మిషన్, ఇండియా దట్ ఈజ్ భారత్-21

[శ్రీ కోవెల సంతోష్ కుమార్ రచించిన ‘మిషన్, ఇండియా దట్ ఈజ్ భారత్’ అనే వ్యాస పరంపరని అందిస్తున్నాము.]

చాప్టర్ 22.

గుప్తుల కాలంలో మెగస్తనీస్ భారత్ వచ్చి ఈ దేశాన్ని వర్ణిస్తూ ఇండికా అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు. భారతదేశానికి సంబంధించి విదేశీయుడు రాసిన మొదటి గ్రంథంగా దీన్ని చెప్పవచ్చు. ఇదంతా ఎందుకు చెప్పవలసి వస్తున్నదంటే.. భారతదేశంలో ఎలాంటి నాగరికత, సంస్కృతి, చరిత్ర లేదన్నవాళ్లు.. కనీసం ఇవైనా చదువుకోవాలని చెప్పడానికే.. మిషనరీలు రావడానికి ముందు గ్రీకులు, భారతీయులు, రోమన్ల చరిత్ర ఎంత గొప్పదో చెప్పడం కోసమే. గ్రీకు చరిత్రకారులు అలెగ్జాండర్ వెంట వచ్చింది క్రీస్తుకు పూర్వం 4వ శతాబ్దంలో. అంతకుముందు 3 వేల సంవత్సరాలకు ముందే అంటే 3300 బీసీఈ నుంచి సింధు నాగరికత ప్రారంభమై 1300 బీసీఈ వరకు అద్భుతంగా వికసించిందని చరిత్రలో నిర్ధారణ జరిగిన విషయమే. 3102 బీసీఈ లో మహాభారత యుద్ధం జరిగింది. అంతకు ముందు రెండు వేల ఏండ్లకు ముందు రామాయణం జరిగింది. భారతీయ నాగరికత.. మనకు కనిపిస్తున్న ఆనవాలు ప్రకారమే సుమారు పదివేల ఏండ్లకు పూర్వం నుంచి అనిశ్చితంగా కొనసాగుతున్నది. ఇక ‘మిథ్’ అన్న మాటకు అర్థం ఏమున్నది? మిథ్ అనే ఒక పదాన్ని ఎక్కడి నుంచో ఎత్తుకొని వచ్చి.. మన చరిత్ర గ్రంథాలన్నింటికీ, భక్తి గ్రంథాలన్నింటికీ.. అసలు సారస్వతాన్నంతటినీ కూడా మైథాలజీ అని కొత్త పేరు పెట్టి మొత్తం నకిలీ అని మార్చేశారు. కనీసం ఈ తరం యువత కొంచెమైనా ఆలోచిస్తే ఎంత ద్రోహం అయిందో అవగతమవుతుంది. ముందు ముందు ఏం కోల్పోకుండా ఉండాలంటే ఏం చేయాలో అవగాహన కలుగుతుంది.

మెగస్తనీస్ వచ్చి ఇండికా రాసేనాటికే భారతదేశం ఏ విధంగా ఉన్నదో తెలుసుకుంటే.. అంతకు ముందు దాని వికాస పరిణామ క్రమం ఎలా ఉందో ఊహించుకోవచ్చు. మెగస్తనీస్ భారతదేశానికి క్రీస్తు పూర్వం 302లో చంద్రగుప్తుడి ఆస్థానానికి రాయబారిగా వచ్చాడు. ఆ సమయంలోనే భారత్ అంతటా తిరిగి తాను చూసింది చూసినట్టు, అనుభూతి చెందింది చెందినట్టుగా రాశాడు. భారత భౌగోళిక స్వరూపాన్ని వర్ణించాడు. గుప్త చంద్రగుప్తుడి కాలంలో అంటే క్రీస్తుకు పూర్వం 302లో సెల్యూకస్ నికేటర్ తరఫున దౌత్యవేత్తగా వచ్చాడు. అలెగ్జాండర్ చనిపోయిన తరువాత సెల్యూకస్ చంద్రగుప్తుడితో శాంతి ఒప్పందం చేసుకున్న క్రమంలో మెగస్తనీస్ రాయబారిగా వచ్చాడు. ఈ చంద్రగుప్తుడు మౌర్య చంద్రగుప్తుడు కాదు. గుప్త చంద్రగుప్తుడు. మౌర్యుల కాలం 1534 బీసీఈ కాగా గుప్తుల కాలం 4వ శతాబ్దం బీసీఈ. గ్రీకు చరిత్ర కారులు రాసిన చరిత్రను పేర్లను సరిగా అర్థం చేసుకోలేక మన చరిత్రకారులు మౌర్యులను, గుప్తులను ఒకే గాటన కట్టి మన చరిత్రను దాదాపు 1200 సంవత్సరాలు మటుమాయం చేశారు. (పూర్తి వివరాలకు నా రామం భజే శ్యామలం గ్రంథాన్ని చూడవచ్చు). మెగస్తనీస్ తాను భారత్‌లో ఉన్న కాలాన్ని పూర్తిస్థాయి పరిశోధనకు కేంద్రంగా సద్వినియోగం చేసుకున్నాడు. తరువాత ఆయన రాసిన ‘ఇండికా’ గ్రంథం ప్రాచీన భారతదేశ నాగరికత వైభవాన్ని అద్భుతంగా చిత్రిస్తుంది. ఒక విదేశీయుడు స్వతంత్రంగా, దేశమంతటా తిరిగి ఇక్కడి భౌగోళిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక, సామాజిక చరిత్రను బలంగా రాస్తే.. మన మార్క్సిస్టు చరిత్రకారులు ఇందులో ఏ ఒక్క అంశాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకొనలేదు. నిజానికి భారతదేశ ప్రాచీన చరిత్ర పునర్నిర్మాణం చేస్తే.. అందుకు ప్రాథమిక ఆధారాలలో ఇది ఒకటిగా ఉపయోగపడుతుందనటంలో సందేహం లేదు. భారత ఉపఖండంలోని అనేక వివరణలు గ్రీకు ప్రపంచానికి మొదటిసారి విస్తారంగా పరిచయం చేసిన తొలి గ్రంథం ఇండికా మాత్రమే. ఈ గ్రంథం చదివిన తరువాత గ్రీకులకు భారత్ ఒక అపురూప దేశంగా కనిపించింది (అప్పుడు దేశం అనే కాన్సెప్ట్ కూడా లేదు. మిషనరీల రాక తరువాతే భౌగోళిక హద్దులు, భౌగోళిక జాతీయవాదం వచ్చింది). వ్యవసాయ ఆధారిత జీవనం, శక్తిమంతమైన రాజ్యాధికారం, క్రమశిక్షణతో కూడిన సైన్యం, వివిధ జాతుల మధ్యన సమన్వయం, జీవజాలం, నదులు, పర్వతాలు, విస్తారమైన భూములు తదితర వాటిపై వర్ణనలన్నీ కూడా గ్రీకులకు చాలా గొప్పగా కనిపించాయి.

భారతదేశాన్ని మెగస్తనీస్ పొడవు వెడల్పుల్లో చాలా పెద్ద దేశంగా వర్ణించాడు. భారత్ లో నదులు ప్రజల జీవనాధారాలని స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. అందుకే నదులను భారతీయులు తల్లిగా పూజిస్తారు. ఆ కాలంలోని అంటే గుప్తుల కాలంలో భారతదేశ సామాజిక వర్గీకరణను కూడా మెగస్తనీస్ స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. భారత సమాజం ఏడు వర్గాలుగా ఉన్నదని వివరించాడు. “The population of India is divided into seven classes. Of these, the first are the philosophers, who are held in the greatest honour. Next to them are the husbandmen, who are by far the most numerous. The third class consists of herdsmen and hunters. The fourth are artisans and retail traders. The fifth class is that of soldiers. The sixth consists of inspectors and superintendents. The seventh class consists of counsellors and assessors of the king.”( Strabo, Geography, Book XV, Chapter 1, Section 39 Page: 703–704 (Loeb Classical Library Edition, Vol. VII, translated by H.L. Jones)). ఈ సామాజిక వర్గంలో మొదటి వారు తత్త్వవేత్తలు లేదా టీచర్లు. వీరికి ఎక్కువ గౌరవం ఇచ్చేవారు. రెండవ వర్గం రైతులు. జనాభాలో వీరి సంఖ్యే ఎక్కువ. మూడో వర్గం పశుపాలకులు, వేటగాళ్లు. నాలుగో వర్గం శిల్పకారులు, వ్యాపారులు, ఐదో వర్గం సైనికులు, ఆరోవర్గం ప్రభుత్వ తనిఖీదారులు, ఏడో వర్గం రాజసభ సలహాదారులు, న్యాయనిర్ణేతలు. ఇదీ గుప్తుల కాలంలో భారతదేశంలోని సామాజిక వర్గీకరణ. దేశంలో ఆనాడు వర్ణ వ్యవస్థ ఉండవచ్చు కానీ, మెగస్తనీస్ పేర్కొన్న ఈ సామాజిక వర్గ విభజన వర్ణ వ్యవస్థతో సంబంధం లేదు. గుప్తుల కాలంలో దేశంలో పరిపాలన నిర్వహణ వ్యవస్థ ఎలా ఉండేది.. అందులో ప్రజల భాగస్వామ్యం ఏ విధంగా ఉన్నదన్న విషయాన్నే మెగస్తనీస్ రాశాడు. కుల వ్యవస్థ ఆనాడు కూడా లేదన్నది స్పష్టం. వృత్తి కళాకారులు, వ్యాపారులని పేర్కొన్నారే తప్ప కులాల ప్రస్తావన తేలేదు. అయితే మన చరిత్రకారులు మాత్రం మెగస్తనీస్ తప్పు రాశారని.. దేశంలోని కుల వ్యవస్థ గురించి రాయనే లేదని బల్లగుద్ది మరీ వాదిస్తారు. భారతదేశంలో అణువణువుకూ అక్షరరూపమిచ్చిన మెగస్తనీస్ నిజానికి కుల వ్యవస్థ ఉంటే.. దేశంలో ఇన్ని రకాల కులాలు ఉండేవని మాట మాత్రంగానైనా ప్రస్తావించేవాడు కాదా.. వృత్తి వ్యవస్థ ఆనాడూ ఉన్నది. ఈనాడు అది కులంగా మారింది అంతే. మెగస్తనీస్ చేసిన ఈ వర్గీకరణను మరింతగా కూడా విస్తారించాడు. మొదటి వర్గం వారైన తత్త్వవేత్తలు లేదా టీచర్లు.. విద్య, ఫిలాసఫీ, యజ్ఞంపై ఎక్కువగా దృష్టి సారిస్తారని చెప్పాడు. మితాహారం, నైతిక జీవనాన్ని గడుపుతారని వర్ణించాడు. రెండోవర్గం వారైన రైతులు సమాజానికి ఆధారం అని పేర్కొన్నాడు. ప్రపంచంలోనే అత్యధిక ధాన్యం పండించే దేశం భారతదేశంగా అభివర్ణించాడు. వర్షాకాలంలోనే కాక వేసవిలో కూడా రైతులు పంటలు పండిస్తారని చెప్పాడు. “India is of all countries the most fruitful in grain, and produces many crops every year. The farmers are exempt from military service and are not disturbed even during war.” అని మెగస్తనీస్ వివరించాడు. సైనిక కార్యకలాపాల నుంచి రైతులను దూరంగా ఉంచుతారని.. యుద్ధం జరుగుతున్న సమయంలో రైతులకు పూర్తి రక్షణ కల్పించడం విధిగా పాటిస్తారని, వారిని ఎవరూ వేధించరని మెగస్తనీస్ వివరించాడు.

భారతదేశం బహుళ పంటల వ్యవసాయం చేస్తున్నదని ఇండికా చెప్తుంది. ముఖ్యంగా బియ్యం, గోధుమలు, పప్పుధాన్యాలు, చెరకు వంటి పంటలను విరివిగా పండిస్తుందన్న ప్రస్తావన ఈ గ్రంథంలో మనకు కనిపిస్తుంది. “The Indians for the most part subsist on rice, which grows abundantly in the country, and on fruits and roots.” (Loeb Classical Library, Vol. VII, p. 23–24). చెరువులు, నీటితో నిండిన భూముల్లో వరిని సాగు చేస్తారని కూడా మెగస్తనీస్ చెప్తాడు.

బియ్యం భారతీయుల ప్రధాన ఆహార వనరు అని, వీటితో పాటు పండ్లు, కందమూలాలు తింటారని వర్ణిస్తాడు. “They sow rice, which grows abundantly in marshy places, and from which they derive their chief sustenance.” (Loeb Edition, Vol. II, p. 97).

భారతదేశంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఏడాదికి రెండు సార్లు ప్రధానంగా వరిని పండిస్తారని పేర్కొన్నాడు. భారతీయులు ఎక్కువగా గోధుమల కంటే బియ్యాన్ని ఆహారంగా స్వీకరిస్తారని తెలిపాడు. అంటే అప్పటికి గోధుమల వినియోగం విస్తారంగా లేదని అర్థమవుతుంది. ‘‘The Indians differ from other nations in that they live chiefly on rice, whereas other men subsist on wheat.” (Arrian, Indica, Chapter 16).

భారతదేశంలో వ్యవసాయం విలాసవంతమైనదని చెప్పాడు. రైతులకు అంతగా ప్రాధాన్యమిచ్చిన దేశం మనది. కానీ దేశంలో ఇవాళ్టి పరిస్థితి గురించి చెప్పుకోవడం కూడా సిగ్గుచేటే.

గుప్తుల కాలంలో భారత సైన్యం ప్రపంచంలోనే చాలా పెద్దదని.. అందులో వారి గజ సైన్యం చాలా పటిష్ఠమైందని.. ఏనుగులు గొప్ప శిక్షణ కలిగి ఉంటాయని కూడా మెగస్తనీస్ చెప్పాడు. ఇథియోపియన్ ఏనుగుల కంటే కూడా చాలా బలమైనవని స్పష్టంచేశాడు. ‘The Indian army is the largest in the world, and their elephants are trained for war beyond all others’. (Diodorus, II.37) భారతదేశం బంగారం, వెండి, రాగి, వంటి రత్నాల గనులు ఉన్న దేశంగా మెగస్తనీస్ రాశాడు. ముఖ్యంగా వజ్రాల గనులకు భారత్ ప్రసిద్ధి చెందిందని పేర్కొన్నాడు. ఇంత రాసిన తరువాత దీన్ని చదివి తెలుసుకున్నవాడు ఎవడైనా ఈ దేశానికి ఎందుకు వస్తారు చెప్పండి దోచుకోవడానికి కాకపోతే.. ఆ దోపిడీకోసం ప్రయోగించిన రకరకాల అస్త్రాల్లో మతం ప్రధానమైంది. అంటే బ్రహ్మాస్త్రం లాంటిదన్నమాట.

ఈ దేశంలో ధ్యానం, ఆత్మ నియంత్రణతో జీవించే ఫిలాసఫర్లు ఉన్నారని మెగస్తనీస్ పేర్కొన్నాడు. ‘‘Among the Indians are philosophers who live in contemplation and practice self-control.” (Megasthenes via Clement of Alexandria). భారతదేశంలో ప్రజలు అబద్ధాలు ఎక్కువగా చెప్పరని, దోపిడీ చేయరని, యుద్ధంలో ధైర్యంగా పోరాడుతారని, అతి మద్యపానం అనేది ఉండదనీ, మితాహారం, న్యాయం, ధర్మానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తారని మెగస్తనీస్ తన ఇండికాలో వర్ణించాడు. భారత్‌లో గ్రామాలు స్వతంత్ర నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయని, రైతులు సమిష్టి వ్యవసాయం చేస్తారని స్పష్టంగా రాశాడు. ఎందుకంటే.. అప్పటికి భూమి మీద హక్కు, డాక్యుమెంట్లు, రిజిస్ట్రేషన్లు.. వంటివి రానేలేదు. మిషనరీలు ఒక పత్రాన్ని తీసుకొని వచ్చి భూమి మీద దేవుడు తమకు ఇచ్చిన హక్కు పత్రంగా చూపించి ఆఫ్రికన్ల దగ్గర నుంచి భూమిని లాక్కున్నప్పటినుంచే ఈ విపరీతం ప్రపంచంలో మొదలైంది.

వేల ఏండ్ల నుంచి ఈ దేశంలో మహిళలను అగౌరవ పరుస్తున్నారని, చిన్నచేసి చూస్తారని, ఈ దేశం పురుషాధిక్య సమాజమని చెప్పేవారు.. ఒకసారి ఇండికా చదివితే బాగుంటుందేమో. మెగస్తనీస్ చూసిన భారతదేశంలో మహిళలకు పూర్తి భద్రత ఉన్నది. వారికి పూర్తి స్వేచ్ఛ ఉన్నది.

మెగస్తనీస్ గుప్తుల కాలంలో హిందూ, జైన, బౌద్ధుల జీవితాలను గురించి కూడా వర్ణించాడు. హిందువులు ధ్యానం, వేదాధ్యయనానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తారని, జైన బౌద్ధులు కఠిన సాధన, ఉపవాసం, మెడిటేషన్, హింసారహిత జీవితం గడుపుతారని వివరించాడు. భారతదేశం ప్రధానంగా యోగులు, తీర్థంకరులు, ఫిలాసఫర్ల భూమి అని పేర్కొన్నాడు. భారతదేశం ‘ధర్మాధిష్ఠిత రాష్ట్రమ్’ అని వర్ణించాడు. భారతీయులు ఒక్కరోజు కూడా కష్టపడి పనిచేయకుండా గడపరని ప్రశంసించాడు.

భారత్‌లో అడవులు చల్లగా లేవని.. అక్కడ ఉష్ణోగ్రతలు ఎక్కువగా ఉంటాయని, హిమాలయాలు ఆకాశాన్ని అంటేంత ఎత్తులో ఉన్నాయని వర్ణించాడు. భారత్‌లో కనిపించే పాములు 80 క్యూబిట్ అంటే..120 అడుగుల పొడవు కలిగి ఉన్నాయని తెలిపాడు. ప్రపంచంలోనే ఎక్కువగా పచ్చదనం ఉన్న ఏకైక దేశం భారత్ అని మెగస్తనీస్ అభివర్ణించాడు. భారతదేశంలోని మసాలాలు, మణులు, పత్తి, ముత్యాలను కొనడానికి రోమన్ సామ్రాజ్యం నుంచి అపారమైన బంగారం భారతదేశానికి వచ్చిందని కూడా మెగస్తనీస్ రాశాడు.

దేశంలో నీటి వనరుల వినియోగం పటిష్టంగా జరుగుతుందని, నగర నిర్మాణాలు ఒక క్రమపద్ధతిలో ఉన్నాయని కూడా వివరించాడు. పాటలీపుత్ర వర్ణనను మెగస్తనీస్ అద్భుతంగా చేశాడు. నగరం.. 9 నుంచి 10 మైళ్ల పొడవు ఉన్నదంట. వెడల్పు 2 నుంచి మూడు మైళ్లు ఉన్నది. చెక్కతో నిర్మించిన ఇండ్లు, చూడ చక్కని వీధులు, మట్టితో, కట్టెతో, ఇటుకతో కట్టిన గోడలు, నగరానికి నిర్మించిన రక్షణ గోడలకు ఆరువందలకు పైగా ఇనుము, చెక్కతో బురుజులు నిర్మించారు. ఇదీ మెగస్తనీస్ పాటలీ పుత్ర వర్ణన. అంటే ఆ రోజుల్లోనే భారతదేశంలో ఆర్కిటెక్ట్ విద్య ఎంత అద్భుతంగా ఉన్నదో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

ఇండికాను ప్రత్యేకంగా ఉదాహరణగా ఎందుకు తీసుకుంటున్నామంటే.. మొఘలులు, బ్రిటిష్ వాళ్లు మాత్రమే వచ్చి భారతదేశాన్ని ఉద్ధరించారని, నెహ్రూవియన్ చరిత్రకారులు కొంత ఉదార స్వభావాన్ని ప్రదర్శించి అశోకుడు లాంటి వారి కాలంలో నాగరికత విలసిల్లిందని పేర్కొన్నారు. ఇండికా గుప్తుల కాలంలో వచ్చింది. మౌర్యుల కాలంలో కాదు. అశోకుడు మౌర్యుల కాలానికి చెందినవాడు. గుప్తులకు దాదాపు 1200 సంవత్సరాలకు పూర్వము వాడు. ఇక ఇండికాలో మెగస్తనీస్ వర్ణించింది కేవలం బౌద్ధాన్ని కాదు. ఈ దేశంలో మొత్తం సామాజిక సంస్కృతిని పరిశోధించి చరిత్రను రచించాడు. ఇక్కడి ఉపనిషత్తులను, వేదాలను గురించి ప్రస్తావించాడు. పురాణాలను ప్రస్తావించాడు. ఇక్కడి ఫిలాసఫర్లను, రుషులను గురించి వివరించాడు. అదే సమయంలో జైన బౌద్ధుల జీవితాలను కూడా వర్ణించాడు. మెగస్తనీస్ భారతదేశాన్ని ప్రత్యక్షంగా దర్శించాడు. అతని వర్ణనల్లో అద్భుతమైన భారతదేశ నాగరికత ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది. ఇండికా అన్నది కేవలం ఒక చరిత్ర గ్రంథంగా మాత్రమే పరిగణించలేము. గ్రీకు, భారత నాగరికతల మధ్యన ఉన్న అసాధారణ సాంఘిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక, రాజకీయ, వాణిజ్య అనుబంధాలను పూసగుచ్చినట్టు వివరిస్తుంది.

(ఇంకా ఉంది)

కోవెల సంతోష్‌కుమార్

కోవెల సుప్రసన్నాచార్య గారి తనయుడు జర్నలిస్టు కోవెల సంతోష్ కుమార్. చక్కని రచయిత. దేవ రహస్యం, విలయవిన్యాసం, రామం భజే శ్యామలం, కల్లోల భారతం వంటి పుస్తకాలు వెలువరించారు.