పిల్లల పెంపకంలో నూతన దృక్పథం-81

[ప్రముఖ చైల్డ్ సైకాలజిస్ట్ ఐ.పి.సుహాసిని గారు సంచిక పాఠకుల కోసం ‘పిల్లల పెంపకంలో నూతన దృక్పథం’ అనే ఫీచర్ అందిస్తున్నారు.]

“ఎన్ని సార్లు చెప్పాలి?”.. పిల్లలు వినడం లేదా, మనం చెప్పే విధానం మారాలా?

“ఎన్ని సార్లు చెప్పాలి?”

“ఎంత చెప్పినా వినవు!”

“ఒక్కసారి చెప్పగానే అర్థం చేసుకోలేరా?”

ఈ మాటలు చాలామంది తల్లిదండ్రుల నోట చాలా సహజంగానే వస్తుంటాయి. ఉదయం స్కూల్‌కి వెళ్లే సమయం నుంచి సాయంత్రం పడుకునే వరకు.. పిల్లలతో మన సంభాషణలో ఇలాంటి మాటలు ఎన్నోసార్లు వినిపిస్తుంటాయి.

“త్వరగా తయారవ్వు!”

“టిఫిన్ తిను!”

“బూట్లు వేసుకో!”

సాయంత్రం అయితే..

“ఫోన్ పక్కన పెట్టు.”

“హోంవర్క్ చేసుకో.”

“ఎన్ని సార్లు చెప్పాలి?”

ఒక్కోసారి రోజు ముగిసేసరికి, పిల్లల్ని పెంచుతున్నామా.. లేక రోజంతా వాళ్లకు సూచనలు ఇస్తూనే ఉన్నామా? అనిపిస్తుంది. మనకు నిజంగానే విసుగు వస్తుంది. కొంచెం కోపం కూడా వస్తుంది.

“నేను ఇంతసేపు చెబుతున్నాను. అయినా నా పిల్లవాడు ఎందుకు వినడం లేదు?” అని అనిపిస్తుంది.

కానీ ఇక్కడ ఒక చిన్న ప్రశ్న వేసుకుందామా?

పిల్లలు నిజంగా వినడం లేదా?

లేక మనం చెప్పే విధానంలో ఏదైనా మార్చాల్సి ఉందా?

వినకపోవడం.. ఎప్పుడూ అవిధేయత కాదు

పిల్లవాడు మన మాట వినకపోతే, మనం వెంటనే ఒక అర్థానికి వచ్చేస్తాం. వాడు “మొండివాడు, పట్టించుకోడు, ఎంత చెప్పినా మారడు” అని. కానీ పిల్లవాడు మన మాట వినకపోవడానికి ప్రతిసారీ కారణం అవిధేయతే కాదు. అతను చేస్తున్న పనిలో పూర్తిగా మునిగిపోయి ఉండవచ్చు. అతని దృష్టి మరెక్కడో ఉండవచ్చు. కొన్నిసార్లు ఇంతకుముందే జరిగిన ఏదో విషయానికి కోపంగా లేదా బాధగా ఉండవచ్చు. లేదా మనం చెప్పేది వినకముందే, “ఇదిగో మళ్లీ మొదలైంది!” అనే భావన అతనిలో వచ్చి ఉండవచ్చు.

మనకు అది ఒక సాధారణ సూచన కావచ్చు. కానీ పిల్లవాడికి మాత్రం రోజంతా వినిపించే మరో గుర్తు చేయడంలా అనిపించవచ్చు. అందుకే “నా పిల్లవాడు ఎందుకు వినడం లేదు?” అని ప్రశ్నించడమే కాకుండా, “అతను నిజంగా వినే స్థితిలో ఉన్నాడా?” అని కూడా ఒక్కసారి ఆలోచించాలి.

ఉదాహరణకు:

ఆదిత్య రోజూ స్కూల్ నుంచి వచ్చాక కొద్దిసేపు తనకు ఇష్టమైన ఆట ఆడుకుంటాడు. ఒకరోజు అమ్మ వంటగదిలో పని చేసుకుంటూ, అక్కడి నుంచే “ఆదిత్యా, ఇంకో పది నిమిషాల్లో ఫోన్ పక్కన పెట్టి హోంవర్క్ మొదలుపెట్టు” అని చెబుతుంది. ఆదిత్య “హా..” అంటాడు. పది నిమిషాల తర్వాత అమ్మ మళ్లీ అడుగుతుంది. “ఇంకా మొదలు పెట్టలేదా? ఎన్ని సార్లు చెప్పాలి?” అని కోపంగా అంటుంది. ఆదిత్య మాత్రం, “అమ్మా, ఇప్పుడే ఆపుతున్నాను కదా!” అంటాడు.

అమ్మకు ఇది “నా మాట వినడం లేదు” అనిపిస్తుంది. కానీ ఆదిత్యను ఒక్కసారి గమనిస్తే, అతను తన ఆటలో పూర్తిగా లీనమై ఉన్నాడు. పైగా అమ్మ చెప్పిన మాటను అతను విన్నాడు కూడా. అతను వినలేదన్నది కాదు.. విన్నదాన్ని వెంటనే అర్థం చేసుకుని, తన దృష్టిని మార్చుకునే స్థితిలో అతను అప్పటికి లేడు.

ఇలాంటి సందర్భాల్లో మనం పిల్లవాడి మీద “వినడు” అనే ముద్ర వేసే ముందు, “నేను చెప్పినప్పుడు అతని దృష్టి ఎక్కడ ఉంది? అతను నిజంగా నా మాటను అర్థం చేసుకునే స్థితిలో ఉన్నాడా?” అని ఒక్కసారి ఆలోచిస్తే, మన స్పందన కూడా కొంచెం మారవచ్చు.

పిల్లవాడు వినాలంటే.. ముందు అతని దృష్టిని సంపాదించాలి

మనలో చాలామంది ఇళ్లలో తెలియకుండానే ఒక అలవాటు ఉంటుంది. వంటగదిలో పని చేసుకుంటూ “రా.. భోజనం!” అని పిలుస్తాం. మరో గదిలో నుంచి “ఫోన్ పెట్టు!” అని చెబుతాం. మెట్ల మీద నుంచి “హోంవర్క్ చేసుకో!” అని అరుస్తాం. పిల్లవాడు స్పందించకపోతే మాత్రం, “ఎన్ని సార్లు చెప్పాలి?” అంటూ మన అసహనం మొదలవుతుంది.

కానీ ఒక్కసారి ఆలోచించండి. మనం చెప్పింది పిల్లవాడు నిజంగా విన్నాడా? మన మాట వినడానికి అతను తన దృష్టిని మనవైపు తిప్పాడా? అతను అప్పటివరకు ఏం చేస్తున్నాడో, అతని దృష్టి ఎక్కడ ఉందో మనం గమనించామా?

చాలాసార్లు మనం పిల్లవాడి దగ్గరకు వెళ్లి, అతని పేరు పిలిచి, ఒక్క క్షణం అతని దృష్టిని మనవైపు తీసుకువచ్చి, ఆ తర్వాత మనం చెప్పాల్సిన విషయం చెబితే పరిస్థితి చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇది పెంపకంలో ఏదో పెద్ద పద్ధతి కాదు. కానీ మనం తరచుగా మర్చిపోయే ఒక చిన్న విషయం.

పెద్దగా చెప్పడం కంటే దగ్గరగా చెప్పడం ముఖ్యం.

మళ్లీ మళ్లీ చెప్పడం కంటే స్పష్టంగా చెప్పడం ముఖ్యం.

గట్టిగా చెప్పడం కంటే ప్రశాంతంగా చెప్పడం ఎక్కువ ప్రభావం చూపిస్తుంది.

ఎందుకంటే పిల్లవాడు మన మాట వినాలంటే ముందుగా.. మన మాట వైపు తన దృష్టిని తిప్పే అవకాశం మనం ఇవ్వాలి.

మన మాటలు మాత్రమే కాదు.. మనం ఎలా చెబుతున్నామన్నదీ ముఖ్యం

“ఫోన్ పక్కన పెట్టు” అనేది ఒక సాధారణ సూచన. కానీ అదే మాట “ఇంకా ఎంతసేపు ఫోన్ చూస్తావు? ఎన్నిసార్లు చెప్పాలి? రోజంతా ఇదేనా?” అని మారినప్పుడు, పిల్లవాడికి ఫోన్ పక్కన పెట్టమనే సందేశం ఒక్కటే వెళ్లదు. దానితో పాటు మన అసహనం కూడా వినిపిస్తుంది. అదే విధంగా “హోంవర్క్ చేయి” అనే మాటకూ, “రోజూ ఇదే కథ! చదువు అంటే నీకు అసలు పట్టదా?” అనే మాటకూ చాలా తేడా ఉంటుంది. రెండో మాటలో ఈరోజు హోంవర్క్ మాత్రమే ఉండదు; గతంలో చేసిన తప్పులన్నీ, మన నిరాశ, విమర్శ, చివరికి ఒక తీర్పు కూడా కలిసి వస్తాయి.

“ఫోన్ పక్కన పెట్టు” అని చెప్పడం ఒక విషయం. “నువ్వు ఎప్పుడూ నా మాట వినవు” అనే భావనను ఆ మాటలో కలపడం మరో విషయం.

అందుకే కొన్నిసార్లు మనం చెప్పే మాట కంటే, ఆ మాట వెనుక ఉన్న భావమే పిల్లలకు ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. మనకు అది ఒక వాక్యం మాత్రమే కావచ్చు. కానీ పిల్లవాడికి మాత్రం ఆ వాక్యం వెనుక ఉన్న మొత్తం భావోద్వేగం వినిపిస్తుంది. అంతేకాదు, పిల్లవాడికి మనం ఏం చెప్పామన్నదే కాదు.. మనతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు తన గురించి అతనికి ఏ భావన కలిగిందన్నదీ గుర్తుండిపోతుంది.

ఒక రోజు పిల్లవాడు స్కూల్ నుంచి ఇంటికి వచ్చాక, “ఈ రోజు ఎలా గడిచింది?” అని అడిగితే “బాగుంది” అని చెప్పి వెళ్లిపోతాడు. కానీ అదే పిల్లవాడు ఏదైనా పని చేయమంటే వెంటనే స్పందించకపోతే, “ఎందుకు నన్ను వినవు?” అని మనం బాధపడతాం. ఒక్కసారి ఆలోచిస్తే, పిల్లవాడితో మన సంభాషణల్లో “నీ రోజు ఎలా గడిచింది?”, “ఏం జరిగింది?”, “నీకు ఎలా అనిపించింది?” అనే మాటల కంటే “చేయి”, “వద్దు”, “త్వరగా” అనే మాటలే ఎక్కువగా ఉంటే.. మన మాట వినడం అతనికి మరో ఆదేశంలా అనిపించడంలో ఆశ్చర్యం ఏముంది?

దానికి బదులుగా, పిల్లవాడికి మనతో ఒక బలమైన అనుబంధం ఉందనే భావన ఉన్నప్పుడు, మన మాట వినే అవకాశం మాత్రమే కాదు.. మన మాటను వినాలనే మనసు కూడా పెరుగుతుంది. అందుకే పెంపకంలో “నా పిల్లవాడు నా మాట ఎందుకు వినడం లేదు?” అనే ప్రశ్న ఒక్కటే ఉండకూడదు. దాని పక్కనే “నా పిల్లవాడి మాట నేను ఎంతవరకు వింటున్నాను?” అనే ప్రశ్న కూడా ఉండాలి.

ఎందుకంటే పిల్లల నుంచి మనం కోరుకునే వినడం, మనం వాళ్లకు ఇచ్చే వినడంతోనే మొదలవుతుంది. అనుబంధం అనేది ఒకవైపు నుంచి నిర్మించేది కాదు. అది ఇద్దరి మధ్య ఏర్పడేది.

మనం పదే పదే చెబుతున్నామా.. లేక మన మాట విలువను తగ్గిస్తున్నామా?

మన పిల్లలు వెంటనే వినాలని మనకు ఉంటుంది. అందుకే ఒకసారి చెప్పి ఆగడం మనకు చాలా కష్టంగా అనిపిస్తుంది. “ఇంకోసారి చెబితే వింటాడేమో” అని మళ్లీ చెబుతాం. వినకపోతే ఇంకోసారి. ఆ తర్వాత కొంచెం గట్టిగా. చివరికి మన సహనం పూర్తిగా నిండిపోయినప్పుడు, “ఎన్ని సార్లు చెప్పాలి?” అని అడుగుతాం.

ఉదాహరణకు:

రోహిత్‌కు ప్రతిరోజూ రాత్రి తొమ్మిదిన్నరకి ఫోన్ పక్కన పెట్టి పడుకోవాలని అమ్మ చెబుతుంది. తొమ్మిది ఇరవైకి, “ఇంకో పది నిమిషాల్లో ఫోన్ పక్కన పెట్టు” అంటుంది. తొమ్మిదిన్నరకి, “రోహిత్, ఫోన్ పెట్టు” అంటుంది. మరో ఐదు నిమిషాలకి, “ఇంకా పెట్టలేదా?” అని అడుగుతుంది. చివరికి అమ్మే వెళ్లి ఫోన్ తీసుకుంటూ, “రోజూ ఇదే తంతు! ఎన్ని సార్లు చెప్పాలి?” అని కోపపడుతుంది.

ఇక్కడ అమ్మ ఉద్దేశం తప్పు కాదు. పిల్లవాడు సమయానికి నిద్రపోవాలని ఆమె కోరుకుంటోంది. కానీ ఇలాంటి పరిస్థితి ప్రతిరోజూ జరుగుతుంటే, పిల్లవాడికి తెలియకుండానే ఒక విషయం అలవాటవుతుంది – “అమ్మ మొదటిసారి చెప్పింది అంటే వెంటనే చేయాల్సిన అవసరం లేదు. ఇంకోసారి చెబుతుంది.. ఇంకొంచెం సమయం ఉంటుంది.”

అంటే, పిల్లవాడు మొదటి మాటకు స్పందించకపోవడానికి ఒక కారణం అతను వినకపోవడం కావచ్చు. కానీ మనం పదే పదే చెప్పడం అలవాటు చేస్తే, మొదటి మాటకే స్పందించాల్సిన అవసరం లేదని కూడా అతను నేర్చుకోవచ్చు. కొన్నిసార్లు మన మొదటి మాటకే ఉన్న విలువ తగ్గిపోవచ్చు.

అందుకే పిల్లలను ఎక్కువగా హెచ్చరించడం కంటే, ముందుగానే స్పష్టమైన అంచనాలు పెట్టడం, మనం చెప్పిన దానిలో స్థిరంగా ఉండడం మరింత ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. “ఇంకో ఐదు నిమిషాల్లో ఫోన్ పక్కన పెట్టాలి. తర్వాత పడుకోవడానికి సిద్ధం అవుదాం” అని ముందుగానే స్పష్టంగా చెప్పడం, ఆ తర్వాత అదే విషయాన్ని పదిసార్లు గుర్తు చేయడం కంటే ప్రశాంతమైన సంభాషణకు దారి తీస్తుంది.

అందుకే కొన్నిసార్లు మనం పిల్లలను చూసి, “ఎందుకు వినడం లేదు?” అని అడగడం కంటే, మనల్ని మనమే చూసుకుని, “నేను చెప్పిన మొదటి మాటకే నేను విలువ ఇస్తున్నానా?” అని అడగాలి. ఎప్పుడూ అయితే, పిల్లలకు స్పష్టత, స్థిరత్వం, ప్రశాంతత కనిపించినప్పుడు.. మనం పదే పదే చెప్పాల్సిన అవసరం కూడా క్రమంగా తగ్గుతుంది.

అయితే.. మనం ఏం మార్చాలి?

ఇక్కడే అసలు మార్పు మొదలవుతుంది. “పిల్లలు వినాలి” అని కోరుకోవడం తప్పు కాదు. కానీ వాళ్లు వినేలా చేయడానికి ప్రతిసారీ మన గొంతు పెంచాల్సిన అవసరం లేదు. మనం చెప్పే విధానంలో కొన్ని చిన్న మార్పులు చేసుకోవచ్చు.

1. ఎక్కువ మాటలు కాకుండా స్పష్టమైన మాటలు మాట్లాడుదాం.

ఒకే విషయాన్ని పదిసార్లు చెప్పడం కంటే, ముందుగానే “ఇంకో ఐదు నిమిషాల్లో ఫోన్ పక్కన పెట్టాలి” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఆ తర్వాత మనం చెప్పిన మాటకు మనమే విలువ ఇద్దాం. పిల్లలకు కూడా మన మొదటి మాటకు విలువ ఉందని అర్థమవుతుంది.

2. దూరం నుంచి పిలవడం కంటే దగ్గరకు వెళ్లి మాట్లాడుదాం.

పిల్లవాడు ఫోన్ లోనో, ఆటలోనో, పుస్తకంలోనో మునిగి ఉంటే, మనం మరో గది నుంచి ఎంత గట్టిగా పిలిచినా అది అతనికి మరో శబ్దంగానే అనిపించవచ్చు. అతని దగ్గరకు వెళ్లి, పేరు పిలిచి, ఒక్కసారి మనవైపు చూసేలా చేసి, తర్వాత మనం చెప్పాల్సిన విషయం చెప్పడం చాలా భిన్నమైన అనుభూతిని ఇస్తుంది.

3. వ్యక్తిని విమర్శించడం కంటే ప్రవర్తనను చెప్పుదాం.

“ఎప్పుడూ ఇదే నీకు అలవాటు”, “నువ్వెప్పుడూ వినవు”, “ఎన్ని సార్లు చెప్పాలి?” అని గతాన్ని లాగడం కంటే, “ఇప్పుడు మనం చేయాల్సింది ఇది” అని చెప్పడం పిల్లవాడికి స్పష్టత ఇస్తుంది. మనం సమస్యను పెద్దది చేయకుండా, పరిష్కారం వైపు తీసుకెళ్లగలం.

4. ఆదేశాలు ఇవ్వడం మాత్రమే కాకుండా సంభాషణకు చోటిద్దాం.

“ఎందుకు నన్ను వినవు?” అనే ప్రశ్న పిల్లవాడిని వెంటనే తనను తాను సమర్థించుకునే స్థితిలోకి తీసుకెళ్లవచ్చు. దానికి బదులుగా, “నువ్వు ఇది ఇప్పుడే చేయాలి. ఏమైనా ఇబ్బంది ఉంటే నాకు చెప్పు” అని చెప్పడం మన మాటలో స్పష్టతను ఉంచుతూనే, పిల్లవాడికి తన మాట చెప్పే అవకాశం ఇస్తుంది.

ముఖ్యంగా, పిల్లవాడి ప్రవర్తనను మార్చే ముందు, మన ప్రతిస్పందనను ఒక్కసారి గమనిద్దాం.

ప్రతిసారి పిల్లవాడు వినకపోతే మనం అదే విధంగా స్పందిస్తుంటే, ఫలితం కూడా పెద్దగా మారకపోవచ్చు. కొన్నిసార్లు పిల్లవాడి నుంచి కొత్త స్పందన రావాలంటే, ముందుగా మనం కొత్త విధంగా స్పందించాల్సి ఉంటుంది.

ఇవన్నీ పిల్లలను మన మాటకు లోబరచుకోవడానికి చేసే చిట్కాలు కావు.

మన మాట పిల్లవాడికి చేరేలా, అతను మన మాట వినడానికి సిద్ధంగా ఉండేలా, మన మధ్య ఉన్న అనుబంధం దెబ్బతినకుండా మాట్లాడటానికి చేసే చిన్న మార్పులు.

ముగింపుగా.. “ఎన్ని సార్లు చెప్పాలి?”కి ముందు ఒక్కసారి ఆగుదాం

పిల్లలు ప్రతిసారీ మన మాట మొదటిసారికే వినాలని ఆశించడం సహజమే. కానీ వాళ్లు ఎప్పుడూ వెంటనే వినకపోవచ్చు. వాళ్లకంటూ వాళ్ల ప్రపంచం ఉంటుంది. వాళ్ల ఆలోచనలు ఉంటాయి. వాళ్ల భావోద్వేగాలు ఉంటాయి.

అందుకే పిల్లలు వినడం లేదని ప్రతిసారీ మన గొంతు పెంచడం పరిష్కారం కాదు. కొన్నిసార్లు మాట మార్చాలి. కొన్నిసార్లు సమయం మార్చాలి. కొన్నిసార్లు మనం చెప్పే విధానం మార్చాలి. ముఖ్యంగా, “నా పిల్లవాడు ఎందుకు వినడం లేదు?” అనే ప్రశ్నతో పాటు, “నేను ఎలా చెబుతున్నాను?” అనే ప్రశ్న కూడా మనం అడగాలి.

ఎందుకంటే మన పిల్లలకు మనం చెప్పిన మాటలు మాత్రమే గుర్తుండవు. మనతో ఉన్నప్పుడు వాళ్లకు ఎలా అనిపించిందో కూడా గుర్తుంటుంది.

కాబట్టి, మన లక్ష్యం “నా పిల్లవాడు నా మాట వినాలి” అన్నదానితో ఆగిపోకూడదు. “నా పిల్లవాడు నా మాట వినగలిగేంతగా.. నా దగ్గర సురక్షితంగా, అర్థమైందనే భావంతో ఉండాలి” అన్నదీ మన లక్ష్యంలో భాగం కావాలి.

అందుకే ఇకపై మన నోట “ఎన్ని సార్లు చెప్పాలి?” అనే మాట రాబోతున్నప్పుడు, మరోసారి అదే మాటను గట్టిగా చెప్పే ముందు ఒక్క క్షణం ఆగుదాం.

“నేను చెప్పేది పిల్లవాడికి చేరుతోందా?

లేక నా కోపమే ముందుగా చేరుతోందా?”

బహుశా ఆ ఒక్క క్షణం.. మన మాటనే కాదు, మన సంబంధాన్నీ మార్చగలదు.

(వచ్చే వారం మరో టాపిక్‌తో కలుద్దాం)