జీవితం వినిపించే కథల వీధి ‘ఆహ్లాదపురం ఆరో వీధి’

[కొల్లూరి సోమ శంకర్ గారు రచించిన ‘ఆహ్లాదపురం ఆరో వీధి’ అనే కథాసంపుటిని సమీక్షిస్తున్నారు శ్రీ శ్రీనివాస్ మంత్రిప్రగడ.]

 

కథ అనేది కేవలం ఒక సాహిత్య ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు; అది జీవితం వినిపించే స్వరానికి అక్షరరూపం. మన చుట్టూ ఉన్న మనుషుల శ్వాసలు, వారి మాటల మధ్య మిగిలిపోయిన నిశ్శబ్దాలు, చిన్న చిన్న సంఘటనల వెనుక దాగి ఉన్న భావోద్వేగాలు – ఇవన్నీ ఒక సున్నితమైన రచయిత చేతుల్లో కథలుగా మారుతాయి. అలాంటి జీవన అనుభూతులను సహజంగా అక్షరాల్లో పట్టుకోవగలిగిన రచయితల్లో కొల్లూరి సోమ శంకర్ గారి పేరు ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది. ఆయన కథాసంపుటి ‘ఆహ్లాదపురం ఆరో వీధి’ ఒక పుస్తకం మాత్రమే కాదు; పాఠకుడు అడుగుపెట్టగానే అతన్ని నివాసితుడిగా మార్చేసే ఒక జీవించే వీధిలాంటిది.

ఈ కథాసంపుటిని చదవడం అనేది ఒక వీధిలో నడిచిన అనుభూతిలాంటిది. ప్రతి ఇంటి తలుపు వెనుక ఒక జీవితం ఉంటుంది; ప్రతి జీవితానికి తనదైన కథ ఉంటుంది. ఆ కథలను గొప్ప సంఘటనలతో కాకుండా, సాధారణ జీవితంలోని చిన్న చిన్న అనుభవాల ద్వారా చెప్పడం ఈ రచయిత కథనశైలికి ప్రత్యేకత. ఈ కథల్లో మనం చూస్తేది సంఘటనల వేగం కాదు; మనుషుల మనసుల్లో నడిచే మౌన సంభాషణలు. సాధారణ జీవితాన్ని సాహిత్య అనుభూతిగా మార్చగలిగిన శక్తి ఈ కథల్లో కనిపిస్తుంది.

‘ఆహ్లాదపురం ఆరో వీధి’ అనే శీర్షిక కథ ఈ సంపుటికి ఒక ప్రతీకలా నిలుస్తుంది. ఒక చిన్న వీధిని నేపథ్యంగా తీసుకుని, అక్కడ నివసించే మనుషుల జీవనశైలిని, వారి పరస్పర సంబంధాలను, వారి ఆనందాలను మరియు బాధలను రచయిత ఎంతో సహజంగా చిత్రిస్తాడు. ఈ కథలో పెద్ద సంఘటనలు ఉండవు; కానీ సాధారణంగా కనిపించే జీవితాల్లో దాగి ఉన్న అసాధారణమైన మానవత్వం కనిపిస్తుంది. ఒక వీధి అనేది కేవలం ఇళ్ల సమూహం కాదు – అది అనుభవాల, జ్ఞాపకాల, మరియు మనుషుల మధ్య ఉన్న కనిపించని బంధాల సమాహారం అని ఈ కథ గుర్తు చేస్తుంది. ఆహ్లాదపురం ఆరోవీధి చివరకు ఒక ప్రదేశం మాత్రమే కాకుండా, మనిషి జీవితంలోని స్నేహం, అనుభూతి, మరియు సహజమైన మానవత్వానికి ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ సంపుటిలో గుర్తుండిపోయే కథలలో ఒకటి ‘ముసుగు వెయ్యొద్దు మనసు మీద.’ అదే పల్లవితో సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి గారి పాటకు ఒక విశిష్ట స్థానం ఉంది. అలాగే కొల్లూరి వారు అదే శీర్షికతో ఉన్న కథ ఒక విశిష్ట వ్యక్తీకరణ. ఈ కథ మనిషి తన మనసుపై వేసుకునే సామాజిక ముసుగుల గురించి లోతైన ఆత్మపరిశీలనలా అనిపిస్తుంది. మనం బయట ప్రపంచానికి చూపించే రూపం ఒకటి, మనలో మనం దాచుకునే నిజం మరోటి. ఈ రెండు మధ్య మనిషి జీవితం ఎలా నడుస్తుందో రచయిత చాలా సహజంగా చూపిస్తాడు. ఉపదేశం లేకుండా, పరిస్థితుల ద్వారా మనసును ప్రశ్నించే ఈ కథ రచయిత కథన నైపుణ్యానికి ఉదాహరణ.

ఈ సంపుటిలోని కొన్ని కథలు ప్రత్యేకంగా పాఠకుడి మనసులో నిలిచిపోతాయి. ‘గట్టిమేలు’ కథలో మనం చూసేది ఒక సామాజిక వ్యవస్థ మాత్రమే కాదు; మనిషి లోపల ఉన్న కఠినత్వం, అవకాశవాదం, అవసరమైతే మానవత్వాన్ని కూడా పణంగా పెట్టే మనస్తత్వం. ఇక్కడ పాత్రలు ఎవరూ పూర్తిగా మంచివారు కాదు, పూర్తిగా చెడ్డవారు కాదు. వాళ్లు కేవలం మనలాగే సాధారణ మనుషులు. ఈ కథలో సంఘర్షణ బయట కనిపించేది కాదు; అది పాత్రల అంతరంగంలోనే నిశ్శబ్దంగా మరిగిపోతుంది. ఆ నిశ్శబ్దమే కథను బరువుగా మారుస్తుంది..

అదేవిధంగా ‘నిశ్శబ్దానికి మరోవైపు’ కథలో నిశ్శబ్దమే ప్రధాన పాత్రగా మారుతుంది. మనుషులు చెప్పే మాటలకన్నా, వారు చెప్పకుండా వదిలేసే మాటలే జీవితాన్ని ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తాయని ఈ కథ గుర్తు చేస్తుంది. ఇద్దరి మధ్య ఉన్న సంబంధం, అపార్థాలు, మౌనాలు – ఇవి అన్నీ క్రమంగా వెలుగులోకి వస్తాయి. మాటల కంటే మౌనాన్ని కథన సాధనంగా ఉపయోగించి రచయిత ఒక లోతైన భావోద్వేగాన్ని నిర్మిస్తాడు. ఈ కథ చదివిన తరువాత పాఠకుడి మనసులో మిగిలేది సంఘటనలు కాదు; ఆ మౌనంలో దాగి ఉన్న అనుభూతులే.

ఇక ‘కొడుకే కావాలా’ కథలో సమాజంలో ఇంకా మిగిలి ఉన్న లింగభేద దృష్టిని రచయిత ఎంతో సున్నితంగా చూపిస్తాడు. ఒక కుటుంబంలో సాధారణ ఆశగా కనిపించే కొడుకు కావాలి అనే భావన తెలియకుండానే ఒక మానసిక ఒత్తిడిగా ఎలా మారుతుందో ఈ కథ తెలియజేస్తుంది. ఎక్కడా ఘర్షణాత్మక వ్యాఖ్యలు లేకపోయినా, పాత్రల మాటల్లో దాగి ఉన్న భావాలు పాఠకుడిని ఆలోచింపజేస్తాయి. చివరికి ఈ కథ మనకు గుర్తుచేసేది – ప్రేమకు లింగం ఉండదు; కానీ మన సామాజిక అలవాట్లు ఆ ప్రేమను ఎలా పరిమితం చేస్తాయో అనే సత్యం.

ఇదే విధంగా ‘అతడు.. ఆమె.. ఇంటర్నెట్’ వంటి కథల్లో ఆధునిక జీవితపు ప్రభావం కనిపిస్తుంది. సాంకేతిక ప్రపంచం మనిషి జీవితాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో, ఆకర్షణలు, అపార్థాలు, వ్యక్తిగత సంబంధాల మధ్య ఏర్పడే సంఘర్షణలను రచయిత సున్నితంగా చిత్రిస్తాడు. ఈ కథలో ఆధునికతతో పాటు ఒక మానసిక పరిశీలన కూడా ఉంది. మనిషి బయట ప్రపంచంతో ఎంతగా మమేకమైనా, అతని అంతర్మథనం మాత్రం ప్రశ్నలతో నిండిపోయి ఉంటుందని ఈ కథ గుర్తు చేస్తుంది.

ఈ సంపుటిలోని మరికొన్ని కథలు కూడా జీవితం యొక్క విభిన్న కోణాలను మన ముందుకు తెస్తాయి. కొన్ని కథలు బాల్యపు అమాయకత్వాన్ని గుర్తు చేస్తే, కొన్ని కథలు కుటుంబ బంధాల సంక్లిష్టతను స్పృశిస్తాయి. మరికొన్ని కథలు మనిషి తనలో తాను చేసే మౌన సంభాషణలను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఒక చిన్న సంఘటన మనిషి జీవితాన్ని ఎలా మలుస్తుందో చూపించే కథలు కూడా ఇందులో కనిపిస్తాయి. ఈ కథల్లో రచయిత ఎక్కడా పెద్ద సందేశాలను ప్రకటించడు; కానీ కథ ముగిసిన తర్వాత పాఠకుడి మనసులో మెల్లగా మొలిచే ఆలోచనలే వాటి అసలు ప్రభావం.

ఈ కథలను కలిపి చూస్తే రచయిత కథనంలో ఒక ముఖ్యమైన లక్షణం స్పష్టమవుతుంది: సంఘటనల కంటే మనుషుల అంతర్మథనం ప్రధానమనే దృష్టి. ఒక చిన్న మాట, ఒక చిన్న మౌనం, ఒక చిన్న సంఘటన – ఇవే కథలకు కేంద్రబిందువులుగా మారుతాయి. అందుకే ఈ కథలను చదివిన తరువాత పాఠకుడి మనసులో మిగిలేది కథ ముగింపు కాదు; కథలో పలకని ఆ మౌనాలే.

సోమ శంకర్ గారి రచనలో మరో ముఖ్యమైన గుణం ఆయన భాష. ఆయన వాక్యాలు అతి సహజంగా ప్రవహిస్తాయి. చదివేటప్పుడు అది ఒక సాహిత్య ప్రయోగంలా అనిపించదు; ఒక పరిచయ వ్యక్తి తన అనుభవాన్ని మనతో పంచుకుంటున్నట్టుగా అనిపిస్తుంది. ఈ సహజత్వమే కథలను పాఠకుడికి మరింత దగ్గర చేస్తుంది.

ఈ కథలను చదివిన తరువాత పాఠకుడికి ఒక ప్రత్యేకమైన అనుభూతి కలుగుతుంది. మనం గొప్ప మార్పులు చేయాల్సిన అవసరం లేదని, నిజంగా మనుషులుగా ఉండటమే చాలనిపించే భావన ఈ కథలు కలిగిస్తాయి. సాధారణ జీవితం కూడా ఒక మహాకావ్యంలా ఉండగలదని ఈ కథలు గుర్తు చేస్తాయి. ‘ఆహ్లాదపురం ఆరో వీధి’ ఒక కథాసంపుటి మాత్రమే కాదు; అది ఒక సాహిత్య దృష్టి. వేగంగా మారుతున్న ఈ కాలంలో సాధారణ మనుషుల జీవితాలను, వారి ఆనందాలను, వారి మౌనాలను, వారి విలువలను సున్నితంగా నమోదు చేసే రచనలు అరుదుగా మారుతున్నాయి. అలాంటి అరుదైన స్వరాల్లో కొల్లూరి సోమశంకర్ గారి కథలు ఒక ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకుంటాయి.

ఈ కథలు పాఠకుడిని గొప్పగా మార్చమని ఉపదేశించవు. కానీ అతని మనసులో దాగి ఉన్న మనిషిని మెల్లగా మేల్కొలుపుతాయి. కథలు చదివి ముగించిన తరువాత కూడా ఆ వీధి మనతోనే నడుస్తూ ఉంటుంది.

ఈ సంపుటి గురించి చివరగా చెప్పాల్సిన విషయం ఏమిటంటే – ఇది కేవలం కథల సమాహారం కాదు; ఇది మన జీవితం ఎలా నడుస్తుందో మెల్లగా మనకు చూపించే అద్దంలాంటిది. మనం గుర్తించని చిన్న అనుభూతులను, మనం పట్టించుకోని చిన్న సంబంధాలను, మనం మరిచిపోయిన మానవత్వాన్ని ఈ కథలు మళ్లీ మన ముందుకు తీసుకువస్తాయి. ఒక మంచి కథ మనలో ప్రశ్నలను మిగులుస్తుంది; ఒక మంచి కథాసంపుటి మనలో ఒక కొత్త దృష్టిని మేల్కొలుపుతుంది. ‘ఆహ్లాదపురం ఆరో వీధి’ కూడా అలాంటి అనుభవమే. ఈ వీధిలో ఒకసారి నడిచిన పాఠకుడు, తన జీవితంలోని అనేక వీధులను కొత్త కళ్లతో చూడడం ప్రారంభిస్తాడు. అదే ఈ సంపుటి యొక్క అసలు సాహిత్య విలువ.

అదే ‘ఆహ్లాదపురం ఆరో వీధి’ యొక్క అసలు మాయ.

***

ఆహ్లాదపురం ఆరో వీధి (కథలు)
రచన: కొల్లూరి సోమ శంకర్
ప్రచురణ: పొదరిల్లు పబ్లికేషన్స్,
సుళ్ళూరుపేట
పేజీలు: XIV + 128
వెల: ₹ 150/-
ప్రతులకు:
నవోదయ బుక్ హౌస్,
కాచీగుడా,
హైదరాబాద్.
ఫోన్: 9000413413
~
ఆన్‌లైన్‌లో:
https://www.telugubooks.in/collections/translations/products/aahlaadapuram-aaro-veedhi

~
కొల్లూరి సోమశంకర్ గారి ప్రత్యేక ఇంటర్వ్యూ:

https://sanchika.com/special-interview-with-mr-kolluri-soma-sankar/