భయం అనే ద్వారం

[శ్రీనివాస్ మంత్రిప్రగడ గారు రచించిన ‘భయం అనే ద్వారం’ అనే కథని పాఠకులకు అందిస్తున్నాము.]

సముద్రం ఆ రోజు మాట్లాడుతోంది. శబ్దంతో కాదు – నిలకడతో. అలలు పెద్దగా లేవు, చిన్నగా లేవు. అవి వచ్చి వెళ్లడం ఒక శ్వాసలా ఉంది. ఊపిరి తీసుకుంటూ వదిలే జీవి లాగా. ఆకాశం పూర్తిగా నీలం కాదు, పూర్తిగా మబ్బు కూడా కాదు. ఏదో నిర్ణయం తీసుకోలేని మనసులా ఉంది. అచ్చం అదే ఆచార్య మనసు.

సముద్రం అంచున నిలిచిన పాత జీప్‌లో ఆచార్య కూర్చున్నాడు. ఇంజిన్ ఆఫ్. స్టీరింగ్ మీద చేతులు. కళ్ల ముందు అనంతం. వెనుక జీవితమంతా. జీప్ ఒక సాధారణ వాహనం కాదు. అది అతని జీవితం లాంటిది – సరిగా పనిచేస్తోంది, కానీ ఎక్కడికీ వెళ్లడం లేదు. అతను ఆ జీప్‌లో ఎన్నోసార్లు ప్రయాణించాడు. ఉద్యోగానికి, సమావేశాలకు, కుటుంబ కార్యక్రమాలకు. కానీ ఈరోజు మాత్రం అది కదలడం లేదు. ఎందుకంటే ఈరోజు ప్రయాణం రోడ్డుపై కాదు. ఇది తనలోకి.

ఆచార్య నలభైయైదు సంవత్సరాల వయసు. సమాజపు కొలమానాల్లో అతను విజేత. మంచి ఉద్యోగం, గౌరవం, స్థిరత్వం. అతని జీవితం ఒక సరిగా అమర్చిన ఫైల్ లాంటిది. ప్రతి పేజీకి ఒక ట్యాగ్. ప్రతి నిర్ణయానికి ఒక కారణం. కానీ ఆ ఫైల్‌లో ఒక పేజీ లేదు. ఆ పేజీ పేరు – ‘నేను’.

అతనికి చిన్నప్పటి నుంచే ఒక అలవాటు. భయాన్ని గమనించడం కాదు – దాని చుట్టూ వలయాలు గీయడం. ‘ఇది ప్రమాదం’, ‘ఇది భద్రం’, ‘ఇది రిస్క్’, ‘ఇది అవసరం’ అని తన మనసుని విభజించడం. అలా అలా ఒక రోజు అతను పూర్తిగా భద్రంగా మారాడు. అంత భద్రంగా – తన ఆత్మకి కూడా ప్రవేశం లేకుండా.

ఆ రోజు ఉదయం ఏదో తేడా. లేచిన వెంటనే అతనికి తన జీవితమంతా ఒక బరువులా అనిపించింది. భార్య మాటలు కాదు, ఆఫీస్ మెయిల్స్ కాదు, బాధ్యతలు కాదు—అవి అన్నీ ఎప్పటిలాగే ఉన్నాయి. కానీ వాటి మధ్య అతను లేడు. అప్పుడు అతను జీప్ తాళాలు తీసుకున్నాడు. గమ్యం నిర్ణయించలేదు. మనసు నిర్ణయించింది. సముద్రం.

జీప్ నుంచి దిగినప్పుడు ఇసుక చల్లగా తాకింది. ఆ స్పర్శ అతన్ని ఆశ్చర్యపరిచింది. ఇన్నేళ్లుగా అతను గాజు నేలల మీద నడిచాడు. మార్బుల్ ఫ్లోర్ల మీద నడిచాడు. కానీ ఈ ఇసుక స్పర్శ అతన్ని జీవించి ఉన్నట్టు అనిపింపజేసింది. చెప్పులు చేతిలో పట్టుకుని నడిచాడు. పాదాల కింద ఇసుక కదిలింది. ‘నేను నిలబడ్డ చోటే కదులుతోంది’, అని అనుకున్నాడు. ‘లేదా నేను ఎప్పుడూ కదలలేదా?’

అలలు వచ్చి అతని పాదాలను తాకాయి. వెనక్కి వెళ్లిపోయాయి. ఆచార్య నవ్వాడు. అది నవ్వు కాదు. ఒక మౌన అంగీకారం. “నువ్వు కూడా వచ్చి వెళ్లిపోతావు,” అన్నట్టు అనిపించింది సముద్రం. “కానీ నేను మాత్రం ఇక్కడే ఉంటాను.”

అతను కూర్చున్నాడు. చాలా సేపు. ఆ సమయంలో కాలం లేదు. ఆలోచనలు ఉన్నాయి. చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు వచ్చాయి. తండ్రి మాటలు గుర్తొచ్చాయి. “భయం అనేది దేవుడు పెట్టిన సిగ్నల్. అది స్టాప్ బోర్డు కాదు. అది మలుపు.” ఆచార్య అప్పట్లో నవ్వాడు. ఇప్పుడు మాత్రం ఆ మాట అతన్ని లోపల నుంచి తాకింది. “నేను ఎప్పుడైనా ఆ మలుపు తీసుకున్నానా?” అనే ప్రశ్న అతని గుండెల్లో గట్టిగా మోగింది.

అప్పుడు వెనుక నుంచి ఒక స్వరం. “అలలు చూస్తూ భయపడుతున్నారా? లేక భయాన్ని చూస్తూ అలల్ని ఆస్వాదిస్తున్నారా?” ఆచార్య తిరిగి చూసాడు. అక్కడ ఒక వృద్ధుడు. అతని రూపం సాధారణం. కానీ కళ్లలో ఒక విచిత్రమైన లోతు. ఆ లోతు చూసినప్పుడు ఆచార్యకి ఒక భావన వచ్చింది – ఈ మనిషి తన గురించి తనకన్నా ఎక్కువగా తెలుసు.

“మీరు ఎవరు?” అని అడిగాడు. వృద్ధుడు నవ్వాడు. “నేను ఎవరో కాదు. నువ్వు ఎప్పుడూ తప్పించుకుంటూ వచ్చిన ప్రశ్నని.” ఆ మాట హాస్యంగా ఉంది. కానీ లోపల గాయం లాగా తాకింది. వృద్ధుడు ఇసుకలో ఒక వలయం గీసాడు. “ఇది నీ భద్రత.” వలయం బయట ఒక చిన్న బిందువు. “ఇది నీ భయం.” ఆచార్య అన్నాడు, “అది చిన్నదే కదా?” వృద్ధుడు అన్నాడు, “అవును. కానీ నువ్వు దానికి సింహాసనం వేసావు.”

వృద్ధుడు మాటలు ఉపదేశంలా లేవు. అవి అద్దంలా ఉన్నాయి. ఆచార్య తనలోనే ఎన్నో దృశ్యాలు చూశాడు. రాయాలనుకున్న పుస్తకం. వదిలేసిన సంగీతం. ఉద్యోగం వదిలేయాలనుకున్న రోజు. ప్రతి దశలో భయం గెలిచింది. “ఇవన్నీ ఎందుకు వదిలేశాను?” అని అడిగాడు. వృద్ధుడు సముద్రం వైపు చూసి అన్నాడు, “నువ్వు మునుగుతావేమో అని భయపడ్డావు  కానీ నిజం ఏంటంటే – నువ్వు ఇప్పటికే తడిచిపోయావు.”

ఆ మాటలో హాస్యం ఉంది. ఐరనీ ఉంది. జీవితం అంతా భద్రత కోసం త్యాగం చేసిన మనిషికి, ఆ భద్రతే అతన్ని ఖాళీ చేసింది. వృద్ధుడు లేచి సముద్రం వైపు నడిచాడు. “నీ భయాన్ని దాటే ధైర్యం నీలో ఉంది. కానీ ముందుగా ఒక పని చెయ్యాలి,” అన్నాడు. “ఏమిటది?” అని అడిగాడు ఆచార్య. “నీ భయానికి నమస్కరించాలి. అది నీ గురువు,” అన్నాడు. ఆ మాటతోనే అతను అలల్లో కలిసిపోయినట్టు అనిపించింది.

ఆచార్య చాలా సేపు అలాగే నిలబడ్డాడు. అక్కడ వృద్ధుడు లేడు. సముద్రం ఉంది. జీప్ ఉంది. కానీ అతను పాత ఆచార్య కాదు. అతను జీప్‌లో కూర్చున్నాడు. ఇంజిన్ ఆన్ చేయలేదు. ఎందుకంటే ఇప్పుడు అతనికి అర్థమైంది – ఇంజిన్ ఆన్ చేయాల్సింది బయట కాదు. లోపల.

ఆ రోజు అతను ఇంటికి వెళ్లాడు. కానీ నిద్ర రాలేదు. ప్రశ్నలు వచ్చాయి. “నేను నా భయాన్ని ఎంచుకుంటే ఏమవుతుంది?” “నేను భద్రత వదిలితే?” “నేను నిజంగా జీవిస్తే?” ఆ ప్రశ్నలు అతన్ని భయపెట్టాయి. అదే సమయంలో ఆశ కూడా ఇచ్చాయి. ఆ రాత్రి అతనికి ఒక కల వచ్చింది. ఒక మార్గం. ఆ మార్గం మీద బోర్డు. “భయం ఇక్కడ మొదలవుతుంది. వృద్ధి ఇక్కడ ముగుస్తుంది.” ఆచార్య నవ్వాడు. భయంతో కాదు. అర్థంతో.

తరువాతి రోజులు సులభం కాలేదు. సమాజం అతన్ని తిరిగి తన వలయంలోకి లాగడానికి ప్రయత్నించింది. “ఇంత వయసులో ఈ ఆలోచనలు అవసరమా?” అన్నారు. “బాధ్యతలు గుర్తున్నాయా?” అన్నారు. అతను నవ్వాడు. “ఇన్నేళ్లు బాధ్యతలే. ఇప్పుడు కొంచెం నిజం,” అన్నాడు. అతను ఉద్యోగాన్ని వదిలేయలేదు. కానీ తనలోని మౌనాన్ని వదిలేశాడు. రాయడం మొదలుపెట్టాడు. సంగీతం తిరిగి తన జీవితం లోకి వచ్చింది. ప్రతి అడుగు భయంగా ఉంది. కానీ ప్రతి భయం అతన్ని పెంచింది.

కొన్ని నెలల తర్వాత అతను మళ్లీ సముద్రం దగ్గరకు వచ్చాడు. అదే జీప్. అదే ఇసుక. అదే అలలు. కానీ ఈసారి అతను నిలబడలేదు. నడిచాడు. నీళ్లలోకి. అలలు అతని కాళ్లను కప్పాయి. అతను నవ్వాడు. “నువ్వు వచ్చావు,” అన్నట్టు అనిపించింది సముద్రం. “నేను భయపడ్డాను,” అన్నాడు ఆచార్య. “అదే సరైనది,” అన్నట్టు అలలు వెనక్కి వెళ్లాయి.

ఆచార్యకి అర్థమైంది – ఆధ్యాత్మిక మార్గం అంటే వెలుగును వెతకడం కాదు. భయాన్ని ధైర్యంగా ఆలింగనం చేసుకోవడం. భయపెట్టే ఎంపికను ఎంచుకోవడం. ఎందుకంటే అదే ఎంపిక మనల్ని నిజంగా పెంచుతుంది.

ఆ రోజు అతను ఎక్కడికీ పారిపోలేదు. ఎక్కడికీ చేరలేదు. కానీ తొలిసారిగా – తనతో తాను కలిశాడు.

ఆచార్య మళ్లీ సముద్రం దగ్గరకు వచ్చాడు. ఈసారి అనుకోకుండా కాదు. ఉద్దేశంతో. సాయంత్రం. సూర్యుడు అస్తమించడానికి కొద్దిసేపు ముందు. ఆకాశం నారింజ, గులాబీ, బూడిద రంగుల మధ్య తేలియాడుతోంది. సముద్రం నిశ్శబ్దంగా ఉంది. అది ప్రశాంతత కాదు – ఆత్మ నిర్ణయం తీసుకునే ముందు ఉండే నిశ్శబ్దం.

జీప్ ఆపాడు. దిగాడు. చెప్పులు చేతిలో పట్టుకోలేదు. నేరుగా నడిచాడు. ఇసుక మీద కాదు – నీళ్ల వైపు. మొదటి అల తాకింది. రెండో అల మోకాళ్ల వరకు వచ్చింది. చలి అనిపించింది. శరీరం వెనక్కి వెళ్లమంది. మనసు ఒక్క మాట అన్నది: “ఇదే.”

అతను ఆగలేదు.

అలలు నడుము దాటాయి. గుండె వేగం పెరిగింది. ఊపిరి బరువైంది. అప్పుడు అతనికి ఒక భయం తాకింది – మరణ భయం కాదు. తానే తాను పూర్తిగా కరిగిపోతానేమో అన్న భయం. పేరు, గుర్తింపు, కథ – అన్నీ నీటిలో కలిసిపోతాయేమో అన్న భయం.

అప్పుడే సముద్రం మాట్లాడింది. శబ్దంతో కాదు. అనుభూతితో.

“నువ్వు కోల్పోతాననుకుంటున్నదే, నువ్వు నిజంగా కాదు.”

ఆచార్య కళ్ళు మూసుకున్నాడు. ఆ క్షణంలో అతని జీవితం మొత్తం ఒక చిత్రంలా కనిపించింది. చిన్ననాటి భయం. పెద్దల ప్రశంసలు. భద్రత కోసం చేసిన రాజీలు. ‘ఇది సరైనదే’ అని తనను తానే మోసం చేసుకున్న క్షణాలు. ప్రతి చోట భయం ఒక రక్షకుడిలా వచ్చి, చివరికి ఒక జైలర్‌లా మారిన తీరు.

నీరు ఛాతీ వరకు వచ్చింది. ఊపిరి లోపలే ఆగిపోయినట్టు అనిపించింది.

అప్పుడే అతను ఆ వృద్ధుణ్ణి చూశాడు.

అలల మధ్య నిలబడి ఉన్నాడు. ఈసారి పాదాలు ఇసుక మీద కాదు. నీటిలో. కానీ మునగడం లేదు. వృద్ధుడు నవ్వాడు.

“ఇంతవరకూ వచ్చావు. ఇప్పుడు ఒక ప్రశ్న.”

ఆచార్య మాట్లాడలేకపోయాడు.

“నువ్వు పెరగాలనుకుంటున్నావా?” వృద్ధుడు అడిగాడు.

“లేదా భద్రంగా మిగలాలనుకుంటున్నావా?”

ఆ ప్రశ్న ఒక ఉపదేశం కాదు. ఒక తీర్పు కాదు. ఒక ద్వారం.

ఆచార్యకు అర్థమైంది – ఇక్కడ సరైన జవాబు లేదు. నిజమైన జవాబు మాత్రమే ఉంది. అతని లోపల నుంచి ఒక మాట వచ్చింది. భయంతో. కానీ స్పష్టంగా.

“నేను పెరగాలనుకుంటున్నాను.”

వృద్ధుడు తల ఊపాడు. “అయితే చివరి పని.”

అల ఒక్కసారిగా బలంగా వచ్చింది. ఆచార్య తేలిపోయాడు. నేల కనిపించలేదు. శరీరం ప్రతిఘటించింది. మనసు అరవాలనుకుంది. కానీ అతను ఒక పని చేశాడు. పోరాడలేదు. వదిలేశాడు.

ఆ క్షణంలో- అద్భుతం జరిగింది.

నీరు అతన్ని ముంచలేదు. అతన్ని మోయడం మొదలుపెట్టింది. భయం కరిగిపోయింది. ఊపిరి సులభమైంది. అతను తేలుతున్నాడు. సముద్రం మీద కాదు – సముద్రంతో.

వృద్ధుడి స్వరం వినిపించింది. “భయం దాటేది కాదు. దానిలోకి దిగాలి. అప్పుడే అది నీ గురువుగా మారుతుంది.”

ఆచార్య కళ్ళు తెరిచాడు.

అతను ఒడ్డున ఉన్నాడు. పూర్తిగా తడిచిపోయాడు. కానీ కళ్లలో భయం లేదు. ఒక లోతైన శాంతి ఉంది. సూర్యుడు అస్తమించాడు. ఆకాశం చీకట్లోకి వెళ్తోంది. కానీ అతనిలో వెలుగు వెలిగింది.

వృద్ధుడు లేడు. సముద్రం ఉంది. జీప్ ఉంది. ప్రపంచం అలాగే ఉంది. కానీ ఆచార్య ఇక పాతవాడు కాదు.

అతనికి ఒక విషయం పూర్తిగా అర్థమైంది –

ఆధ్యాత్మికత అంటే ధ్యానం కాదు.

వైరాగ్యం కాదు.

పారిపోవడం కాదు.

భయపెట్టే ఎంపికను

స్పృహతో, ప్రేమతో,

పూర్తిగా అంగీకరించడమే.

ఆచార్య తిరిగి నడిచాడు. ఇసుక మీద. ఈసారి ఇసుక కదలలేదు. అతను కదిలాడు. జీప్‌లో కూర్చున్నాడు. ఇంజిన్ ఆన్ చేశాడు. హెడ్‌లైట్స్ వెలిగాయి. ముందు రోడ్డు ఉంది. వెనుక సముద్రం.

జీప్ కదిలింది.

కానీ నిజానికి –

కదిలింది అతని ఆత్మ.

వెంకట్ మంత్రిప్రగడ

పుట్టి పెరిగింది విశాఖపట్నంలో, స్థిరపడింది హైదరాబాద్‌లో. చాలా కాలంగా బెంగళూరులో ఉంటున్నాను.. సాహిత్యాభిలాష చదవడం వరకే పరిమితమైంది.. లాక్‌డౌన్ సందర్భంగా కొంచం రాయడం కూడా ప్రారభించేసిన ఔత్సాహిక రచయితను. గురజాడ, కుటుంబరావు, రావి శాస్త్రి, ముళ్ళపూడి, జ్యేష్ఠ, భరాగో, గొల్లపూడి, డాక్టర్ కేశవరెడ్డిగార్లు అభిమాన రచయితలు. శ్రీశ్రీ గారు, సిరివెన్నెల వారూ అభిమాన కవులు.