అక్షరాల ‘సిరిచుక్క’ అస్తమయం

[ఇటీవల దివంగతులైన ప్రముఖ రచయిత్రి శ్రీమతి శారదా అశోకవర్ధన్ గారికి ఈ రచనలో నివాళి అర్పిస్తున్నారు శ్రీ సుధామ.]

పెళ్ళికాని పంతొమ్మిదేళ్ళ కుర్రాడు కుటుంబ నియంత్రణ గురించి కవిత్వం రాయడం ఏమిటి? – 1971 లో ఏప్రిల్‌లో ఆకాశవాణి హైదరాబాద్ కేంద్రం ఆహూతుల సమక్షంలో కుటుంబ నియంత్రణపై కవిసమ్మేళనం నిర్వహించింది. అందులో కవిగా పాల్గొనే అవకాశం మీ సుధామకు కలిగింది. అదిగో! అప్పుడే శారదా అశోకవర్ధన్ గారితో పరిచయం. సమాచారశాఖ నుండి డిప్యుటేషన్‌పై ఆకాశవాణి కుటుంబ సంక్షేమ విభాగంలో శారదా అశోక్‌వర్ధన్ గారు పనిచేస్తూండేవారు. ఆనాటి కార్యక్రమానికి ఆవిడే వ్యాఖ్యాత్రి కూడా అనుకుంటాను. నాటి నుంచి ఒక తమ్మునిగా సమాదరించిన సౌజన్యశీలి శారదా అశోకవర్ధన్ గారు.

శ్రీ నూకల అప్పారావు, వెంకట లక్ష్మీనరసమ్మ దంపతుల పది మంది సంతానంలో పెద్ద కూతురుగా ఆగర్భ శ్రీమంతుల కుటుంబంలో సికింద్రాబాద్‌లో 1938 జూలై 28 న జన్మించిన ఆమె ఎదిగే దశలో పరిస్థితుల వల్ల కటిక దరిద్రాన్ని అనుభవించినా, తండ్రి దాతృత్వ గుణం వల్ల ఆస్తులు కోల్పోయినా, ఆత్మవిశ్వాసంతో- కుటుంబానికి ఆసరాగా నిలవాలనే ధ్యేయంతో, సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ 1956 మే 10వ తేదీ అంటే 70 ఏళ్ళ క్రితం 17 ఏళ్ళు నిండిన వయస్సులలో సమాచార శాఖలో – ట్రాన్స్‌లేటర్‌గా ఉద్యోగంలో చేరి ఉమ్మడి ప్రభుత్వ సమాచారశాఖలోనే జాయింట్ డైరెక్టర్‌గా ఉద్యోగ విరమణ చేశారు. ఆ ప్రస్థానంలో భాగంగానే ఆకాశవాణి లోనూ, ఆ తరువాత బాలభవన్ డైరక్టర్‌గానూ కూడా విశేషించి సేవలందించారు.

కుటుంబ నియంత్రణగా శాఖలో ఆకాశవాణిలో ‘గీతమాలిక’ పేర లలితగీతాలను ఆ ఇతివృత్తంపై ఆరుద్ర, సినారె, శశాంక, బోయి భీమన్న వంటి ప్రముఖులచే రాయించిన ఘనత ఆవిడదే. తాను స్వయంగా లలితగీతాల నెన్నింటినో రచించారు. దేవులపల్లి, సినారెల సరసన ప్రసారమైన ఆవిడ రచన ‘మనసాయెరా మాధవా’ అనే విజయలక్ష్మీ శర్మ గళంలోని లలితగీతం నేటికీ ఎంతో ప్రసిద్ధమై ఆ నోటా ఈ నోటా వినిపిస్తూనే వుంటుంది. కృష్ణుడి మీద ఆవిడ రాసిన పాటలు అనేకం! సికింద్రాబాద్ కీస్ హైస్కూల్ ఫర్ గర్ల్స్ లోనూ, ఆ తరువాత ‘మహబూబ్ కళాశాల’ లోనూ విద్యాభ్యాసం చేసిన శారద చిన్ననాటనే తమ జీవితాల్లో కలిగిన మార్పుల పట్ల కలిగిన ఆవేశం, ఆందోళన, ఆరాటం, ఆక్రోశం నేపథ్యంగా అక్షరాలను ఆశ్రయించి అప్పుడే కవితలు, కథలు, పాటలూ రాయడం మొదలెట్టారు. గాత్రం, వయోలిన్ కూడా కొన్నాళ్ళు నేర్చారు. పాఠశాల దశలోనే నాటకాలూ వేశారు. లలిత గీతాలు అనేకం రాసిన శారదగారిని ఆ రోజుల్లనే మద్రాసులోని కొలంబియా గ్రామ్‌ఫోన్ కంపెనీ ఆహ్వానించి జానపద గేయాలు రాయించి ఎల్. ఆర్. ఈశ్వరి చేత పాడించి రికార్డులు విడుదల చేసింది.

తెలుగులో గణపతి సుప్రభాతం రచించి నేటికీ ముగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గాత్రంలో భక్త జనాలను అలరిస్తున్న కవయిత్రి ఆమెయే! సాహిత్యంలోని అన్ని ప్రక్రియల్లో ఆవిడ రచన చేశారు. బుర్రకథలు, సంగీత రూపకాలు, శ్రావ్య రంగస్థల నాటకాలు రాసిన ఘనతే కాదు, నిజానికి శారదకు అత్యంత ఆత్మీయ స్నేహితురాలిగా ప్రఖ్యాత గాయని సినీనటి భానుమతి తాను తీసిన భక్త ధ్రువ మార్కండేయ చిత్రానికి పాట రాయించడం ద్వారా తెలుగు సినిమాకి పాట రాసిన మొదటి స్త్రీగా గౌరవాన్ని కలిగించారు. సమాచారశాఖలో ఉండగానే నాటి ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టి. రామారావుపై శారదా అశోకవర్ధన్ రాసిన బుర్రకథ నాజర్ బృందం తెలుగుదేశం మహానాడులో ప్రదర్శించినప్పుడు ప్రేక్షకులే కాదు, సాక్షాత్తు ముఖ్యమంత్రియే తాళం వేస్తూ ఆనందించి రచయిత్రిని ఆపై అభినందించారు.

అలాగే నాటక రచయిత్రిగా ఆవిడ 1963లోనే ‘ఆత్మార్పణం’ అనే నాటకాన్ని తాను ఉద్యోగం చేయడం మనస్కరించని తండ్రికీ, తనకూ మధ్య జరిగిన సంఘటననూ, సంభాషణలనే నాటకీకరిచినప్పుడు స్థానం నరసింహారావు తమ దర్శకత్వంలో రేడియోలో దానిని ప్రసారం చేయడం, ఆ పై నండూరి విఠల్ రంగస్థలంపై సైతం ప్రదర్శింపచేయడం ఒక విశేషం.

కవయిత్రిగా శారదాకృతులు, సుషుప్తి నుంచి మేలుకో, సూర్యతిలకం, కాలం కడలిలో, శారద సరాలు, వెన్నెల కోయిల, చెదరిపోతున్న స్వప్నం, ప్రపంచనిధులు, శారద బాణీలు (నానీలు), అక్షరం నా ఆయుధం, భావరాగిణి (గేయ సంపుటి) వెలువరించిన శారదా అశోకవర్ధన్ ఆరు కవితాసంపుటాలపై ప్రఖ్యాత కవి సోమసుందర్ ‘శారదా కవితాభివర్ధని’ అనే విశ్లేషణాత్మక గ్రంథం రచించారు. ఆయన మరణాంతరం ఆ ప్రస్తకం ముద్రితమైంది.

1954 తో రోగిష్టి భర్త – పిసినారి భార్య అనే రంగస్థల నాటిక రాసి అందులో కూరలమ్మి పాత్ర స్వయంగా ధరించిన ఆమె – ఆత్మార్పణ, మళ్లీ వచ్చిన వసంతం, ఓ మహాత్మా ఓ మహర్షీ, మబ్బు తెర, ఆదికీ అంతానికీ మధ్య, మనసున్న మనిషి వంటి నాటకాలతో అటు శ్రవ్య మాధ్యమాలలోనూ, ఇటు రంగస్థలంపైనా నాటక రచయిత్రిగా రాణించినవారే.

నవలారచయిత్రిగా నవలల విషయానికి వస్తే 1961-62 లో అడుగుజాడ అనే నవల మొట్టమొదటిది. విజయవాడ బాలాజీ ప్రింటర్స్ వారు ప్రచురించిన ఈ నవల బోయి భీమన్న గారు మెచ్చింది. రాగబంధం, తప్పెవరిది, పిపాసి, అశ్రుతర్పణ, జీవితం గెలుపు నీదే, పగిలిన బొమ్మలు, స్త్రీ, బ్రతుకుపల్లకి, నా కథ వింటావా, మనసు పొరల్లో, రెండో పెళ్ళి మూడో మనిషి, దోబూచి, కుంతీపుత్రిక, చీకటి గోడలు, స్ఫూర్తి, వెన్నెల వాకిళ్ళు, వెన్నెలవేట, ఆమె జీవితాన్ని జయించింది, జూనియర్ ఆర్టిస్ట్, లీడర్, ఈ జీవితం నాది, గజ్జె ఘల్లుమంటుంటే వంటి పాతిక పైగా నవలలు రాసిన నవలా రచయిత్రి శారదా అశోకవర్ధన్. ఆంద్రప్రభ, మయూరి, ఆంధ్రభూమి వంటి పత్రికలో ధారావాహికంగా కొన్ని రాగా ఎమెస్కో ప్రచురణలుగా జూనియర్ ఆర్టిస్ట్, వెన్నెల వాకిళ్ళు, దోబూచి, పిపాసి, అశ్రుతర్పణ వంటి నవలలు పాఠకులను అలరించాయి.

అలాగే మనస్విని, సిందూరం, పాడలే రాట్నమా, పతకం తెచ్చిన పేచీ, మరమనుషులు, శారదా అశోకవర్ధన్ కథలు, తిరగబడ్డ పిల్లి పేరిట శారదా అశోకవర్ధన్ గారి కథలు సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి.

బాలభవన్ డైరెక్టర్‌గా ఎందరో బాలసాహిత్య రచయితలను ప్రోత్సహించి పిల్లల వికాసానికై ఎంతో కృషి చేసిన శారద బాలసాహితీవేత్తగా కూడా గణనీయమైన రచయిత్రి. చాతుర్యం, తండ్రీకొడుకులు, జాతిరత్నం, పిల్లల బొమ్మల పీ.వి, జంతువుల మహాసభ, కాకినీతి, కిలకిల నవ్వే పిల్లల్లారా, కనిపించే దేవుళ్ళు, రాబిన్‌సన్ క్రూసో, రుక్మిణీ కళ్యాణం, మనిషీ మేలుకో, గులాబీ బాలలు వంటి బాల సాహిత్య గ్రంథాలు వెలువరించారు. వీరి కథలు ఇంగ్లీషు, హిందీ, కన్నడం భాల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. వచన కవిత్వానికి నాటక రచనకు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం పురస్కారం, దూరదర్శన్ లో 13 ఎపిసోడ్స్ సీరియల్స్ రాసిన క్రమంలో 1990, 1997, 2000లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వ మూడు నంది అవార్డులు పొందిన ఏకైక రచయిత్రి అనవచ్చును. ‘స్త్రీ’ టీవీ సీరియల్ వీరిది చాలా ప్రసిద్ధమై నంది అవార్డు పొందింది. సుశీలా నారాయణ రెడ్డి పురస్కారం, రాజ్యలక్ష్మి అవార్డు, పింగళి జగన్నాధరావు సాహితీ పురస్కారం వంటి పురస్కారాలెన్నో అందుకున్నారు.

2016లో వారు వెలువరించిన ‘నా సిరిచుక్క సికింద్రాబాద్’ గ్రంథం వారి రచనల్లో ఒక విశిష్టమైన గ్రంథం. ఆత్మకథనాత్మకమైన ఈ రచన సికింద్రబాద్ నగర వైభవ ప్రాభవాలను, జంటనగరాల్లో విశేషించి సికింద్రాబాద్ నగర చరిత్రను సవివరంగా తెలిపే గ్రంథం. పుట్టినది మొదలుగా సికింద్రాబాద్ నగరం తోనే జీవితం పెనవేసుకున్న ఆవిడ జీవిత, సాహిత్య జీవన ప్రస్థానం ఈ గ్రంథంలో ఎంతో పఠనీయంగా పొందుపరిచారు. ఆ గ్రంథానికి ముఖచిత్రమే కాదు, ముందుమాట కూడా మీ సుధామతో సంతరింపచేసిన ఆత్మీయమూర్తి. ఆ గ్రంథం చదివితే ఆవిడ జీవిత ప్రస్థానం ఒక ధీర వనిత గాథ గానే కాదు, సికింద్రాబాద్ నగర చరిత్ర కూడా తెలుస్తుంది.

1961 ఫిబ్రవరి 11న అశోకవర్ధన్ గారితో శారద గారి వివాహం జరిగింది. గాడేపల్లి జగన్నాధం గారు మామగారు, అత్తగారు రాజేశ్వరమ్మ. మల్లికార్జున పటేల్, నరేంద్ర లూథర్ వంటి ప్రముఖలు హజరయ్యారు వివాహనికి. అశోక్ గారితో వివాహం అయ్యాకా నిజానికి ఉద్యోగం చేయవలసిన అగత్యం లేకపోయినా తన కుటుంబం కోసం ఆసరాగా నిలిచేందుకు భర్త అంగీకారం తోనే చెల్లెళ్ళ, తమ్ముళ్ళ అభివృద్ధికి దోహదపడేలా బాధ్యతలు వహించి భారం మోశారు శారదగారు.

సినీనటి భానుమతి, శారదా అశోకవర్ధన్‌ల స్నేహం ఒక అపురూపమైనదీ, అన్యోన్యమైనది. భానుమతి సొంత చెల్లెలు కన్న మిన్నగా ఒక స్నేహితురాలిగా శారదను సమాదరించి ఆవిడ చెప్పిన మాటలు పాటిస్తూ వుండేవారు. ఎప్పుడు హైదరాబాద్ వచ్చినా శారద వెంట వుండాల్సిందే. అలాగే వారు ఏళ్ళ కొలదీ తమ స్నేహబంధాన్ని కొనసాగించారు. దూరదర్శన్‌కు భానుమతి గారిని ఇంటర్వ్యూ చేసింది శారదా అశోకవర్ధన్ గారే!

ఎనభై రెండు గ్రంథాలకు పైగా రచించి 88 ఏళ్ళ జీవితాన్ని సాహిత్యమే ఆసరాగా సాగించి ఎందరి అభిమాన పాత్రురాలో అయిన సుప్రసిద్ధ కవయిత్రి, కథానవలా నాటక రచయిత్రి, బాలభనన్ మాజీ డైరక్టర్, సమాచార ప్రసారశాఖ విశ్రాంత జాయింట్ డైరక్టర్ శ్రీమతి శారదా అశోకవర్ధన్ 14 మే 2026 గురువారం పెద్ద కూతురు అరుణ గారి ఇంట కన్నుమూశారు. సాహితీ ప్రపంచాన్ని అశ్రుతప్తం చేశారు. నింగి కేగిన ‘సిరిచుక్క’ సాహితీవేత్తకు ప్రగాఢ నివాళులు.

సుధామ