Site icon సంచిక – తెలుగు సాహిత్య వేదిక

పిల్లల పెంపకంలో నూతన దృక్పథం-84

[ప్రముఖ చైల్డ్ సైకాలజిస్ట్ ఐ.పి.సుహాసిని గారు సంచిక పాఠకుల కోసం ‘పిల్లల పెంపకంలో నూతన దృక్పథం’ అనే ఫీచర్ అందిస్తున్నారు.]

పిల్లలకు విజయాన్ని నేర్పడం సులభమే… వైఫల్యాన్ని ఎదుర్కోవడం ఎవరు నేర్పాలి?

మన పిల్లలు గెలిచినప్పుడు మనం ఎంతో సంతోషిస్తాం. పరీక్షల్లో మంచి మార్కులు వస్తే అభినందిస్తాం. పోటీలో బహుమతి వస్తే గర్వపడతాం. క్రీడల్లో విజయం సాధిస్తే ఆనందంగా అందరికీ చెబుతాం. వారి విజయాలను ఫొటోలుగా భద్రపరుచుకుంటాం. సామాజిక మాధ్యమాల్లో పంచుకుంటాం. నిజమే, మన పిల్లలు విజయం సాధించాలని కోరుకోవడం సహజమే.

కానీ ఒకసారి ఆలోచిద్దాం. పరీక్షలో ఆశించిన మార్కులు రాకపోతే? జట్టులో ఎంపిక కాకపోతే? పోటీలో బహుమతి రాకపోతే? ఎంతో కష్టపడి ప్రయత్నించినా ఫలితం అనుకూలంగా రాకపోతే? స్నేహితులంతా ముందుకు వెళ్లి, తాను మాత్రం వెనుకబడినట్లు అనిపించినప్పుడు?

అప్పుడు మన పిల్లలకు మనం ఏమి చెబుతున్నాం?

ఇదే అసలు ప్రశ్న.

మన పిల్లలకు విజయాన్ని ఎలా సాధించాలో నేర్పించడానికి మనం ఎన్నో మార్గాలు వెతుకుతాం. కానీ విజయాన్ని పొందడం కంటే, వైఫల్యాన్ని ఎదుర్కోవడం నేర్చుకోవడం వారి జీవితానికి మరింత అవసరమైన నైపుణ్యం కావచ్చు. ఎందుకంటే జీవితంలో ప్రతి ప్రయత్నం విజయంతో ముగియదు. ప్రతి కల నెరవేరదు. ప్రతి పోటీలో గెలుపు రాదు. ప్రతి నిర్ణయం సరైనదిగా మారదు.

అయితే వైఫల్యం వచ్చిన ప్రతిసారీ పిల్లలు కుంగిపోకుండా, తమను తాము తక్కువగా భావించకుండా, ఆ అనుభవం నుంచి నేర్చుకుని మళ్లీ ముందుకు సాగగలగడం మాత్రం నేర్చుకోవచ్చు. ఆ నేర్పు ఇంటి నుంచే మొదలవుతుంది.

మనం పిల్లలకు విజయాన్ని మాత్రమే నేర్పిస్తున్నామా?

చిన్నప్పటి నుంచే పిల్లల చుట్టూ విజయానికి సంబంధించిన ఎన్నో సందేశాలు ఉంటాయి. మంచి మార్కులు రావాలి. తరగతిలో ముందుండాలి. పోటీలో గెలవాలి. మంచి కళాశాలలో చేరాలి. మంచి ఉద్యోగం సంపాదించాలి. జీవితంలో ఎదగాలి.

ఇవన్నీ తప్పు కాదు. తల్లిదండ్రులుగా మన పిల్లలు తమ సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా ఉపయోగించుకుని జీవితంలో ఎదగాలని కోరుకోవడం సహజమే. కానీ ఈ ప్రయాణంలో తెలియకుండానే మనం ఒక ప్రమాదకరమైన సందేశాన్ని కూడా పంపే అవకాశం ఉంది.

“నువ్వు గెలిస్తేనే నువ్వు గొప్పవాడివి.”

పిల్లలు పదే పదే విజయానికి మాత్రమే ప్రశంసలు పొందితే, క్రమంగా వారి మనసులో విజయం మరియు తమ విలువ రెండూ ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడే అవకాశం ఉంది. అప్పుడు ఓటమి కేవలం ఒక ఫలితంగా కనిపించదు. అది వారి స్వీయ విలువపై తీర్పులా అనిపిస్తుంది.

“నాకు ఈసారి కాలేదు” అనే ఆలోచన క్రమంగా “నేను చేయలేను”గా మారవచ్చు. అక్కడి నుంచి “నేను సరిపోను” అనే భావన కూడా పుట్టవచ్చు.

అందుకే పిల్లలకు విజయం గురించి నేర్పినంతగా, వైఫల్యం గురించి కూడా మాట్లాడాల్సిన అవసరం ఉంది.

వైఫల్యం కంటే దానికి మన స్పందనే పిల్లలను ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తుంది

పిల్లవాడు పరీక్షలో తక్కువ మార్కులు తెచ్చుకున్నాడనుకుందాం. అతనికి అప్పటికే నిరాశగా ఉండవచ్చు. అలాంటి సమయంలో తల్లిదండ్రులు “ఇంకాస్త చదివి ఉంటే బాగుండేది”, “నీకు చదువుపై శ్రద్ధే లేదు”, “చూడు, నీ స్నేహితుడికి ఎంత మంచి మార్కులు వచ్చాయి” అని చెప్పవచ్చు. ఆ మాటల వెనుక ఆందోళన ఉండవచ్చు. ప్రోత్సహించాలనే ఉద్దేశం ఉండవచ్చు. కానీ పిల్లవాడి మనసుకు చేరేది మాత్రం వేరే సందేశం కావచ్చు.

“నేను విఫలమయ్యాను. అందుకే అమ్మానాన్నలు నాతో నిరాశ చెందుతున్నారు.”

అదే విధంగా ఒక పిల్లవాడు క్రీడలో ఓడిపోయినా, పోటీలో ఎంపిక కాకపోయినా, తనకు ఇష్టమైన రంగంలో ఆశించిన ఫలితం రాకపోయినా, వెంటనే కారణాలు వెతకడం లేదా పరిష్కారాలు చెప్పడం కంటే ముందు అతని భావాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అవసరం.

“నీకు చాలా నిరాశగా అనిపిస్తోందా?” అని అడగడం, “నువ్వు చాలా కష్టపడ్డావు కదా, అందుకే ఇది బాధగా అనిపించడం సహజం” అని చెప్పడం, ఆ క్షణంలో ఇచ్చే గొప్ప మద్దతు కావచ్చు.

ఎందుకంటే పిల్లలకు ప్రతి సమస్యకు వెంటనే పరిష్కారం అవసరం ఉండదు. కొన్ని సందర్భాల్లో ముందుగా తమ బాధను ఎవరైనా అర్థం చేసుకోవాలి.

ఒక వైఫల్యాన్ని పిల్లల వ్యక్తిత్వంగా మారనివ్వకండి

పిల్లలకు మనం నేర్పాల్సిన అత్యంత ముఖ్యమైన విషయాల్లో ఇది ఒకటి. ఒక పరీక్షలో తక్కువ మార్కులు రావడం ఒక ఫలితం మాత్రమే. ఒక మ్యాచ్లో ఓడిపోవడం ఒక సంఘటన మాత్రమే. ఒక పోటీలో ఎంపిక కాకపోవడం ఒక అనుభవం మాత్రమే.

అవి పిల్లల సామర్థ్యానికి, విలువకు లేదా భవిష్యత్తుకు తుది తీర్పులు కావు.

“నీకు ఈసారి కాలేదు” అనేది ఒక విషయం. “నీ వల్ల కాదు” అనేది పూర్తిగా వేరే విషయం.

తల్లిదండ్రుల మాటల్లో ఈ తేడా చాలా ముఖ్యమైనది. పిల్లవాడు చేసిన పనిని ప్రశ్నించవచ్చు. అతని ప్రయత్నాన్ని విశ్లేషించవచ్చు. తప్పును చూపించవచ్చు. కానీ ఆ తప్పును అతని వ్యక్తిత్వంతో కలిపి చూడకూడదు.

“నువ్వు తప్పు చేశావు” అనే మాట, “నువ్వే తప్పు” అనే భావాన్ని కలిగించకూడదు.

పిల్లలు ఈ తేడాను అర్థం చేసుకున్నప్పుడు, వైఫల్యాన్ని తమ గురించి వచ్చిన తీర్పుగా కాకుండా, తమ ప్రయాణంలో వచ్చిన ఒక అనుభవంగా చూడడం ప్రారంభిస్తారు.

తల్లిదండ్రులుగా మన పిల్లలు బాధపడుతున్నప్పుడు మనకు కూడా బాధ కలుగుతుంది. అందుకే వారి బాధను వెంటనే తొలగించాలనిపిస్తుంది. “పర్లేదు”, “మళ్లీ ప్రయత్నించు”, “తర్వాత గెలుస్తావు” అని చెప్పేస్తాం.

కానీ ప్రతి నిరాశకు వెంటనే పరిష్కారం అవసరం లేదు.

కొన్నిసార్లు పిల్లవాడికి కాసేపు బాధపడే హక్కు ఇవ్వాలి. ఓటమిని అంగీకరించే సమయం ఇవ్వాలి. తనలోని భావాలను అర్థం చేసుకునే అవకాశం ఇవ్వాలి. మనం అతని పక్కనే ఉన్నామని తెలియజేయాలి.

ఎందుకంటే భావాలను అణచివేయడం మరియు భావాలను ఎదుర్కోవడం రెండూ ఒకటే కాదు.

“నీకు బాధగా ఉంది. అది సహజమే. నేను నీతోనే ఉన్నాను” అనే ఒక చిన్న మాట, “పర్లేదు, దీన్ని మర్చిపో” అనే మాట కంటే ఎంతో బలమైన భరోసాను ఇవ్వగలదు.

పిల్లలు తమ భావాలను అనుభవించడానికి సురక్షితమైన స్థలం పొందినప్పుడు, క్రమంగా వాటిని ఎదుర్కోవడం కూడా నేర్చుకుంటారు.

వైఫల్యం వచ్చిన తర్వాత మన సహజమైన ప్రశ్న, “ఎక్కడ తప్పు జరిగింది?” అని ఉండవచ్చు. కానీ పిల్లవాడిని నిందించేలా కాకుండా, ఆలోచించేలా చేసే ప్రశ్నలు అడిగితే మన పిల్లలకి మరింత ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి.

ఉదాహరణ:

ఇలాంటి ప్రశ్నలు పిల్లలను నింద నుంచి నేర్చుకునే దిశగా తీసుకెళ్తాయి.

అప్పుడు వైఫల్యం ఒక ముగింపు కాదు. ఒక సమాచారం అవుతుంది. ఒక అనుభవం అవుతుంది. మరోసారి మెరుగ్గా ప్రయత్నించడానికి ఉపయోగపడే ఒక పాఠంగా మారుతుంది.

మళ్లీ ప్రయత్నించడం మాత్రమే స్థైర్యం కాదు

“ఎప్పుడూ వదులుకోకు” అని మనం తరచూ పిల్లలకు చెబుతాం. ప్రయత్నాన్ని కొనసాగించడం నిజంగా ముఖ్యమే. కానీ స్థైర్యం అంటే అదే పనిని మళ్లీ మళ్లీ చేయడం మాత్రమే కాదు.

కొన్నిసార్లు మళ్లీ ప్రయత్నించాలి. కొన్నిసార్లు పద్ధతిని మార్చాలి. కొన్నిసార్లు సహాయం అడగాలి. కొన్నిసార్లు కొంత విరామం తీసుకోవాలి. కొన్నిసార్లు మన తప్పును అంగీకరించాలి. మరికొన్నిసార్లు మనం అనుకున్న దారి పనిచేయడం లేదని గుర్తించి మరో మార్గాన్ని ఎంచుకోవాలి.

అందుకే పిల్లలకు స్థైర్యం అంటే “ఎంతసార్లు పడిపోయినా అదే చోట నుంచి లేవడం” మాత్రమే కాదని, “పడిపోయిన తర్వాత పరిస్థితిని అర్థం చేసుకుని, అవసరమైతే దారిని మార్చుకుని ముందుకు సాగడం” అని కూడా నేర్పాలి.

జీవితం మనకు ఎప్పుడూ రెండో అవకాశం ఒకే రూపంలో ఇవ్వదు. కానీ ప్రతి అనుభవం నుంచి నేర్చుకుని ముందుకు సాగగల సామర్థ్యం ఉంటే, పిల్లలు మారుతున్న పరిస్థితులకు తగినట్టుగా తమను తాము మార్చుకోగలుగుతారు.

వైఫల్యాన్ని ఎదుర్కొనే ఒక చిన్న సంభాషణ

పిల్లవాడికి ఏదైనా ఎదురుదెబ్బ తగిలినప్పుడు తల్లిదండ్రులు ఒక చిన్న సంభాషణను అలవాటుగా చేసుకోవచ్చు. ముందుగా “ఏం జరిగింది?” అని అడిగి పరిస్థితిని తెలుసుకోవాలి. ఆ తర్వాత “దాని వల్ల నీకు ఎలా అనిపించింది?” అని అడిగి అతని భావాన్ని వినాలి. తరువాత “ఇందులో నీ చేతిలో ఉన్నది ఏమిటి?” అని అడిగి తన నియంత్రణలో ఉన్న విషయాలను గుర్తించేలా చేయాలి. ఆపై “మరోసారి ప్రయత్నిస్తే ఏం భిన్నంగా చేయవచ్చు?” అని అడిగి ఆలోచించే అవకాశం ఇవ్వాలి.

అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, “ఇప్పుడు నీకు నా నుంచి ఏం కావాలి? నేను నీ మాట వినాలా, నీతో కలిసి ఆలోచించాలా, లేక నీకు ఏదైనా సహాయం చేయాలా?” అని అడగడం పిల్లలకు తమ అవసరాలను గుర్తించి వ్యక్తపరచడం నేర్పుతుంది.

ఇది ఒక సాధారణ సంభాషణలా కనిపించినా, ఇందులో ఒక గొప్ప జీవన నైపుణ్యం దాగి ఉంది. తమ భావాలను గుర్తించడం, పరిస్థితిని అర్థం చేసుకోవడం, తమ నియంత్రణలో ఉన్న విషయాలను గుర్తించడం, పరిష్కారాల గురించి ఆలోచించడం, అవసరమైనప్పుడు సహాయం కోరడం – ఇవన్నీ భవిష్యత్తులో పిల్లలకు ఎంతో ఉపయోగపడే సామర్థ్యాలు.

వైఫల్యం పిల్లలకు మాత్రమే పరీక్ష కాదు. తల్లిదండ్రులకూ ఒక పరీక్షే.

మన పిల్లలు ఓడిపోయినప్పుడు మనం వారి పక్కన ఎలా నిలబడతాం? మన ఆందోళనను వారి మీదకు నెట్టకుండా ఉండగలమా? ఇతర పిల్లలతో పోల్చకుండా ఉండగలమా? వెంటనే విమర్శించకుండా వినగలమా? వారి సమస్యను మనమే పరిష్కరించకుండా, వారు తమ సమస్యను ఎదుర్కొనేంత స్థలాన్ని ఇవ్వగలమా?

కొన్నిసార్లు మన పిల్లల వైఫల్యాన్ని మన వైఫల్యంగా భావించే ప్రమాదం కూడా ఉంటుంది. వారి మార్కులు మన తల్లిదండ్రుల సామర్థ్యానికి కొలమానంగా, వారి విజయం మన గర్వానికి ప్రతీకగా మారుతుంది. అప్పుడు వారి ఓటమి మనకే వ్యక్తిగతంగా తగిలినట్లు అనిపించవచ్చు.

కానీ పిల్లల జీవితం మన ప్రాజెక్టు కాదు. మనం వారికి మార్గం చూపగలం. అవసరమైనప్పుడు చేయి అందించగలం. పడిపోయినప్పుడు పక్కన నిలబడగలం. కానీ ప్రతి అడుగులోనూ వారిని మనమే నడిపించలేం.

ఎందుకంటే చివరకు జీవితాన్ని వారు జీవించాల్సిందే.

మనం పిల్లలకు ఇవ్వాల్సిన గొప్ప బహుమతి

మన పిల్లలు జీవితంలో విజయాలను సాధించాలని కోరుకోవడం తప్పు కాదు. వారికి లక్ష్యాలు ఉండాలి. కష్టపడటం నేర్చుకోవాలి. తమ సామర్థ్యాన్ని నమ్మాలి. విజయాన్ని ఆస్వాదించాలి.

అదే సమయంలో, ఓటమి వచ్చినప్పుడు తమను తాము కోల్పోకుండా ఉండడం కూడా నేర్చుకోవాలి.

మన పిల్లలు “నేను గెలిచినప్పుడే నేను విలువైనవాడిని” అని నమ్మేలా కాకుండా, “నేను గెలిచినా, ఓడినా నా విలువ తగ్గదు. నేను నేర్చుకోగలను. తప్పుల నుంచి ఎదగగలను. అవసరమైతే మళ్లీ ప్రయత్నించగలను. అవసరమైతే నా దారిని మార్చుకోగలను” అని నమ్మేలా పెంచడం మన బాధ్యత.

విజయం పిల్లలకు ప్రపంచం చప్పట్లు కొట్టే అనుభూతిని ఇస్తుంది. కానీ వైఫల్యం, దాన్ని సరిగ్గా ఎదుర్కొనడం నేర్చుకున్నప్పుడు, పిల్లలకు తమలో తాము నిలబడే బలాన్ని ఇస్తుంది.

అందుకే మనం పిల్లలకు విజయాన్ని మాత్రమే నేర్పించకూడదు. ఓటమిని కూడా జీవితంలో ఒక భాగంగా అర్థం చేసుకోవడం నేర్పాలి. గెలిచినప్పుడు ఎలా నిలబడాలో మాత్రమే కాదు, ఓడిపోయినప్పుడు ఎలా నిలబడాలో కూడా నేర్పాలి.

ఎందుకంటే చివరికి మనం పిల్లలకు ఇవ్వగలిగే గొప్ప బహుమతి ప్రతి పోటీలో గెలిచే సామర్థ్యం కాదు.

విజయం వచ్చినా వినయంగా ఉండి, వైఫల్యం వచ్చినా ధైర్యంగా నిలబడి, ప్రతి అనుభవం నుంచి నేర్చుకుని మళ్లీ ముందుకు సాగగల అంతర్గత బలం.

అదే బలం రేపటి జీవితంలో వారికి నిజమైన విజయాన్ని అందిస్తుంది.

(వచ్చే వారం మరో టాపిక్‌తో కలుద్దాం)

Exit mobile version