[శ్రీ సి.హెచ్. ప్రతాప్ గారి ‘సాధనా సంపత్తి’ అనే రచనని అందిస్తున్నాము.]
‘సాధనాత్ సాధ్యతే సర్వమ్’ అన్నది మన శాస్త్రాలలో ఒక ముఖ్యమైన వచనం. అంటే సాధన ద్వారా సమస్తమూ సాధ్యమవుతుందని అర్థం. నిరంతర అభ్యాసం వల్ల సాధించలేని కార్యం ఏదీ లేదని ఈ పవిత్ర సూక్తి మనకు స్పష్టం చేస్తోంది. లౌకిక విజయాలకైనా, ఆద్యాత్మిక ఉన్నతికైనా సాధనే మూలాధారం. సంస్కృత మూల పదమైన ‘సద్’ నుండి సాధన అనే పదం ఆవిర్భవించింది. గమ్యాన్ని చేరుకోవడానికి చేసే క్రమబద్ధమైన ప్రయత్నమే సాధన. ఇది కేవలం యాంత్రికమైన క్రియ కాదు; అంతరంగాన్ని మలచుకునే ఒక పవిత్ర ప్రయాణం. తీవ్రమైన సాధన మనిషిలోని లోపాలను తొలగించి, అతనిని ఒక మహోన్నత శక్తిగా రూపాంతరం చెందిస్తుంది.
శ్రీమద్భగవద్గీతలోని ఆత్మసంయమ యోగంలో శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ సాధన ప్రాధాన్యతను వివరిస్తూ ఈ క్రింది శ్లోకాన్ని పలికారు:
అసంశయం మహాబాహో మనో దుర్నిగ్రహం చలమ్।
అభ్యాసేన తు కౌంతేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే॥
చంచలమైన మనస్సును నిగ్రహించడం అత్యంత కష్టతరమైన విషయమే అయినప్పటికీ, నిరంతర అభ్యాసం మరియు వైరాగ్యం ద్వారా దానిని ఖచ్చితంగా వశపరచుకోవచ్చని ఈ శ్లోకం నిరూపిస్తోంది. అలాగే భగవద్గీత అంతిమ శ్లోకంలో సంజయుడు పేర్కొన్నట్లు, ఎక్కడ యోగేశ్వరుడైన కృష్ణుడు మరియు ధనుర్ధారియైన అర్జునుడు అంటే సాధకుడు ఉంటారో, అక్కడ విజయం, ఐశ్వర్యం, ధర్మం స్థిరంగా ఉంటాయి.
జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులు తమ వివేకచూడామణిలో మనస్సు స్వభావాన్ని, సాధన ఆవశ్యకతను ఇలా వివరించారు:
వాయునా నీయతే మేఘః పునస్తేనైవ నీయతే।
మనసా కల్ప్యతే బంధో మోక్షస్తేనైవ కల్ప్యతే॥
గాలి వల్లనే మేఘాలు ఏర్పడతాయి, అదే గాలి వల్ల మేఘాలు విడిపోతాయి. అలాగే మనస్సు వల్లనే మనిషికి బంధనాలు ఏర్పడతాయి, సాధన ద్వారా పవిత్రమైన అదే మనస్సు వల్ల మోక్షం కూడా సిద్ధిస్తుంది.
సాధనా శక్తికి ఆదికవి వాల్మీకి మహర్షి జీవితమే ఒక అద్భుత నిదర్శనం. తొలినాళ్లలో వేటగాడిగా జీవించిన ఆయన, నారద మహర్షి ఉపదేశంతో రామనామాన్ని జపిస్తూ కఠోర తపస్సు ఆచరించారు. ఆ నిరంతర సాధన ఫలితంగానే ఆయన చుట్టూ పుట్టలు మొలిచినా చలించక మహర్షిగా మారారు. చివరకు జగత్ప్రసిద్ధమైన రామాయణ మహాకావ్యాన్ని రచించి ఆదికవిగా కీర్తించబడ్డారు. సామాన్యుడైన ఒక వ్యక్తి కేవలం సాధన ద్వారా బ్రహ్మర్షి స్థానాన్ని అందుకోగలడని ఆయన జీవితం నిరూపించింది.
ఆధ్యాత్మిక సాధనలో మూడు ముఖ్యమైన దశలు ఉంటాయి. మొదటిది కర్మ యోగం, ఇది నిష్కామ కర్మల ద్వారా అంతఃకరణ శుద్ధిని కలిగిస్తుంది. రెండవది ఉపాసన యోగం, ఇది ఏకాగ్రతతో కూడిన ధ్యానం ద్వారా మనస్సును స్థిరపరుస్తుంది. మూడవది జ్ఞాన యోగం, ఇది శ్రవణం, మననం, నిధిధ్యాసనం ద్వారా సత్య సాక్షాత్కారాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఈ సాధనా మార్గంలో సద్గురువు అనుగ్రహం అత్యంత అవసరం. యోగ్యుడైన గురువు మార్గదర్శకత్వం లేని సాధన దిశ తెలీని ప్రయాణం లాంటిది. సంకల్ప శుద్ధి, నిరంతర శ్రమ, అపజయాలకు కుంగిపోని ధైర్యం ఉన్నప్పుడే సాధన పరిపక్వత చెందుతుంది.
భారతీయ ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక రంగాలలో నిలిచిన మహోన్నత వ్యక్తులు సాధన గురించి, నిరంతర అభ్యాసం యొక్క ఆవశ్యకత గురించి తమ అమూల్యమైన సందేశాలను అందించారు. ఏదైనా ఒక ఆలోచనను తీసుకుని దానినే జీవితంగా మలచుకోవాలని, దాని గురించే ఆలోచిస్తూ, కలలు కంటూ, ఆ ఆలోచనతోనే జీవించాలని స్వామి వివేకానంద ప్రబోధించారు. మెదడు, కండరాలు, నరాలు, శరీరంలోని ప్రతి భాగం ఆ సత్సంకల్పంతోనే నిండిపోయి, మిగిలిన అన్ని ఆలోచనలను పక్కన పెట్టేయడమే విజయానికి ఏకైక మార్గమని ఆయన విశ్వసించారు. ప్రతిరోజూ చేసే ఏకాగ్రత కూడిన సాధన మాత్రమే మనిషిని బలవంతుడిగా, పరిపూర్ణుడిగా తీర్చిదిద్దుతుందని ఆయన నిరూపించారు.
సాధన అంటే మరేదో కాదు, బాహ్య ప్రపంచం వైపు పరిగెత్తే మనస్సును అంతర్ముఖం చేసి, పదే పదే దాని పుట్టిన స్థానమైన ఆత్మ వైపు మళ్లించడమేనని రమణ మహర్షి స్పష్టం చేశారు. ఈ అంతర్ముఖ ప్రయాణం నిరంతర అభ్యాసం వల్లనే సాధ్యమవుతుందని ఆయన నిశ్శబ్ద సాధనను, ఆత్మవిచారణను అత్యున్నత మార్గాలుగా పేర్కొన్నారు. ఒక గదిలో చీకటి వంద సంవత్సరాలుగా ఉన్నప్పటికీ, ఒక చిన్న అగ్గిపుల్ల వెలిగించగానే ఆ చీకటి క్షణంలో మాయమవుతుందనే అద్భుతమైన ఉదాహరణను శ్రీ రామకృష్ణ పరమహంస అందించారు. అలాగే మనిషి ఎన్ని జన్మల అజ్ఞానంలో ఉన్నప్పటికీ, నిరంతర భక్తి సాధన మరియు గురుకృప వల్ల జ్ఞానోదయం తక్షణమే సిద్ధిస్తుందని, సాధనలో నిరంతర శ్రద్ధ, వ్యాకులత అత్యంత ప్రధానమైనవని ఆయన బోధించారు.
సత్యము, అహింస అనేవి కేవలం పుస్తకాలకు పరిమితమైన సూత్రాలు కావని, అవి నిత్య జీవితంలో ఆచరించాల్సిన సాధనలని మహాత్మా గాంధీ నమ్మారు. ప్రతిరోజూ చేసే ప్రార్థన, ఆత్మపరిశీలన మనిషికి అపారమైన అంతర్గత శక్తిని ఇస్తాయని, సత్య శోధన అనేది ఒక నిరంతర నైతిక సాధన అని ఆయన నిరూపించారు. సముద్రంలో అలలు వచ్చినప్పుడు పడవ ఊగుతుంది కానీ సముద్ర గర్భం ఎల్లప్పుడూ నిశ్చలంగా ఉంటుందనే సత్యాన్ని పరమహంస యోగానంద వివరించారు. బాహ్య ప్రపంచంలోని కష్టసుఖాలు మనిషిని కదిలించినప్పటికీ, ధ్యాన సాధన ద్వారా అంతరంగంలో నిశ్చలత్వాన్ని అలవాటు చేసుకోవచ్చని, క్రియా యోగ సాధన ద్వారా తనలోని దైవత్వాన్ని సాక్షాత్కరించుకోవచ్చని ఆయన మార్గదర్శనం చేశారు.
మానవ జీవితమే ఒక సుదీర్ఘమైన సాధన అని శ్రీ అరవిందులు ప్రబోధించారు. మన చుట్టూ ఉన్న పరిస్థితులను, నిత్యం చేసే పనులను భగవంతుని అర్చనగా మార్చుకున్నప్పుడు లౌకిక జీవితమే ఆధ్యాత్మిక సాధనగా మారుతుందని ఆయన స్పష్టం చేశారు. సమగ్ర యోగం ద్వారా మానవ చేతనను దైవ చేతనగా మార్చడానికి నిరంతర సాధన ఒక్కటే మార్గమని ఈ మహానుభావులందరూ ముక్తకంఠంతో చాటారు.
నిరంతర సాధన వల్ల మానసిక ఒత్తిడి తొలగిపోయి, అంతర్గత శాంతి లభిస్తుంది. సాధనను ఒక భారంగా కాకుండా ఆస్వాదనగా మార్చుకున్నప్పుడు నిత్య జీవితంలో ప్రతి క్షణం ఆనందమయంగా మారుతుంది. ప్రతికూల పరిస్థితులను అనుకూలంగా మార్చుకునే ఆత్మవిశ్వాసం సాధకుడికి సొంతమవుతుంది. సాధన అలవాటుగా కాకుండా అనుభూతిగా మారినప్పుడు మానవుడిలో దైవత్వం మేల్కొంటుంది.
