శ్రీవర తృతీయ రాజతరంగిణి-120

[శ్రీవర విరచిత జైన (జైనులాబిదీన్) రాజతరంగిణిగా పేరుపొందిన తృతీయ రాజతరంగిణి వ్యాఖ్యాన సహిత అనువాదాన్ని ధారావాహికగా అందిస్తున్నారు కస్తూరి మురళీకృష్ణ.]

ఇత్యేవైకః స్మరన్ దుఃఖం సో అంధో రాజసుతశ్చిరమ్।
నాజ్ఞాసీత్ స్వాత్మనస్తుల్యమపరం ప్రాక్కథాస్వపి॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 121)

ఈ రకంగా అతడు (బహ్రామ్ ఖాన్) అంధుడై చిరకాలం తన దుఃఖాలను స్మరిస్తున్నాడు. గతంలో కూడా తనలాగా ఎవ్వరూ ఇన్ని బాధలు పడలేదనుకుంటూ, ఈ స్థితిలో కూడా ఎవ్వరూ తనతో సమానం కాదని భావిస్తున్నాడు.

ఈ శ్లోకాలు శ్రీవరుడి ఆలోచనా ధోరణికి అద్దం పడుతాయి.

ముందరి శ్లోకాలలో శ్రీవరుడు బహ్రామ్ ఖాన్ స్థితి పట్ల జాలి చూపించాడు. కళ్లు పెరికి వేయటం పట్ల సానుభూతి చూపించాడు. ఇలాంటి అనాగరిక చర్యల పట్ల అసహనం ప్రకటించాడు. కానీ ఈ శ్లోకం చూస్తే, బహ్రామ్ ఖాన్ ఇప్పుడు కూడా, అంటే, అంధుడై, బందీ అయి,  నేలపై, పురుగుల నడుమ నిద్రిస్తున్నప్పుడు కూడా తన లాంటి బాధలు ఎవరూ పడలేదని, తనతో సమానం ఎవ్వరూ లేరనుకుంటున్నాడని వ్యాఖ్యానించాడు శ్రీవరుడు. అంటే, ఇంతకు ముందే కాదు, ఇప్పుడూ తనకు సాటి ఎవ్వరూ లేరనుకుంటున్నాడన్న భావం వస్తుంది. ఇది చింత చచ్చినా అహంకారం చావని బహ్రామ్ ఖాన్ స్వభావాన్ని చూపిస్తుంది. దీన్ని బట్టి అర్థం చేసుకోవాల్సిందేమిటంటే, మనిషిగా, సాటి మనిషి కష్టాలకు స్పందించాడు శ్రీవరుడు. జైనులాబిదీన్ కొడుకు ఇలా అయిపోయాడేమిటి అని బాధపడ్డాడు. కానీ వ్యక్తిగా బహ్రామ్ ఖాన్ అంటే శ్రీవరుడికి ఎలాంటి ప్రేమ, అభిమానాలు లేవు. ఎందుకంటే జైనులాబిదీన్‌ను కష్టపెట్టాడు. జైనులాబిదీన్ మాటలను లెక్కపెట్టలేదు. కాబట్టి అతడంటే జాలి, దయ, ప్రేమ, అభిమానాలు లేవు. కేవలం సాటి మనిషి కష్టపడుతూంటే బాధపడకుండా ఉండలేని మానవత్వం ప్రకటించాడు శ్రీవరుడు.

కోశోజ్జ్వలం కమలమేక్ష్య నయం సమన్తా-
దస్మిన్ రమే అహమితి తుప్యతి చన్చరీకః।
దోషానుషంకమధిగమ్య నిబద్ధమూర్తి-
స్తత్రైవ నాశముపయాతి విధౌ విరుద్ధే॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 122)

తేనెటీగలు కొత్తగా విచ్చుకున్న కమలాలను చూస్తాయి. సంతోషంగా, సుఖాస్వాదాన లాలసతో, విందు కోరి వాటిపై వ్రాలతాయి. చంద్రుడు రాగానే కమలాలు ముడుచుకుపోతాయి. వాటిలో చిక్కుకుని అవి మరణిస్తాయి. అవగుణాలు, దోషాలు ఉన్నవారు, విధాతకు విరుద్ధంగా వర్తించేవారు నశిస్తారు.

ఈ శ్లోకంలో ‘దోషం’ అన్న పదం వాడేడు శ్రీవరుడు. అతడు చూపించిన తేనెటీగలు, కమలాల ఉదాహరణను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ఇక్కడ  ‘దోషం’ను మరో రకంగా అర్థం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

సంస్కృత సాహిత్యంలో అతి గాఢనురాగానికి, అనురాగంలో ప్రాణాలు కోల్పోయే తీవ్రతకు కమలాలు, తేనెటీగల ఉదాహరణను వాడతారు. కమలాలు విచ్చుకోవటంతోటే భ్రమరాలు కమలాలపై వాలతాయి. ఇతర పూలపై వాలి, మకరందం జుర్రుకుని ఎగిరిపోయినట్టు, కమలంపై వాలి మకరందం జుర్రుకుని ఎగిరిపోవు భ్రమరాలు. అవి కమలాలపై వాలి అలాగే ఉండిపోతాయి. చీకటి పడితే కమలాలు ముడుచుకు పోతాయని, తాము బంధితులమవుతామనీ, ప్రాణాలు పోతాయనీ తుమ్మెదలకు తెలుసు. అయినా సరే, అవి కమలాలను వదలిపోవు. రాత్రి పూట కమలాలు ముడుచుకు పోయినప్పుడు అవి బందీ అవుతాయి. ఈలోగా లేత తామరతూడులను చూసి ఆశపడి ఏనుగులు వచ్చి వాటిని లాగి, పుష్పాలతో సహా మృణాళాలను ఏనుగులు తినేస్తాయి. అలా కూడా మరణిస్తాయి భ్రమరాలు. ఎలాగయినా కమలాలపై వాలి కదలకుండా ఉన్నా భ్రమరాలు మరణిస్తాయి. ఇక్కడ బహ్రామ్ ఖాన్ అంతే. ఎప్పుడు యుద్ధం చేయాలి, ఎప్పుడు కొనసాగించాలి, ఎప్పుడు ఆపాలి తెలీకుండా అధికార దోషంతో, అహంకారంతో బందీ అయిపోయాడు.

రాజవాసః స్వలీలార్థం నిర్మితస్తేన యః స్వయమ్।
స ఏవ బంధనాయాభూత్ కో వేత్తి భవితవ్యతామ్॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 123)

తన సుఖం కోసం నిర్మించిన భవంతి ఇప్పుడు అతడికి  కారాగారం అయింది. భవిష్యత్తులో ఏమౌతుందో ఎవరికి తెలుసు?

ఇత్థం వర్షత్రయం తావదనుభూతమహావ్యథః।
అస్థిశేపతనుః క్లేశాత్ తస్మిన్నేవ క్షయం యయౌ॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 124)

ఈ రకంగా మూడు ఏళ్లు ఆ బంధీఖానాలోనే దుఃఖిస్తూ , దుఃఖంతో  అస్థిపంజంరమై మూడేళ్ల తరువాత అక్కడే మరణించాడు.

బహ్రామ్ ఖన్ కథ సమాప్తమయింది. ఓ రకంగా చూస్తే హసన్ షాహ మంచివాడు. శత్రువును చంపకుండా వదలితే, అతడి అనుచరులు తిరుగుబాటు చేసే వీలుందని చెప్పినవారి మాటలు విని చంపకుండా, గ్రుడ్డివాడిని చేసి వదలిపెట్టాడు. ఆ దుఃఖంలో అతడు జీవచ్ఛవమయ్యాడు. మరణించాడు.

మూడేళ్లు జైలులో ఉన్నాడన్నాడు కాబట్టి, ఈ మరణం క్రీ.శ. 1475 లో సంభవించి ఉండవచ్చని అంచనా. జైనులాబిదీన్1470లో మరణించాడు. ఆ తరువాత రెండేళ్లకు హసన్ షాహ రాజయ్యాడు. కాబట్టి 1475లో బహ్రమ్ ఖాన్ మరణం సంభవించి ఉంటుందని తీర్మానించారు.

అయితే పీర్ హసన్ ప్రకారం, కళ్లల్లో ఇనుపకడ్డీలు దింపిన మూడు రోజులకు బహ్రామ్ ఖాన్ మరణించాడు. ఫరిష్తా కూడా ఇదే మూడు రోజుల తరువాత మరణం అన్నాడు. కేంబ్రిడ్జి చరిత్ర పుస్తకం వీరిద్దరినీ ప్రామాణికంగా తేసుకుని కళ్లు పొడిచిన మూడు రోజులకు మరణం సంభవించదని నిశ్చయించింది. శ్రీవరుడే కాదు ‘తవక్కతే-ఎ-అక్బరీ’లో కూడా మూడేళ్లు కారాగారంలో ఉన్న తరువాత బహ్రమ్ ఖాన్ మరణించాడని ఉంది. ‘తారీఖ్-ఎ-హసన్’ లో కూడా మూడేళ్లు బందీగా ఉండి మరణించాడని ఉంది. కానీ, కేంబ్రిడ్జి చరిత్ర పుస్తకంలో ఉన్నదాన్ని ప్రామాణికంగా తీసుకున్నారు. ప్రత్యక్షసాక్షి మాటకు విలువ లేదు. తరువాత వచ్చిన వారి మాటకు విలువ లేదు. తనకు నచ్చినవారి మాటకు విలువ. బహ్రామ్ ఖాన్ మూడు రోజుల్లో మరణించినా, జైల్లో మూడేళ్లుండి మరణించినా చరిత్ర గమనానికి నష్టం లేదు. కానీ చిన్న చిన్న విషయాల్లో కూడా ఆంగ్లేయులు తప్పు రాసినదే సరి అన్నట్టు భావించే ధోరణిని అర్థం చేసుకుంటే, పెద్ద అబద్దాల విషయాన్ని గ్రహించవచ్చు. పక్షపాత ధోరణిని  అర్థం చేసుకుని చరిత్రను సరిదిద్దే ప్రయత్నాలు ఆరంభించవచ్చు. అందుకు బానిస మనస్తత్వం పోవాలి.  ‘విదేశీయులేమంటే, అదే సరైనది. అన్న ఆలోచన పోవాలి. అప్పుడ మన చరిత్రను మన కళ్లతో చూసి, మన మెదడుతో ఆలోచించి,  మన బుద్ధితో అర్థం చేసుకోగలగుతాము.’

దేశకాలమనాలోచ్య చైరం యః కురుతేరిభిః।
స నశ్యత్యచిరేణైవ శౌర్యశ్రీమణ్డితో పి సన్॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 125)

దేశ కాల పరిస్థితులను విచారించకుండా ఎవడైతే శత్రువులపై విరుచుకు పడతాడో, వాడు గొప్ప వీరుడవచ్చు కానీ నష్టపోతాడు.

అభిమన్యు ప్రతీహారస్తత్త చ్ఛౌర్యమదోద్ధృతః।
ఆయుక్తపక్షం ప్రబలం నాసహిష్ట స నిష్ఠురః॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 126)

ప్రతీహారి అభిమన్యు తిరుగులేని అధికారంతో అహంకారి అయ్యాడు. శక్తిమంతులవుతున్న మంత్రులను చూసి భరించలేక పోయాడు.

స్వాతన్త్ర్యేణ స్ఫురత్ ప్రాగ్వత్ స్ఫురద్వాక్శరతాడనమ్।
దర్పాదాయుక్తపక్షస్య సూచీవాక్షిగతో భవత్॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 127)

తాను స్వతంత్రుడినన్న భావంతో, మితిమీరిన అహంకారంతో అతడు పలికే కఠినమైన మాటలు మంత్రులకు సూదుల్లా గుచ్చుకున్నాయి.

ఉపాయాన్ కుర్వతా తాంస్తాంచ్ఛన్నకోపేన మన్త్రిణా।
బన్ధుం తం మల్లికేనాత్ర నావాప్యవసరః క్వచిత్॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 128)

తనను బంధించటం కోసం ఎన్ని రకాలుగా ప్రయత్నిస్తున్నా అతడి (అభిమన్యు ప్రతీహారి) పై కోపంతో మంత్రి మల్లిక అహ్మద్ కూడా అతడిని దెబ్బతీసేందుకు ఎలాంటి అవకాశాన్ని వదలేదు.

అంతర్గత కలహాలు అధికారం కోసం ఆరంభమయ్యాయి. ఇక్కడ పోరు సింహాసనం కోసం కాదు, అధికారం కోసం. రాజు ఎవరికి ప్రాధాన్యం ఇస్తే వారికే అధికారం. ఎవరు  నచ్చితే వారిదే అధికారం. ఇది రాచరికంలోనే కాదు, ప్రజాస్వామ్యం లోనూ, చూడవచ్చు. అధికారంలో ఉన్న వాడికన్నా, వాడికి సన్నిహితుడయిన వాడికి శక్తి ఎక్కవ. అందుకని వాడి  సాన్నిహిత్యం కోసం పోరు జరుగుతుంది. సన్నిహితంగా ఉన్న వాడిని దెబ్బ తీసి ఆ స్థానాన్ని ఆక్రమించాలని పోరు సాగుతుంది. ప్రజాస్వామ్యంలోనే కాదు, రాచరికంలో కూడా ఇలాంటి యుద్ధలు రాజు బలహీనుడయినప్పుడు సంభవిస్తాయి.

ఏకదా తద్గృహం గత్వాశ్వస్తం శ్రీవిజయేశ్వరే।
తడియా నృపతీ రానధాన్యన్తస్తమబన్ధయత్॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 129)

చివరికి ఒక రోజు రాజు విజయేశ్వరంలో తన భవనానికి వెళ్తున్నప్పుడు ప్రతిహారిని ఏదో ఒక మిషతో రాజభవనానికి రప్పించి బందీ చేసేట్టు రాజును ఒప్పించాడు మంత్రి.

అభిమన్యుః స్వయం ఖ్యాతః పాణ్డవాద్యాశ్చ తత్సుతాః।
శృగాలవత్తదాభూవన్ ధిగిచ్ఛాం వివిధాం విధేః॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 130)

అభిమన్యు ఎంతో ఖ్యాతి పొందినవాడు. అతడి కొడుకులు పాండవులు ,  ఇతరులు, నక్కలలాంటి వారు. విధి విచిత్రమైంది.

యస్యాహవే ముఖమవేక్ష్య మహాగజేన్ద్రా
దూరం ప్రయాన్తి బలినః సశిలీముఖౌఘాః।
దర్పాద్విశేద్యది న నిర్మిత కూటయన్త్రం
కస్తం నిరోద్ధుమలముత్సహతే మృగేన్ద్రమ్॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 131)

యుద్ధంలో బలికి వెళ్తున్న సింహాన్ని చూసి తేనెటీగలు, ఏనుగులు కూడా పొరిపోతాయి. కానీ అదే సింహం అహంకారంతో తానే ఉచ్చులో చిక్కుకుంటే తప్ప సింహాన్ని పట్టుకుని బందించే ధైర్యం ఎవరికి ఉంటుంది?

యుద్ధంలో పోరాడుతున్న రాజును చూసి, బాణాలు తగిలినా ఏనుగు కూడా భయంతో బాణాలతో సహా పారిపోతుంది. కానీ అదే శక్తివంతుడైన రాజు అహంకారంతో మూర్ఖత్వం తోటి తానే ఉచ్చుల్లో చిక్కుకుపోతే ఎవరేం చేయగలరు?

సపుత్రం హృతసర్వస్వం బద్ధ్వా నౌకాన్తరే తతః।
తాజిభట్టః సమానీయ కారాగారాన్తరే క్షిపత్॥
(శ్రీవర రాజతరంగిణి, తృతీయ తరంగం, 132)

అతని సర్వస్వం లాక్కుని తాజిభట్టు పుత్రుడితో సహా, అభిమన్యుని బంధించి నౌకలో వేసి తీసుకువచ్చాడు. కారాగారంలో బంధించాడు.

అభిమన్యు ప్రతీహారి శక్తివంతుడు. సాధారణంగా అతడి ముందు ఎవ్వరూ నిలవలేరు. కానీ రాజు మీద నమ్మకంతో అతడు ఇతరులు పన్నిన ఉచ్చులో చిక్కుకున్నాడు. అతడి ఆస్తిని కాజేశారు. అతడిని అతడి పుత్రులను కట్టేసి తెచ్చి కారాగారంలో బంధించారు.

(ఇంకా ఉంది)

కస్తూరి మురళీకృష్ణ

కస్తూరి మురళీకృష్ణ ప్రసిద్ధ తెలుగు రచయిత. విస్తృతమైన రచనా సంవిధానాల్లో, విస్తారమైన సాహిత్యాన్ని అందిస్తున్నారు. కథ, నవల, వ్యాసాలు మొదలైన ప్రక్రియల్లో, చారిత్రిక కల్పన, కాల్పనిక, సాహిత్యవిమర్శ, వైజ్ఞానిక, వ్యక్తిత్వ వికాస, హారర్, క్రైమ్ తదితర పలు విభాగాలలో రచనలు చేస్తున్నారు. కాల్పనిక, కాల్పనికేతర విభాగాల్లో ఆయన రచించిన రచనలకు పాఠకుల ఆదరణ లభిస్తోంది.
కథాసంపుటాలు: 4 x 5, ఆ అరగంట చాలు, భారతీయ ప్రేమ కథామాలిక, ఉజ్జ్వల భారత మహోజ్జ్వల గాథలు, సైన్స్ ఫిక్షన్ కథలు, జాతక కథలు, థ్రిల్లింగ్ చిల్లింగ్ కథలు, ప్రపంచ ప్రేమ కథామాలిక,
నవలలు: ముస్సోలిని, పునఃసృష్టికి పురిటి నొప్పులు, సౌశీల్య ద్రౌపది, రోషనార, శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, అసిధార, అంతర్మథనం, మర్మయోగం, అంతర్యాగం, ఆపరేషన్ బద్ర్, జగమే మారినదీ..,
అనువాద రచనలు: కల్హణ కశ్మీర రాజతరంగిణి కథలు, జోనరాజ రాజతరంగిణి, నీలమత పురాణం, నిజాం పాలన చివరి రోజులు,
వ్యాస సంపుటాలు: తీవ్రవాదం, శైశవ గీతి, అక్షరాంజలి, మనం మరువకూడని మహాయుద్ధం 1857, ప్రాచీన విజ్ఞానం, భారతీయ తత్త్వచింతన, భారతీయ వ్యక్తిత్వ వికాసం, రియల్ స్టోరీస్, క్రైమ్ స్టోరీస్-1, మన ప్రధానమంత్రులు, మన తెలుగు ముఖ్యమంత్రులు,
బయోగ్రఫీలు: మైకేల్ జాన్సన్, సంగీత సరస్వతి లతామంగేష్కర్,
సినిమా పుస్తకాలు: పాడుతా తీయగా, కమర్షియల్ క్లాసిక్స్, నవల నుంచి సినిమాకు,
సంపాదకత్వం/సంకలనాలు: తెలుగు కథల్లో గాంధీ మహాత్ముడు, కులం కథ, రైలు కథలు, క్రీడా కథ, దేశభక్తి కథలు, రామకథాసుధ
పురస్కారాలు/బహుమతులు: 1995లో ఆంధ్రప్రభ ‘దీపావళి’ నవలల పోటీలో ‘అంతర్యాగం‘ నవలకు ద్వితీయ బహుమతి. 1999 లో ఆంధ్రభూమి సస్పెన్స్ నవలల పోటీలో ‘ఆపరేషన్ బద్ర్ ‘ నవలకు ప్రత్యేక బహుమతి లభించాయి. 2017 సంవత్సరానికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి కీర్తి పురస్కారం గ్రహీత.
~
కల్హణ కశ్మీర రాజతరంగిణి కథలు కన్నడంలోకి; థ్రిల్లింగ్ చిల్లింగ్ కథలు ఒడియాలోకి, మరాఠీలోకి అనువాదమయ్యాయి. ‘పాడుగా తీయగా’ హిందీలోకి అనువాదమవుతోంది.