[ప్రముఖ చైల్డ్ సైకాలజిస్ట్ ఐ.పి.సుహాసిని గారు సంచిక పాఠకుల కోసం ‘పిల్లల పెంపకంలో నూతన దృక్పథం’ అనే ఫీచర్ అందిస్తున్నారు.]
నేను మీ గర్వకారణంగా ఉండాలా.. లేక మీకు నచ్చిన పిల్లవాడిగా ఉండాలా?
“మార్కులు బాగానే వచ్చాయి. కానీ ఇంకొంచెం కష్టపడితే ఇంకా మంచి మార్కులు వచ్చేవి కదా!”
పదో తరగతి చదువుతున్న అబ్బాయి పరీక్షా ఫలితాలు చూసిన తండ్రి మాటలివి. తనకు వచ్చిన మార్కులతో సంతోషంగా ఇంటికి వచ్చిన ఆ పిల్లవాడు, తండ్రి నుంచి అభినందనలు ఆశించాడు. కానీ ఆ మాటలు విన్న తర్వాత అతడి ముఖంలోని సంతోషం మెల్లగా తగ్గిపోయింది. తల్లి కూడా, “మీ నాన్న చెప్పేది నీ మంచికే కదా! నువ్వు ఇంకా బాగా చదివి మంచి స్థాయికి వెళ్లాలి” అని చెప్పింది.
తల్లిదండ్రుల మాటల్లో ప్రేమ ఉంది. తమ బిడ్డ భవిష్యత్తు బాగుండాలనే ఆకాంక్ష ఉంది. తమకంటే ఉన్నతమైన జీవితాన్ని పిల్లలు పొందాలనే ఆశ ఉంది. అయినా ఆ క్షణంలో ఆ పిల్లవాడి మనసులో ఒక ప్రశ్న మెదిలింది.
“నేను ఎంత సాధించినా మీకు సరిపోదా? మీరు నన్ను చూసి గర్వపడాలంటే నేను ఇంకా ఏదో సాధిస్తూనే ఉండాలా? మీకు నచ్చినట్టుగా ఉంటేనే నేను మంచి పిల్లవాడినవుతానా?”
ఆ ప్రశ్నను అతడు తల్లిదండ్రులను అడగలేదు. బహుశా అడగలేకపోయాడేమో! కానీ ఇలాంటి ప్రశ్నలు ఎంతోమంది పిల్లల మనసుల్లో నిశ్శబ్దంగా మిగిలిపోతుంటాయి.
ప్రేమతో మొదలైన అంచనాలు.. ఒత్తిడిగా మారినప్పుడు!
తల్లిదండ్రులు పిల్లలపై అంచనాలు పెట్టుకోవడం సహజం. పిల్లలు జీవితంలో స్థిరపడాలని, మంచి అవకాశాలు అందిపుచ్చుకోవాలని, ఎలాంటి ఇబ్బందులూ ఎదుర్కోకూడదని కోరుకుంటారు. పిల్లల భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచించడం, వారికి మార్గనిర్దేశం చేయడం తల్లిదండ్రుల బాధ్యత కూడా.
అయితే, ఈ అంచనాల మధ్యలో ఒక చిన్న తేడాను గుర్తించాలి. పిల్లలు ఎదగడానికి ప్రోత్సహించడం వేరు; మనకు నచ్చినట్టుగా ఎదగాలని ఆశించడం వేరు.
“నువ్వు బాగా చదువుకుంటే నీకు మంచి అవకాశాలు వస్తాయి” అని చెప్పడం ప్రోత్సాహం. కానీ “మా కుటుంబంలో అందరూ మంచి మార్కులు తెచ్చుకుంటారు. నువ్వు కూడా అలాగే సాధించాలి” అని చెప్పినప్పుడు, పిల్లలపై ఒక అదనపు భారం పడవచ్చు.
అలాగే, పిల్లలు తమకు నచ్చిన కళను నేర్చుకోవాలనుకున్నప్పుడు, క్రీడల్లో ముందుకు వెళ్లాలనుకున్నప్పుడు లేదా తల్లిదండ్రులు ఊహించిన వృత్తికి భిన్నమైన మార్గాన్ని ఎంచుకోవాలనుకున్నప్పుడు, వారి ఆసక్తులను అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించకుండా మన ఆకాంక్షలనే వారి భవిష్యత్తుగా నిర్ణయిస్తే సమస్య మొదలవుతుంది.
మనకు తెలియకుండానే పిల్లల విజయాలను మన గౌరవంతో, వారి ప్రవర్తనను మన పరువుతో, వారి నిర్ణయాలను మన అభిప్రాయాలతో ముడిపెడుతుంటాం.
పిల్లలు మనల్ని నిరాశపరచకూడదనే ఉద్దేశంతోనే ఇలా చేస్తుండవచ్చు. కానీ పిల్లల దృష్టిలో అది క్రమంగా, “నేను ఎలా ఉంటే మా అమ్మానాన్న సంతోషిస్తారు?” అనే ప్రశ్నగా మారవచ్చు.
“మా పిల్లలు మా గర్వకారణం!” – పిల్లలు ఏమి అర్థం చేసుకుంటున్నారు?
“మా అబ్బాయి ఎప్పుడూ మొదటి ర్యాంకే తెచ్చుకుంటాడు.”
“మా అమ్మాయి మేము చెప్పిన మాట ఎప్పుడూ కాదనదు.”
“మా పిల్లలు ఎప్పుడూ మమ్మల్ని ఇబ్బంది పెట్టరు.”
ఇలాంటి మాటలను తల్లిదండ్రులు ఎంతో గర్వంగా చెబుతుంటారు. తమ పిల్లల విజయాలను చూసి సంతోషపడటంలో తప్పేమీ లేదు. పిల్లల మంచి లక్షణాలను ఇతరులతో పంచుకోవడమూ సహజమే.
కానీ పిల్లలు తమ గురించి తల్లిదండ్రులు చెప్పే మాటలను ఎలా అర్థం చేసుకుంటున్నారు? ఎప్పుడూ మంచి మార్కులు తెచ్చుకునే పిల్లవాడు ఒకసారి విఫలమైతే తన తల్లిదండ్రుల దృష్టిలో తన విలువ తగ్గిపోతుందని భావిస్తున్నాడా? అందరినీ సంతోషపెట్టే పిల్లవాడు తనకు నచ్చని విషయానికి కూడా “సరే” అని చెప్పాల్సిందేనని అనుకుంటున్నాడా?
ఎప్పుడూ బాధ్యతగా ఉండే పిల్లవాడు తనకూ అలసటగా ఉందని, తనకూ సహాయం కావాలని చెప్పడానికి వెనుకాడుతున్నాడా?
పిల్లలు తమకు లభించే ప్రశంసలను తమ వ్యక్తిత్వంతో ముడిపెట్టుకున్నప్పుడు, ఆ ప్రశంసలను నిలబెట్టుకోవడానికి నిరంతరం ప్రయత్నించవచ్చు. తప్పు చేస్తే దాన్ని అంగీకరించడం కంటే దాచిపెట్టడానికి ప్రయత్నించవచ్చు. తమకు నిజంగా ఏమి కావాలో తెలుసుకోవడం కంటే, ఇతరులకు ఏమి నచ్చుతుందో తెలుసుకోవడానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వవచ్చు.
అయితే, ప్రతి అంచనా పిల్లలకు ఒత్తిడిని కలిగిస్తుందని కాదు. లక్ష్యాలు పెట్టుకోవడం, కష్టపడటం, బాధ్యతగా వ్యవహరించడం పిల్లల ఎదుగుదలకు అవసరమే. కానీ ఆ లక్ష్యాలను చేరుకోలేకపోయినప్పుడు కూడా తల్లిదండ్రుల ప్రేమ, గౌరవం తమకు లభిస్తాయనే నమ్మకం పిల్లలకు ఉండాలి.
తమ విజయాలతో తల్లిదండ్రులను గర్వపడేలా చేయడం పిల్లలకు ఆనందాన్నివ్వాలి. ఆ గర్వాన్ని నిలబెట్టుకోవాల్సిన బాధ్యత తమ భుజాలపై ఉందనే భయం మాత్రం కలిగించకూడదు.
పిల్లలకు కావలసింది ప్రశంస మాత్రమే కాదు.. అంగీకారం కూడా!
ఒకసారి ఆలోచించండి. మీ పిల్లలకు పరీక్షల్లో తక్కువ మార్కులు వచ్చినప్పుడు, వారు ఎంతో ఆశపడ్డ పోటీలో ఓడిపోయినప్పుడు లేదా మీరు చెప్పిన మాట వినకుండా తప్పు నిర్ణయం తీసుకున్నప్పుడు మీ స్పందన ఎలా ఉంటుంది?
“ఎందుకిలా చేశావు? ముందే చెప్పాను కదా!” అని ప్రశ్నిస్తున్నామా? లేక “నువ్వు కూడా బాధపడుతున్నావని నాకు తెలుసు. ఏం జరిగిందో చెప్పు, కలిసి ఆలోచిద్దాం” అని మాట్లాడుతున్నామా?
పిల్లలకు తమ తప్పులను సమర్థించుకునే అవకాశం ఇవ్వడం కాదు మనం చేయాల్సింది. తమ తప్పులను దాచాల్సిన అవసరం లేకుండా, వాటిని అంగీకరించి సరిదిద్దుకునేంత భద్రతను కల్పించడం.
పిల్లలు తప్పు చేసినప్పుడు వారి ప్రవర్తనను ప్రశ్నించవచ్చు. అవసరమైతే తగిన హద్దులు విధించవచ్చు. కానీ ఆ తప్పునే వారి వ్యక్తిత్వానికి ముద్రగా వేయకూడదు.
“నువ్వు ఎప్పుడూ ఇంతే! నీకు బాధ్యత అనేదే లేదు” అనడం కంటే, “ఈ పని వల్ల కొన్ని ఇబ్బందులు వచ్చాయి. తరువాతిసారి ఎలా చేయాలో ఆలోచిద్దాం” అనడం పిల్లలకు పరిష్కారం వైపు ఆలోచించే అవకాశం ఇస్తుంది.
అదేవిధంగా, పిల్లల ఆసక్తులు మనకు నచ్చకపోయినా వాటి గురించి తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించాలి. వారు ఎంచుకున్న ప్రతి మార్గాన్నీ అంగీకరించాల్సిన అవసరం లేదు. కానీ మనకు నచ్చలేదనే కారణంతోనే వారి అభిరుచులను తక్కువగా చూడకూడదు.
పిల్లలకు తమ అభిప్రాయాలను చెప్పే స్వేచ్ఛ ఉన్నప్పుడు, తమ తల్లిదండ్రులతో విభేదించినా ప్రేమ తగ్గిపోదనే నమ్మకం కలిగినప్పుడు, వారు తమను తాము మరింత స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోగలుగుతారు.
తల్లిదండ్రులుగా మనం వేసుకోవాల్సిన ఐదు ప్రశ్నలు
పిల్లల ప్రవర్తనలో మార్పు తీసుకురావడానికి ముందు, మన స్పందనలో ఏమైనా మార్పు అవసరమా అని పరిశీలించుకోవడం ఉపయోగకరం.
1. మనం పిల్లలతో మాట్లాడుతున్నామా, లేక వారికి సూచనలు మాత్రమే ఇస్తున్నామా?
పిల్లలు ఏదైనా సమస్య గురించి చెప్పడం మొదలుపెట్టగానే మనం సలహాలు ఇవ్వడానికి సిద్ధమైపోతాం. కానీ కొన్నిసార్లు వారికి కావలసింది పరిష్కారం కాదు, తమ మాటను శ్రద్ధగా వినే వ్యక్తి.
“నీకు నిజంగా ఏది ఇష్టమో నాకు చెప్పు. ముందు నేను వింటాను” అని చెప్పి, మధ్యలో అడ్డుకోకుండా వినడానికి ప్రయత్నించండి.
2. పిల్లలు విఫలమైనప్పుడు మన స్పందన ఎలా ఉంటుంది?
పిల్లలు తప్పు చేసినప్పుడు లేదా ఆశించిన ఫలితాన్ని సాధించలేనప్పుడు నిరాశ కలగడం సహజం. కానీ ఆ నిరాశను వారి మీద విమర్శల రూపంలో చూపిస్తే, వారు సమస్యను అర్థం చేసుకోవడం కంటే మన స్పందనకు భయపడవచ్చు.
“ఈసారి అనుకున్నట్టు జరగలేదు. తరువాత ఏం చేయవచ్చో కలిసి ఆలోచిద్దాం” అని చెప్పడం ద్వారా తప్పును సరిదిద్దుకునే అవకాశాన్ని ఇవ్వవచ్చు.
3. మన పిల్లలను ఇతరులతో పోలుస్తున్నామా?
పక్కింటి పిల్లలు, స్నేహితులు, బంధువుల పిల్లల విజయాలను ఉదాహరణలుగా చూపించడం వల్ల మన పిల్లలు కూడా ప్రేరణ పొందుతారని అనుకుంటాం. కానీ నిరంతర పోలికలు వారిలో తాము సరిపోమనే భావనను పెంచవచ్చు.
ఇతరులతో పోల్చడం కంటే, గతంలో కంటే ఇప్పుడు వారు ఏం నేర్చుకున్నారు, ఏ విషయంలో మెరుగయ్యారు అనే విషయాలను గుర్తించండి. వారి కృషిని ప్రశంసించండి.
4. మనకు నచ్చని విషయాలను పిల్లలు నిర్భయంగా చెప్పగలుగుతున్నారా?
పిల్లలు తమ అభిప్రాయాలను చెప్పిన ప్రతిసారీ విమర్శలు ఎదురవుతాయని భావిస్తే, క్రమంగా తమ ఆలోచనలను పంచుకోవడం తగ్గించవచ్చు.
పిల్లల అభిప్రాయాలతో ఏకీభవించకపోయినా, “నీ ఆలోచన నాకంటే భిన్నంగా ఉంది. దాని గురించి మాట్లాడుకుందాం” అని చెప్పండి. విభేదించడం అంటే అవిధేయత కాదని, పరస్పరం గౌరవించుకుంటూ మాట్లాడవచ్చని వారు నేర్చుకుంటారు.
5. పిల్లల విజయాలకతీతంగా వారి వ్యక్తిత్వాన్ని గుర్తిస్తున్నామా?
మార్కులు, బహుమతులు, ప్రతిభతో పాటు వారి దయ, సృజనాత్మకత, హాస్యభావం, ఇతరుల పట్ల చూపే శ్రద్ధ, కొత్త విషయాలను నేర్చుకోవాలనే ఆసక్తి వంటి లక్షణాలను కూడా గుర్తించండి.
“ఈ రోజు నీ స్నేహితుడికి సహాయం చేసిన తీరు నాకు నచ్చింది” వంటి చిన్న మాటలు పిల్లలకు తమ విలువ విజయాలతో మాత్రమే నిర్ణయించబడదనే భావనను కలిగిస్తాయి.
పిల్లలను మనకు నచ్చినట్టుగా తీర్చిదిద్దడం కాదు.. తమను తాము తెలుసుకునేలా చేయడం!
తల్లిదండ్రులుగా పిల్లలకు దిశానిర్దేశం చేయడం మన బాధ్యత. మంచి చెడుల మధ్య తేడాను వివరించడం, తగిన హద్దులు విధించడం, బాధ్యతగా వ్యవహరించడం నేర్పించడం కూడా అవసరమే.
కానీ వారి జీవితంలోని ప్రతి నిర్ణయాన్ని మనమే తీసుకోవడం, ప్రతి అభిరుచిని మన ప్రమాణాలతో కొలవడం, ప్రతి తప్పును మన పెంపకానికి వచ్చిన లోపంగా భావించడం అవసరం లేదు.
పిల్లలు తమ ఆసక్తులను తెలుసుకోవడానికి, నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి, వాటి ఫలితాలను అర్థం చేసుకోవడానికి అవకాశాలు కల్పించాలి. వారి వయసుకు తగిన స్వేచ్ఛను ఇస్తూనే, అవసరమైనప్పుడు మార్గనిర్దేశం చేయాలి.
మన అంచనాలను పిల్లలకు స్పష్టంగా చెప్పడం ఎంత ముఖ్యమో, వారి ఆకాంక్షలను తెలుసుకోవడం కూడా అంతే ముఖ్యం. మనం కోరుకునే భవిష్యత్తు గురించి మాట్లాడినట్టే, వారు తమ జీవితాన్ని ఎలా ఊహించుకుంటున్నారో కూడా వినాలి.
అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, పిల్లలు మన అంచనాలను అందుకోలేనప్పుడు కూడా వారి పట్ల మన ప్రేమ మారదనే విషయాన్ని మాటల్లోనే కాకుండా మన ప్రవర్తనలోనూ చూపించాలి.
ఎందుకంటే పిల్లలు తమ జీవితంలో ఎన్నో విషయాలను ఇతరుల నుంచి నేర్చుకుంటారు. కానీ తమ విలువను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలో ఎక్కువగా నేర్చుకునేది కుటుంబంలోనే.
చివరగా..
మన పిల్లలు జీవితంలో ఉన్నత స్థానాలకు చేరుకోవాలని, మంచి పేరు సంపాదించాలని, తమ సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా వినియోగించుకోవాలని కోరుకోవడం తప్పు కాదు. వారి విజయాలను చూసి గర్వపడటం కూడా సహజమే.
కానీ మనం గర్వపడేలా ఉండాలనే ప్రయత్నంలో పిల్లలు తమకు నచ్చిన విషయాలను వదులుకుంటున్నారా? తమ నిజమైన భావాలను దాచుకుంటున్నారా? మనల్ని నిరాశపరచకూడదనే భయంతో తమ నిర్ణయాలను మార్చుకుంటున్నారా? అన్నది కూడా అప్పుడప్పుడు ఆలోచించుకోవాలి.
పిల్లలు ఎదిగి పెద్దవారైనప్పుడు తమ విజయాలను మనతో పంచుకోవడమే కాకుండా, తమ వైఫల్యాలను కూడా మనకు చెప్పగలగాలి. తమ అభిప్రాయాలను నిర్భయంగా వ్యక్తం చేయగలగాలి. తప్పు చేసినప్పుడు దాన్ని దాచకుండా, మన సహాయంతో సరిదిద్దుకోవచ్చనే నమ్మకం కలిగి ఉండాలి.
మన పిల్లలు మనల్ని గర్వపడేలా ఎదగడం ఆనందమే. కానీ మనం గర్వపడేలా ఉండాలనే ఒత్తిడి లేకుండా, తమకు తాముగా ఉండగలిగేంత భద్రతను వారికి ఇవ్వగలిగామా?
ఎందుకంటే పిల్లలు మన విజయగాథలో పాత్రధారులు మాత్రమే కాదు.. తమదైన కథను రాసుకునే వ్యక్తులు కూడా.
(వచ్చే వారం మరో టాపిక్తో కలుద్దాం)
ఐ.పి. సుహాసిని గారు కిడ్స్ అండ్ పేరెంట్స్ లైఫ్ కోచ్గా పని చేస్తున్నారు. చైల్డ్ సైకాలజిస్ట్. పేరెంటింగ్ బ్లాగర్, యూట్యూబర్. పేరెంట్స్ కోసం వాట్సప్లో ఒక ఫ్రీ కమ్యూనిటీ నడుపుతున్నారు. ఆ కమ్యూనిటీ లింక్ Simplified Parenting with Suhasini. వారిని mommyshravmusings@gmail.com అనే మెయిల్ ఐడిలో సంప్రదించవచ్చు.
