పిల్లల పెంపకంలో నూతన దృక్పథం-83

[ప్రముఖ చైల్డ్ సైకాలజిస్ట్ ఐ.పి.సుహాసిని గారు సంచిక పాఠకుల కోసం ‘పిల్లల పెంపకంలో నూతన దృక్పథం’ అనే ఫీచర్ అందిస్తున్నారు.]

అమ్మా.. నేనే చేసుకుంటా! అన్నప్పుడు మనం నిజంగా వెనక్కి తగ్గగలమా?

“అమ్మా.. నేనే చేసుకుంటా!”

మన పిల్లల నోటి నుంచి ఈ మాట వినగానే, ఒక్క క్షణం మనకు చాలా గర్వంగా అనిపిస్తుంది.

“నా బిడ్డ పెద్దవాడవుతున్నాడు.” అని అనిపిస్తుంది. కానీ అదే సమయంలో..

“అది సరిగ్గా చేస్తాడా, ఏమైనా తప్పు చేస్తే, ఇంకా చిన్నవాడే కదా..” అనే ఆలోచనలు కూడా మొదలవుతాయి. అంతే. దానితో, మనం వెనక్కి తగ్గాల్సిన చోట, మళ్లీ ముందుకు వెళ్లిపోతాం.

• “ఇవ్వు.. నేను చేస్తాను.”
• “నీకు రాదు, ఇలా చేయాలి.”
• “ఆగు, నేను చూపిస్తాను.”
• “ఇంత చిన్న పని కూడా సరిగ్గా చేయలేవా?”, అని మాట్లాడుతూ ఆ పని చేస్తాము.

ఇక్కడ, మన ఉద్దేశం తప్పు కాదు. మనకు వాళ్లు ఇబ్బంది పడకూడదని ఉంటుంది. వాళ్లు తప్పు చేయకూడదని ఉంటుంది.

కానీ, ఇక్కడ మనం ఆలోచించాల్సింది ఆ సమయంలో నిజంగా,

పిల్లవాడికి మన సహాయం అవసరమా?

లేక..

మనకి వెనక్కి తగ్గడం కష్టంగా ఉందా?

మనం ఎందుకు వెనక్కి తగ్గలేకపోతాం?

పిల్లలు మన మీద ఆధారపడటం మనకు అలవాటైపోతుంది. వాళ్లు చిన్నగా ఉన్నప్పుడు వాళ్ల బట్టలు మనమే తొడిగాం, బ్యాగ్ మనమే సర్దాం, హోంవర్క్ గుర్తు చేశాం, బాటిల్ నింపి పెట్టాం. స్కూల్‌కి కావాల్సిన వస్తువులన్నీ ముందుగానే సిద్ధం చేశాం. వాళ్లకు ఏం కావాలో వాళ్లు చెప్పకముందే మనకు తెలిసిపోయేది. అది ప్రేమ. అది సంరక్షణ. అది మన బాధ్యత కూడా.

కానీ పిల్లలు పెరిగేకొద్దీ మన బాధ్యత కూడా మారాలి. చిన్నప్పుడు వాళ్ల కోసం చేయాల్సి ఉంటుంది. తర్వాత వాళ్లతో కలిసి చేయాల్సి ఉంటుంది. ఆ తర్వాత వాళ్లను చేయనివ్వాలి. చివరికి, వాళ్లు తమంతట వాళ్లు చేసుకునే స్థాయికి మనం వెనక్కి తగ్గాలి.

అది మాత్రం మనకు అంత సులభం కాదు. ఎందుకంటే పిల్లవాడు struggle అవుతుంటే చూడటం ఏ తల్లిదండ్రులకైనా కష్టమే. వాడు ఐదు నిమిషాల్లో చేసే పనిని మనం ఒక నిమిషంలో చేయగలం. అతను చేసే తప్పు మనకు ముందే కనిపిస్తుంది. అతను ఇబ్బంది పడబోతున్నాడని కూడా మనకు ముందే అర్థమవుతుంది. అందుకే, మన చేయి సహజంగానే ముందుకు వెళ్తుంది.

కానీ ఒక్కసారి ఆలోచిద్దాం. ప్రతిసారీ మనం ముందుకు వెళ్లి పిల్లవాడి పని మనమే చేసేస్తే, అతనికి తనంతట తాను ప్రయత్నించే ఒక చిన్న అవకాశం వెనక్కి వెళ్లిపోతుంది. మనం అతన్ని ఇబ్బంది నుంచి కాపాడుతున్నామనుకుంటాం. కానీ అదే సమయంలో, ఆ ఇబ్బందిని ఎదుర్కొని నేర్చుకునే అవకాశాన్ని కూడా అతని నుంచి తీసుకుంటున్నామేమో.

సహాయం చేయడం.. ఎప్పుడు పిల్లవాడి బదులు చేయడంగా మారుతుంది?

పిల్లలకు సహాయం చేయడం తప్పు కాదు. కానీ సహాయం చేయడం, పిల్లవాడి బదులు పని చేయడం మధ్య చాలా సన్నని గీత ఉంటుంది. ఆ గీత ఎప్పుడు దాటుతున్నామో గుర్తించడం తల్లిదండ్రులుగా మనకు చాలా అవసరం.

ఉదాహరణకు:

1. పిల్లవాడు “అమ్మా, ఈ ప్రాజెక్ట్ ఎలా చేయాలి?” అని అడిగితే, “ముందు నువ్వు ఏం చేయాలనుకుంటున్నావో చెప్పు. ఎక్కడ ఇబ్బంది వస్తే నేను సహాయం చేస్తాను” అనడం సహాయం.

కానీ “ఇవ్వు, నేను చేసి చూపిస్తాను” అంటూ చివరికి ప్రాజెక్ట్ మొత్తం మనమే పూర్తి చేయడం మాత్రం సహాయం కాదు; అది పిల్లవాడి స్థానంలో మనం నిలబడటం.

2. అలాగే, “రేపు స్కూల్‌కి ఏం తీసుకెళ్లాలి?” అని అడిగినప్పుడు, “నీ టైమ్‌టేబుల్ చూసి నువ్వే చూసుకో. ఏదైనా డౌట్ ఉంటే అడుగు” అని చెప్పడం పిల్లవాడికి బాధ్యత నేర్పుతుంది.

కానీ ప్రతి రాత్రీ మనమే టైమ్‌టేబుల్ చూసి, బ్యాగ్ సర్ది, పుస్తకాలు పెట్టి సిద్ధం చేస్తే, అతని బాధ్యతను మనమే తీసుకున్నట్టవుతుంది.

ఇక్కడ మనల్ని ఆపేది చాలాసార్లు ఒకే భయం, అదే “అతను తప్పు చేస్తే?” బ్యాగ్ సరిగ్గా సర్దకపోతే? పుస్తకం మర్చిపోతే? ఇచ్చిన పని పూర్తి చేయకుండా ఉంటే? సమయానికి లేవకపోతే? మనలో చాలామంది వెంటనే ఆ సమస్యను మనమే పరిష్కరించడానికి ముందుకు వెళ్లిపోతాం.

“నీకు ఎన్నిసార్లు చెప్పాలి?”, “అందుకే నేను ముందే చెప్పాను కదా!”, “ఇవ్వు.. నేను చూసుకుంటాను” అంటూ సమస్యను పిల్లవాడు ఎదుర్కొనేలోపే మనమే పరిష్కరించేస్తాం.

కానీ ప్రతి తప్పు నుంచి పిల్లవాడిని కాపాడాల్సిన అవసరం లేదు. కొన్ని తప్పులు చిన్నవే కావచ్చు, కానీ అవే జీవితంలో విలువైన పాఠాలుగా మారతాయి. ఒకరోజు పుస్తకం మర్చిపోయి స్కూల్‌లో ఇబ్బంది పడితే, మరుసటి రోజు తన బ్యాగ్‌ను తానే ఒకసారి చూసుకోవడం నేర్చుకోవచ్చు. ఒక పనిని వాయిదా వేసి చివరి నిమిషంలో ఇబ్బందిపడితే, తర్వాతిసారి ముందుగానే మొదలుపెట్టాల్సిన అవసరాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఒక ముఖ్యమైన వస్తువును ఎక్కడో పెట్టి మళ్లీ వెతుక్కోవాల్సి వస్తే, తన వస్తువులకు తానే బాధ్యత వహించాల్సిన అవసరం తెలుస్తుంది.

అందుకే తల్లిదండ్రులుగా మనం అడగాల్సిన ప్రశ్న “నా పిల్లవాడు తప్పు చేయకుండా ఎలా కాపాడాలి?” మాత్రమే కాదు. దానికి తోడు, “ఈ తప్పు అతనికి నేర్చుకునే అవకాశాన్ని ఇస్తుందా?” అని కూడా ఆలోచించాలి. ఎందుకంటే ప్రతి సమస్యను మనమే పరిష్కరించి పెట్టడం వల్ల పిల్లవాడికి సమస్యలు లేకుండా పోవచ్చు; కానీ సమస్యలను తానే పరిష్కరించుకునే సామర్థ్యం మాత్రం పెరగకపోవచ్చు.

అయితే దీనికి ఒక ముఖ్యమైన మినహాయింపు ఉంది. పిల్లవాడి భద్రత, ఆరోగ్యం లేదా తీవ్రమైన పరిణామాలకు సంబంధించిన పరిస్థితుల్లో మనం వెనక్కి తగ్గాల్సిన అవసరం లేదు. అక్కడ మన మార్గనిర్దేశం, అవసరమైన జోక్యం తప్పనిసరి కావచ్చు. కానీ కేవలం మనకు అసౌకర్యంగా అనిపించడం, పిల్లవాడు కొంత ఇబ్బంది పడుతుండటం లేదా మనకంటే నెమ్మదిగా చేయడం మాత్రమే కారణమైతే? అప్పుడు ఒక్కసారి ఆగి ఆలోచించవచ్చు-

“ఇది నేను పరిష్కరించాల్సిన సమస్యా..

లేక నా పిల్లవాడు నేర్చుకోవాల్సిన అవకాశమా?”

మనం వెంటనే ముందుకు వెళ్లే ముందు.. PAUSE చేద్దామా?

పిల్లవాడు ఏదైనా పని చేయబోతున్నప్పుడు, మన నోటి నుంచి చాలా సహజంగా వచ్చే మాట – “ఆగు.. నేను చేస్తాను.” కానీ ఆ మాట చెప్పే ముందు మనం ఒక్క క్షణం ఆగితే? అదే చిన్న విరామం మన పేరెంటింగ్ లో ఒక పెద్ద మార్పుకు దారి తీస్తుంది.

అందుకే, పిల్లవాడు ఏదైనా చేయబోతున్నప్పుడు మనం వెంటనే ముందుకు వెళ్లే ముందు ఒక చిన్న PAUSE చేద్దాం.

P – Pause | ఒక్క క్షణం ఆగుదాం

ముందుగా మనల్ని మనమే ఒక ప్రశ్న వేసుకుందామా? “నేను ఇప్పుడు ఎందుకు ముందుకు వెళ్తున్నాను?” నిజంగా నా బిడ్డకు నా సహాయం అవసరమా? లేక అతను కొంచెం ఇబ్బంది పడుతుండటం, మనకంటే నెమ్మదిగా చేయడం చూసి మనమే అసహనంగా ఫీల్ అవుతున్నామా? కొన్నిసార్లు సమస్య పిల్లవాడిలో ఉండదు; అతను తన పని తన పద్ధతిలో చేసుకోవడానికి మనం ఓపిక పట్టలేకపోవడంలో ఉంటుంది.

A – Assess | పరిస్థితిని ఒకసారి చూద్దాం

ఇప్పుడు పరిస్థితిని కాస్త గమనిద్దాం. ఇది నిజంగా పెద్ద సమస్యా? లేక పిల్లవాడు తనంతట తాను పరిష్కరించుకోగల చిన్న సమస్యా? ఇక్కడ మనం ఒక ముఖ్యమైన తేడాను గుర్తించాలి – “అతను చేయలేడా? లేక ఇంకా చేయడం నేర్చుకోలేదా?” ఈ రెండూ ఒకటి కాదు. ఇంకా నేర్చుకోని పనిని మనమే చేసి పెట్టడం కంటే, ఒకసారి ప్రయత్నించే అవకాశం ఇవ్వడం అతనికి ఎక్కువ ఉపయోగపడవచ్చు.

U – Understand | పిల్లవాడికి నిజంగా ఏం కావాలో అర్థం చేసుకుందాం

పిల్లవాడు “అమ్మా, నాకు రావడం లేదు” అన్నప్పుడు మనం వెంటనే పరిష్కారం చెప్పేయడం చాలా సహజం. కానీ దానికి బదులు, “ఏ భాగం కష్టంగా అనిపిస్తోంది?” అని అడిగి చూడండి. బహుశా అతనికి మొత్తం పని కష్టం కాకపోవచ్చు; ఒక చిన్న భాగంలో మాత్రమే సందేహం ఉండొచ్చు. అప్పుడు మనం అతని బదులు పని చేయాల్సిన అవసరం లేకుండా, అవసరమైన చోట మాత్రమే సహాయం చేయగలం.

S – Step back | ఒక అడుగు వెనక్కి వేద్దాం

ఇది తల్లిదండ్రులకు బహుశా అత్యంత కష్టమైన దశ. ఎందుకంటే మనం సమస్యను పరిష్కరించగలిగినప్పుడు, చూస్తూ ఊరుకోవడం అంత సులభం కాదు. కానీ కొన్నిసార్లు మన పని ముందుకు వెళ్లడం కాదు; ఒక్క అడుగు వెనక్కి వేయడం. “నువ్వు ముందు ప్రయత్నించు. అవసరమైతే నేను ఇక్కడే ఉన్నాను” అని చెప్పగలగడం. ఇది పిల్లవాడిని పట్టించుకోకపోవడం కాదు. “నువ్వు చేయగలవని నాకు నమ్మకం ఉంది” అని చెప్పడం.

E – Encourage | ప్రయత్నాన్ని గుర్తించి ప్రోత్సహిద్దాం

చివరికి, పిల్లవాడు పని ఎంత చక్కగా చేశాడో మాత్రమే చూడకుండా, అతను ఎలా ప్రయత్నించాడో కూడా గమనిద్దాం. సమస్యను తానే ఆలోచించాడా? ఒకసారి తప్పు జరిగిన తర్వాత మళ్లీ ప్రయత్నించాడా? మనం అతని ప్రయత్నాన్ని గుర్తించి, “నువ్వే ఆలోచించి చేసుకున్నావు. బాగుంది” అని చెప్పవచ్చు. “చాలా బాగా చేశావు” అనే ప్రశంస కంటే ఈ మాట కొన్నిసార్లు ఎక్కువ అర్థం కలిగి ఉంటుంది. ఎందుకంటే మనం కేవలం ఫలితాన్ని ప్రశంసించడం లేదు; అతనిలోని ఆలోచించే శక్తిని, ప్రయత్నించే ధైర్యాన్ని, తనంతట తాను చేసుకునే సామర్థ్యాన్ని గుర్తిస్తున్నాం.

ఒక చిన్న ఉదాహరణ..

ఒకరోజు సాయంత్రం మీ పిల్లవాడు మరుసటి రోజు స్కూల్‌లో ఇవ్వాల్సిన ప్రాజెక్ట్‌ గురించి కూర్చున్నాడనుకుందాం. చార్ట్ పేపర్, రంగులు, పుస్తకాలు అన్నీ ముందున్నాయి. కొంతసేపు ప్రయత్నించిన తర్వాత, “అమ్మా.. ఇది ఎలా చేయాలో అర్థం కావడం లేదు” అంటాడు.

మనకు వెంటనే రెండు ఆలోచనలు రావచ్చు.

“ఇంత రాత్రి అయింది. ఇవ్వు, నేను చేసి పెడతాను.”

లేదా..

“నువ్వే చేయాలి కదా! ఎన్నిసార్లు చెప్పాలి?”

కానీ ఇక్కడే మన PAUSE ఉపయోగపడుతుంది.

ముందు మనం ఆగి, “నాకు ఎందుకు వెంటనే చేయాలనిపిస్తోంది?” అని ఆలోచించవచ్చు. సమయం తక్కువగా ఉందని మనకు తొందరగా ఉందా? లేక పిల్లవాడు తప్పు చేస్తాడేమోనని భయపడుతున్నామా?

తర్వాత పరిస్థితిని గమనిస్తే, ఇది ప్రమాదకరమైన విషయం కాదు. పిల్లవాడికి చేయలేని పని కూడా కాదు. అతనికి మొదలు ఎక్కడ పెట్టాలో అర్థం కావడం లేదు.

అప్పుడు “ఇవ్వు, నేను చేస్తాను” అనడానికి బదులు, “ఏ భాగం దగ్గర ఆగిపోయావు? నువ్వు అనుకున్నది నాకు చెప్పు” అని అడగవచ్చు.

అతను తన ఆలోచన చెప్పిన తర్వాత, మనం సమాధానం చెప్పకుండా మరో ప్రశ్న అడగవచ్చు – “మరి ముందుగా ఏది చేయొచ్చని నీకు అనిపిస్తోంది?”

అతను ఒక ఆలోచన చెబుతాడు. అది పూర్తిగా సరైనది కాకపోవచ్చు. అయినా అతన్ని ఆపకుండా ప్రయత్నించనివ్వవచ్చు.

అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే చిన్న సూచన ఇవ్వవచ్చు.

చివరికి ప్రాజెక్ట్ అతను అనుకున్నంత అందంగా రాకపోవచ్చు. కానీ ఆ రాత్రి అతను ఇంకొక ముఖ్యమైన విషయం నేర్చుకున్నాడు –

“సమస్య వచ్చినప్పుడు అమ్మ నా బదులు చేయదు. కానీ నేను ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు నా పక్కనే ఉంటుంది.”

ఇదే PAUSE మన పిల్లలకు నేర్పించగలిగే గొప్ప పాఠం.

పిల్లలకు ఎప్పుడూ మన చేయి అవసరం ఉండదు. కొన్ని సందర్భాల్లో వారికి కావాల్సింది మన చేయి కాదు.. మన నమ్మకం.

ముగింపు – ఒక అడుగు వెనక్కి వేయడం కూడా ప్రేమే

ఒకప్పుడు మన పిల్లలు ప్రతి చిన్న పనికీ మన చేయి పట్టుకున్నారు. “అమ్మా, నువ్వు చేస్తావా?”, “అమ్మా, నాకు రాదు”, “అమ్మా, నువ్వు కూడా రా” అంటూ మన మీద ఆధారపడేవారు. ఆ రోజుల్లో వాళ్లకు మన సహాయం అవసరం. మన సమయం అవసరం. మన చేయి అవసరం. కానీ పిల్లలు పెరుగుతున్న కొద్దీ ఆ అవసరం కూడా మారుతూ ఉంటుంది. ఒకరోజు వాళ్లు “అమ్మా.. నేనే చేసుకుంటా!” అంటారు. ఆ మాట విన్నప్పుడు మనలో ఒక చిన్న గర్వం కలుగుతుంది. అదే సమయంలో, తెలియకుండానే ఒక చిన్న భయం కూడా మొదలవుతుంది – “ఇంకా నా బిడ్డకు నా అవసరం ఉందా?” అని.

కానీ బహుశా ఆ మాటను మనం మరో కోణంలో చూడాల్సిన సమయం వచ్చింది. “నేనే చేసుకుంటా” అనేది మనల్ని దూరం చేసుకునే మాట కాదు; తన కాళ్ల మీద తాను నిలబడటానికి పిల్లవాడు వేస్తున్న మరో అడుగు. మన బాధ్యత వాళ్ల జీవితంలోని ప్రతి అడుగులో ముందుండటం కాదు. వాళ్లు తమ అడుగులు తామే వేయగలిగేంత ధైర్యాన్ని, సామర్థ్యాన్ని పెంచడం. అందుకే కొన్ని సందర్భాల్లో మనం వాళ్ల ముందు నడవాలి, కొన్ని సందర్భాల్లో వాళ్లతో పాటు నడవాలి. మరికొన్ని సందర్భాల్లో మాత్రం ఒక అడుగు వెనక్కి వేసి, వాళ్లను వాళ్ల దారిలో నడవనివ్వాలి.

అది పిల్లవాడిని పట్టించుకోకపోవడం కాదు. అవసరమైనప్పుడు చేయి అందించడానికి సిద్ధంగా ఉండాలి. కానీ వాళ్లు చేయగలిగిన పనిని వాళ్ల బదులు చేయకుండా ఉండటం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఎందుకంటే పిల్లలు ఎప్పటికీ మన మీద ఆధారపడేలా పెరగడం మన లక్ష్యం కాదు. మనతో అనుబంధంగా ఉంటూనే, మన సహాయం లేకుండానే జీవితాన్ని ఎదుర్కోగలిగేలా పెరగడమే మన అసలు లక్ష్యం.

కాబట్టి తర్వాతసారి మీ పిల్లవాడు “అమ్మా.. నేనే చేసుకుంటా!” అన్నప్పుడు, వెంటనే ముందుకు వెళ్లే ముందు ఒక్క క్షణం ఆగండి. మనం చెప్పబోయే “ఇవ్వు, నేను చేస్తాను” అనే మాటకు బదులు, “నువ్వు ప్రయత్నించు.. అవసరమైతే నేను ఇక్కడే ఉన్నాను” అని చెప్పగలమా అని ఆలోచించండి. బహుశా ఆ క్షణంలో మీ బిడ్డకు మీ చేతి సహాయం కంటే, “నువ్వు చేయగలవని నాకు నమ్మకం ఉంది” అనే మీ నమ్మకమే ఎక్కువ అవసరం కావచ్చు.

ఎందుకంటే కొన్నిసార్లు పిల్లల చేతిని వదలడం వాళ్లను వదిలేయడం కాదు. వాళ్లు తమంతట తాము నడవగలరని నమ్మి, ఒక అడుగు వెనక్కి వేయడం కూడా ప్రేమే.

(వచ్చే వారం మరో టాపిక్‌తో కలుద్దాం)