము ఎందుకు చిరాకు పడుతున్నామో కూడా అర్థం కాదు.

ఉదాహరణకు, ఎనిమిదో తరగతి చదువుతున్న ఒక బాలుడిని ఊహించండి. పరీక్షలు దగ్గరపడుతున్నాయి. ఇంట్లో అందరూ “బాగా చదువు”, “ఈసారి మంచి మార్కులు రావాలి” అని చెబుతున్నారు. స్కూల్లో స్నేహితులు తమ మార్కుల గురించి మాట్లాడుతున్నారు.

బయటకు చూస్తే అతను తన గదిలో కూర్చొని చదువుతున్నట్టే కనిపిస్తాడు. కానీ అతని మనసులో మాత్రం ఎన్నో ప్రశ్నలు తిరుగుతూ ఉంటాయి.

• “నేను బాగా రాయకపోతే?”
• “అందరికంటే తక్కువ మార్కులు వస్తే?”
• “అమ్మానాన్నలు నిరాశ చెందుతారా?”

ఈ ఆలోచనలు పెరిగినప్పుడు కొందరు పిల్లలు చిరాకుగా మారతారు. కొందరు మౌనంగా ఉంటారు. మరికొందరు చిన్న విషయానికే కోపపడతారు. వారికి సమస్య చదువు మాత్రమే కాదు. ఆ చదువు వల్ల కలిగే భావోద్వేగ ఒత్తిడి.

అలాంటి సమయంలో యోగా వారికి కేవలం శరీర దృఢత్వాన్ని మాత్రమే కాదు, భావోద్వేగ బలాన్ని కూడా ఇస్తుంది. యోగా పిల్లలకు నేర్పేది:

• తమ భావాలను గుర్తించడం
• ఆందోళనను నియంత్రించడం
• ఏకాగ్రత పెంచుకోవడం
• స్పందించే ముందు ఆలోచించడం
• తమపై తమకు నమ్మకం పెంచుకోవడం

నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకోవడం, కొద్దిసేపు ప్రశాంతంగా కూర్చోవడం, తనలో ఏమి జరుగుతుందో గమనించడం వంటి చిన్న అలవాట్లు పిల్లలకు తమ భావోద్వేగాలను అర్థం చేసుకోవడంలో సహాయపడతాయి. ఈ నైపుణ్యాలు పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఉండకపోవచ్చు. కానీ జీవితంలో చాలా అవసరం.

తల్లిదండ్రులకు యోగా ఎందుకు మరింత అవసరం?

పిల్లల గురించి మాట్లాడేటప్పుడు మనం ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని మర్చిపోతాం. పిల్లలను పెంచుతున్న మనం కూడా మనుషులమే.

• మనకి కూడా అలసట ఉంటుంది.
• ఆందోళనలు ఉంటాయి.
• భయాలు ఉంటాయి.
• నిరాశలు ఉంటాయి.

ఒకప్పుడు పెద్దవాళ్లు కలిసి ఉండే కుటుంబాల్లో బాధ్యతలు పంచుకునేవారు. ఇప్పుడు చాలామంది తల్లిదండ్రులు ఉద్యోగం, ఇల్లు, పిల్లల చదువులు, ఆర్థిక ప్రణాళికలు – అన్నింటినీ ఒకేసారి నిర్వహిస్తున్నారు.

ఫలితంగా సహనం తగ్గిపోతుంది. పిల్లలు చిన్న తప్పు చేసినా కోపం వస్తుంది. వాళ్లపై కోపం వచ్చిన తర్వాత మనకే బాధ కలుగుతుంది. ఇక్కడ యోగా మనకు ఒక ముఖ్యమైన విషయం నేర్పుతుంది.

ప్రతిస్పందించడానికి ముందు కాసేపు ఆగడం. ఆ ఒక్క క్షణం చాలా సంబంధాలను కాపాడగలదు.

యోగ సాధన ద్వారా మన జీవితంలో కనిపించే మార్పులు కేవలం శారీరక ఆరోగ్యానికే పరిమితం కావు. ఒత్తిడి తగ్గుతుంది

• సహనం పెరుగుతుంది
• భావోద్వేగ నియంత్రణ మెరుగవుతుంది
• మనసు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది
• పిల్లలతో సంబంధం బలపడుతుంది

ఉదాహరణకు, సాయంత్రం పని ముగించుకుని ఇంటికి వచ్చిన ఒక తల్లిని ఊహించండి. ఆఫీసులో ఒత్తిడి, ట్రాఫిక్లో గడిపిన సమయం, ఇంటికి వచ్చాక ఎదురుచూస్తున్న పనులు – ఇవన్నీ కలిపి ఆమె ఇప్పటికే అలసిపోయి ఉంటుంది.

అలాంటి సమయంలో ఆమె కొడుకు వచ్చి, “అమ్మా, నా ప్రాజెక్ట్ రేపే ఇవ్వాలి. ఇప్పుడే సహాయం చేయాలి” అని చెబితే?

సాధారణంగా ఆమె స్పందన ఎలా ఉండవచ్చు? “ఇప్పుడే చెప్పాలా? ఇంతసేపు ఏం చేశావు?” అని చిరాకుగా మాట్లాడే అవకాశం ఉంటుంది.

కానీ యోగ సాధన, ముఖ్యంగా శ్వాసాభ్యాసం మరియు అవగాహన (Mindfulness), మనకు ఒక చిన్న విరామాన్ని ఇవ్వడం నేర్పిస్తాయి.

ఆ ఒక్క క్షణం ఆగి, లోతుగా శ్వాస తీసుకుని స్పందించినప్పుడు మాటలు మారిపోతాయి. “సరే, నేను కాస్త ఫ్రెష్ అయి వస్తాను. తర్వాత ఇద్దరం కలిసి చూద్దాం.”

సమస్య అదే. పరిస్థితి కూడా అదే. కానీ స్పందన మారింది.

ఆ స్పందనలో కోపం కంటే అవగాహన ఎక్కువగా ఉంటుంది, ఆ అవగాహనే పిల్లలకు భద్రతను ఇస్తుంది. ఆ భద్రతే తల్లిదండ్రులు – పిల్లల మధ్య బంధాన్ని మరింత బలపరుస్తుంది.

అందుకే యోగ సాధన మన జీవితంలోని సమస్యలను పూర్తిగా తొలగించదు. కానీ వాటిని ప్రశాంతంగా ఎదుర్కొనే శక్తిని మాత్రం పెంచుతుంది.

యోగ సాధనలో ఆసనాల కంటే గొప్పవి ఏమిటి?

చాలామంది యోగాన్ని ఆసనాలతో మాత్రమే అనుసంధానిస్తారు. కానీ యోగం యొక్క అసలు శక్తి మరికొన్ని అంశాల్లో ఉంటుంది.

1. శ్వాస

మనకు కోపం వచ్చినప్పుడు శ్వాస వేగంగా మారుతుంది, అలాగే భయపడినప్పుడు, ఆందోళన పెరిగినప్పుడు కూడా శ్వాసలో మార్పు వస్తుంది. అందుకే యోగంలో శ్వాసకు ఎంతో ప్రాధాన్యం ఇస్తారు.

ఒక లోతైన శ్వాస కొన్నిసార్లు పెద్ద గొడవను ఆపగలదు.

ఒక ప్రశాంతమైన శ్వాస మనసును తిరిగి సమతుల్య స్థితికి తీసుకురాగలదు.

రోజుకు రెండు నిమిషాలు కుటుంబమంతా కలిసి ప్రశాంతంగా శ్వాసాభ్యాసం చేయడం ఒక చిన్న అలవాటు కావచ్చు. కానీ దాని ప్రభావం చాలా పెద్దది.

2. ధ్యానం

చాలామంది ధ్యానం అంటే గంటల తరబడి కూర్చోవాలని అనుకుంటారు. అది అవసరం లేదు. రోజుకు ఐదు నిమిషాలు ప్రశాంతంగా కూర్చుని మన ఆలోచనలను గమనించడం కూడా ధ్యానమే.

ధ్యానం పిల్లలకు ఏకాగ్రతను పెంచుతుంది. తల్లిదండ్రులకు స్పష్టతను ఇస్తుంది. మనసులో వచ్చే ప్రతి ఆలోచనను వెంటనే నమ్మాల్సిన అవసరం లేదని నేర్పుతుంది.

3. అవగాహన (Mindfulness)

మనలో చాలామంది ఒక పని చేస్తూనే మరో విషయం గురించి ఆలోచిస్తుంటాం.

ఉదా:

• పిల్లలతో మాట్లాడుతూనే ఫోన్ చూస్తుంటాం.
• భోజనం చేస్తూనే టెలివిజన్ చూస్తుంటాం.
• నడుస్తూనే భవిష్యత్తు గురించి ఆందోళన చెందుతుంటాం.

అవగాహన అంటే ప్రస్తుతం జరుగుతున్న క్షణంలో పూర్తిగా ఉండటం.

ఉదా:

• పిల్లలతో ఐదు నిమిషాలు అయినా పూర్తిగా గడపడం.
• వాళ్లు చెప్పే మాటలను శ్రద్ధగా వినడం.
• ప్రకృతిని గమనించడం.

ఇది కూడా యోగమే.

యోగం మరియు భావోద్వేగ ఆరోగ్యం

కొంతమంది యోగం చేస్తే కోపం రాదని, బాధ ఉండదని, జీవితంలో సమస్యలు కనిపించవని అనుకుంటారు. కానీ అది నిజం కాదు.

• యోగం మన జీవితంలోని సవాళ్లను తొలగించదు.
• యోగం మన భావాలను కూడా మాయం చేయదు.

ఎందుకంటే కోపం, భయం, బాధ, నిరాశ, ఆందోళన – ఇవన్నీ మనుషులుగా మనలో సహజంగా కలిగే భావాలే. యోగం మనకు నేర్పేది వాటిని అణచిపెట్టడం కాదు, అవి వచ్చినప్పుడు వాటిని అర్థం చేసుకోవడం.

ఉదా:

• కోపం వచ్చినప్పుడు దాన్ని గుర్తించడం.
• భయం వచ్చినప్పుడు దాన్ని అంగీకరించడం.
• బాధ కలిగినప్పుడు దాన్ని దాచకుండా అర్థం చేసుకోవడం.

ఇవే భావోద్వేగ ఆరోగ్యానికి పునాది.

ఉదాహరణకు, ఒక పది సంవత్సరాల బాలిక తన స్నేహితురాలి పుట్టినరోజు పార్టీకి ఆహ్వానం రాకపోవడంతో చాలా బాధపడిందనుకుందాం. ఇంటికి వచ్చాక ఆమె మౌనంగా ఉంటుంది. ఎవరితోనూ మాట్లాడదు. చిన్న విషయానికే చిరాకుపడుతుంది.

అప్పుడు మనం కొన్నిసార్లు ఇలా అంటుంటాం.

“అంత చిన్న విషయానికి ఎందుకు బాధపడుతున్నావు, ఇవన్నీ పట్టించుకోవద్దు, ఏమీ కాలేదు కదా!” కానీ ఆ చిన్నారి మనసులో మాత్రం నిజమైన బాధ ఉంటుంది.

యోగం ద్వారా వచ్చే అవగాహన ఏమిటంటే..

ఆ బాధను వెంటనే తొలగించే ప్రయత్నం చేయకుండా, ముందుగా దాన్ని గుర్తించడం. “అవును, నాకు బాధగా ఉంది, నన్ను పిలవకపోవడం వల్ల నాకు ఒంటరితనంగా అనిపిస్తోంది.” అని తన భావాన్ని అర్థం చేసుకోవడం.

ఇది చిన్న విషయంలా అనిపించవచ్చు, కానీ జీవితాంతం ఉపయోగపడే నైపుణ్యం. ఎందుకంటే జీవితంలో సమస్యలు లేకుండా ఉండవు. కానీ వాటిని ఎలా ఎదుర్కోవాలో నేర్చుకోవచ్చు.

మన పిల్లలకు ఇచ్చే గొప్ప బహుమతి తమ భావాలను అర్థం చేసుకుని, వాటిని ఆరోగ్యకరంగా నిర్వహించే సామర్థ్యం. యోగం ఆ సామర్థ్యాన్ని నెమ్మదిగా, సహజంగా పెంపొందిస్తుంది.

ఇంట్లో యోగ సంస్కృతిని ఎలా తీసుకురావాలి?

యోగ క్లాసులకు పంపించడం ఒక్కటే మార్గం కాదు. మన ఇంటి వాతావరణమే యోగమయంగా మారవచ్చు. కొన్ని చిన్న అలవాట్లు చాలు.

• ఉదయం రెండు నిమిషాల నిశ్శబ్దం
• కలిసి లోతైన శ్వాసలు తీసుకోవడం
• రోజూ కొద్దిసేపు ప్రకృతిలో నడవడం
• భోజన సమయంలో స్క్రీన్లను దూరంగా పెట్టడం
• నిద్రకు ముందు కృతజ్ఞత చెప్పుకోవడం
• రోజులో ఒకసారి అయినా ప్రశాంతంగా కూర్చోవడం

ఇవి పెద్ద మార్పుల్లా కనిపించకపోవచ్చు. కానీ కాలక్రమేణా కుటుంబంలోని భావోద్వేగ వాతావరణాన్ని మార్చగలవు.

పిల్లలకు యోగం గురించి వందసార్లు చెప్పవచ్చు. కానీ వారు మనం చేసే దానినే ఎక్కువగా నేర్చుకుంటారు.

ముగింపు

ప్రపంచం వేగంగా మారుతోంది. పిల్లలు ఎదుర్కొనే సవాళ్లు కూడా మారుతున్నాయి. ఈ మారుతున్న ప్రపంచంలో వారికి అవసరమయ్యేది:

• కేవలం విజయం కాదు, ప్రశాంతత కూడా.
• కేవలం తెలివితేటలు కాదు, భావోద్వేగ స్థిరత్వం కూడా.
• కేవలం పోటీ కాదు, సమతుల్యత కూడా.

యోగం మనకు ఇవన్నీ నేర్పగలదు. అందుకే యోగా అంటే కేవలం ఆసనాలు కాదు. అది మనల్ని మనతో కలిపే ఒక ప్రయాణం.

మన కుటుంబాన్ని మరింత ప్రశాంతంగా, మరింత సంతోషంగా, మరింత అనుబంధంతో ఉంచే ఒక జీవన విధానం.

ఈ యోగా దినోత్సవం సందర్భంగా మనం ఒక కొత్త ఆసనం నేర్చుకోవడం కంటే ఒక కొత్త అలవాటు మొదలుపెడదాం. రోజుకు కొన్ని నిమిషాలు మన శ్వాసతో, మన మనసుతో, మన పిల్లలతో నిజంగా అనుసంధానమవుదాం. ఎందుకంటే ఆరోగ్యకరమైన కుటుంబాలు కేవలం బలమైన శరీరాలతో కాదు.. ప్రశాంతమైన మనసులతో నిర్మించబడతాయి.

(వచ్చే వారం మరో టాపిక్‌తో కలుద్దాం)