నిరామయ పోరాటం

[అనుకృతి గారు రచించిన ‘నిరామయ పోరాటం’ అనే కథని పాఠకులకు అందిస్తున్నాము.]

శ్యామల రాత్రి కురిసిన అకాల వర్షానికి నేలరాలిన ఆకులు కొమ్మలు ఇంటి వెనక, ఇంటి ముందు శుభ్రం చేయసాగింది. మనసంతా గజిబిజిగా ఉంది. కేశవ చీకటినే లేచి, కల్లంలో రాసి పోసిన ధాన్యం ఎంత టార్పాలిన్ కప్పినా, తడిసిపోతుందేమో అన్న కంగారులో పొలానికి వెళ్ళాడు. అదేమీ అతని సొంత పొలం కాదు. కేశవ కౌలు రైతు. మూడు ఎకరాల మాగాణి రెండెకరాల మెట్ట పొలాన్ని సాగు చేస్తున్నాడు.

వేసంగి పంట కోతకొచ్చి కోసి కుప్ప వేసి ఉంది పొలంలో. టార్పాలిన్ కప్పి ఉంచాడు. అన్యమనస్కంగానే శ్యామల వాకిలి శుభ్రం చేస్తున్నది. ఇంకా పూర్తిగా తెల్లవారలేదు. పిల్లలకు స్కూల్ లేదు ఆదివారం కాబట్టి. తులసమ్మ వంటింట్లో పనిచేస్తున్నది.

శ్యామల ఇల్లు అంటే ఏమంత పెద్ద ఇల్లు కాదు. రెండు గదులు స్లాబ్ వేసి ఉన్నాయి. వెనక వంటిల్లు పెంకులతో వేసి ఉంటుంది. పెరడు పెద్దదే. అందులో రెండు మామిడి చెట్లు, ఒక నిమ్మ చెట్టు, ఇంజన్ ఉన్న బావి ఉన్నాయి ఈ మధ్యనే పక్కన ఉన్న 300 గజాల ప్లాటు కొన్నాడు కేశవ.

కేశవ తండ్రి నారాయణ కూడా కౌలు రైతే కానీ తాగుడికి బానిసై లివర్ చెడి చనిపోయాడు. తండ్రి జీవితాన్నినుండి గుణపాఠం నేర్చుకున్న కేశవ ఎటువంటి వ్యసనాలకు లోను కాకుండా ఇద్దరు పిల్లల్ని ఊరికి దగ్గరలో ఉన్న ఇంగ్లీష్ మీడియం స్కూల్లో చదివిస్తున్నాడు. ఇద్దరూ కొడుకులే. పెద్దవాడు ఆరో క్లాస్, చిన్నవాడు నాలుగో క్లాసు. ఇంటి చుట్టూ ప్రహరీ గోడని ఒక మేస్త్రీని పెట్టుకుని కేశవ, శ్యామల, తులసమ్మ కూలీలుగా పని చేసి కట్టుకున్నారు.

దూరంగా ఏదో అలజడి, చాలామంది మనుషులు తన ఇంటి వైపే రావటం, తెరచి ఉంచిన గేట్ గుండా చూసిన శ్యామల కంగారుగా ఇంటి ముందుకెళ్ళింది. వాళ్లంతా ఆమెకు తెలిసిన ఆ పల్లెలోని రైతులే. వాళ్ళ చేతుల్లో కేశవ. రాత్రి పడిన వర్షానికి నేలరాలిన కరెంటు తీగ తగిలి కేశవ ప్రాణం పోయింది. శ్యామల పెద్దగా అరిచి నేల మీద కూలిపోయింది. వంటింట్లో పని చేసుకుంటున్న తులసమ్మ, పక్క మీద ఇంకా పడుకునే ఉన్న పిల్లలు అదిరిపడి లేచి బయటికి పరిగెత్తుకొచ్చారు.

ఇరుగుపొరుగు ఆడవాళ్లు శ్యామలని తీసుకెళ్లి ఇంటి ముందు అరుగు మీద కూర్చోబెట్టారు. తులసమ్మ దుఃఖానికి అంతులేదు. మంచి కొడుకు, వృద్ధి లోకి రావాల్సిన వాడు, తనకు కొరివి పెట్టాల్సిన వాడు కళ్ళ ముందే రాలిపోతే ఆ తల్లి హృదయం తట్టుకోలేకపోయింది. పెద్ద పిల్లవాడు రవి తెలివి తెచ్చుకుని మేనమామకు ఫోన్ చేశాడు. శ్యామల దుఃఖానికి అంతులేదు. ‘కేశవా, కేశవా’ అనుకుంటూ గుండె పగిలేలా ఏడుస్తూనే ఉంది.

35 ఏళ్ళకే ముగిసిపోయిన కొడుకు జీవితాన్ని తలుచుకుని తల్లి కుమిలి ఏడవసాగింది. శ్యామల శోకదేవతలా మారి కేశవ దేహం మీదపడి రోదించసాగింది. ‘నువ్వెళ్ళిపోతే ఎట్లా బ్రతకను? నీ పిల్లల్ని ఎట్లా పెంచను? నువ్వులేకుండా ఎట్లా బ్రతకను?’మనసులోనే అనుకుంటూ ఏడవసాగింది.

అంతా వచ్చారు. కేశవని సాగనంపారు. శ్యామల అన్నదమ్ములు రోజు కూలీలు, దినవారాలకి బ్యాంకులో ఉన్న 15000 బ్యాంకులో పనిచేస్తున్న ప్రసాద రావుతో తెప్పించి అన్న చేతికి ఇచ్చింది. తలా ఒక చెయ్యి వేసి కార్యక్రమం అయిందనిపించారు. కేశవకు ఇద్దరు అక్కలు, వాళ్ళ ఆర్థిక పరిస్థితి అంతంత మాత్రమే, అందరిలోకి కేశవ్ కొంచం ఆర్థికంగా బాగున్నాడు. అంతా శ్యామలని ఓదార్చి, ధైర్యంగా ఉండమని చెప్పి వెళ్లిపోయారు. ఎవరి బ్రతుకులు వాళ్ళవి, ఎవరి దుఃఖాన్ని ఎంత దగ్గిరి వాళ్ళయినా తీర్చలేరు.

ఇప్పుడు ఆ ఇంట్లో శ్యామల, పిల్లలు, అత్త తులసమ్మ మిగిలారు. పెద్ద కొడుకు రవి తల్లితో, “అమ్మా నాన్న లేడు. మన ఊర్లో ఉన్న గవర్నమెంట్ స్కూల్లో నేను తమ్ముడు చేరుతాము, పరీక్షలు అయిపోయినాయి కాబట్టి TC తీసుకున్నా పక్కింటి రామన్నయ్యతో కలిసి స్కూల్లో చేరతాము” అన్నాడు. 12 ఏళ్ల పిల్లవాడు ఇంటి పరిస్థితిని అర్థం చేసుకోగలిగాడు, శ్యామల వాడిని పట్టుకుని భోరున ఏడ్చింది.

తన పొలంలో చనిపోయాడు కాబట్టి 50,000 పొలం యజమాని అందరి ముందు శ్యామలకిచ్చాడు. రెండు లక్షలకి కేశవ చేసిన ఇన్సూరెన్స్ తాలూకు డబ్బు వచ్చింది. కరెంటు తీగ తగిలి చనిపోయాడు కాబట్టి ఏదో కొంత నష్టపరిహారం కరెంట్ ఆఫీస్ నుండి వస్తుంది, కానీ ఇప్పుడు వస్తుంది తెలియదు.

32 ఏళ్లు లేని శ్యామల దిక్కు దిక్కు తోచని స్థితిలో ఉండిపోయింది, తులసమ్మకు లేచి తిరగక తప్పటం లేదు. కోడల్ని ఓదార్చింది తులసమ్మ. మనవడిని వెంటబెట్టుకుని వెళ్లి రేషన్ బియ్యం తెచ్చింది. శ్యామల ఆలోచిస్తున్నది. కౌలు భూమి తన సాగు చేయలేదు చేస్తే ఇక ఇళ్లల్లో పని చేయాలి, ఆ ఊరిలో అది సాధ్యం కాదు, టౌన్‌కి రోజూ వెళ్లి, ఇళ్ళు మాట్లాడుకోవాలి. అది తనకు అలవాటు లేని పని. అలా ఇళ్ళల్లో పని చేస్తే కేశవ ఆత్మ క్షోభిస్తుంది.

వెనక చిన్న కొట్టంలో ఒక్క గేదె, దూడ ఉన్నాయి. పిల్లలకి పాలు పెరుగు లోటు ఉండకూడదని కేశవ భావించి పాలు అమ్మేవాడు కాదు. ఇరుగు పరుగు గేదెని అమ్మేస్తే ఒక 50,000 వస్తాయని సలహాలు ఇవ్వడం మొదలుపెట్టారు. శ్యామల అమ్మదలుచుకోలేదు. పొలం యజమాని ఇచ్చిన 50 వేలతో రెండు చిన్న వయసులో ఉన్న గేదెలను కొన్నది. కేశవ్ ప్రక్కనే కొన్న 300 గజాలు స్థలానికి కాంపౌండ్ వాల్ లేదు. అక్కడ ఏ మొక్కలు వేసినా పశువుల పాలు. శ్యామల దుఃఖాన్ని దిగమింగి, స్థలం చుట్టూ నాలుగు వైపులా కలింకాయల చెట్లు అన్నతో తెప్పించి నాటింది. అవి అయితే చాలా తొందరగా పెరుగుతాయి. మనుషులు కానీ పశువులు కానీ ఆ ముళ్ళకి భయపడే లోపలికి రాలేరు.

ఆ మొక్కల నాటటానికి గుంటలు తవ్వుతుంటే శ్యామలకు దుఃఖం ఆగలేదు. కేశవ్ ఎప్పుడూ ఆమెని తోట పనులు చేయనిచ్చేవాడు కాదు. “నేనున్నాగా ఇట్లాంటి బండు పనులు నీకెందుకు?” అనేవాడు. గుంటలు తవ్వి మొక్కలు వేస్తున్నంత సేపు శ్యామల ఏడుస్తూనే ఉన్నది, భర్త గారాబం, ప్రేమ గుర్తుకువచ్చి. కేశవ తోడు లేని జీవితం శూన్యంగా తోస్తున్నది. ఒక్క క్షణంలో మనిషి కనిపించకుండా పోయాడు. అతని మాట, నవ్వు, కబుర్లు, పిల్లలపై తాము పెట్టుకున్న ఆశలు, అన్ని ఆవిరైపోయాయి. ఆదాయం లేని బ్రతుకై పోయింది, మనసు నిండా, జీవితమంతా చీకటి కమ్మేసింది. కేశవ లేకుండా బ్రతుకెలా ఈడ్చాలో శ్యామలకు తెలియటం లేదు.

కోడల్ని అట్లా చూసిన తులసమ్మ గుండె నీరయింది. “అట్టా ఏడవకమ్మా, ఒక్కరోజులో పోయే దుఃఖం కాదు పిల్లలు బేజారై పోతున్నారు” అంటూ తన దుఃఖాన్ని మింగి, కోడల్ని ఓదార్చింది.

శ్యామల ఆమెని చూసి తన దుఃఖాన్ని మింగింది. ఈ వయసులో ఆమెకు కొడుకు పోయాడు. ఆ కొడుకు ఏ రోజు ఆమెని దుఃఖపెట్టలేదు, భర్తతో ఆమె పడ్డ కష్టాన్ని, అతను చనిపోయాక ఎటువంటి దుఃఖం కలగకుండా చూసుకున్నాడు. ఏ వ్యసనాలు లేని కొడుకు, కష్టజీవి, “అమ్మా” అంటూ సాయంత్రం ప్రక్కన కూర్చుని కబుర్లు చెప్పే కొడుకు, మా మంచి కొడుకని అందరితో గర్వంగా చెప్పుకుని మురిసిపోయే ఆమె దుఃఖానికి అంతమెక్కడ వుంది? అయినా దుఃఖాన్ని అదిమిపెట్టి, తన కోసం, మనవళ్ల కోసం లేచి తిరుగుతున్నది. శ్యామల నెమ్మదిగా బ్రతకటానికి అనువైన మార్గాలు వెతుక్కోసాగింది.

ఇంటి పెరడుకి గోడ ఉంది. దాని మీదుగా బొంగులతో అత్త, పెద్ద కొడుకు సాయం చేస్తుండగా, మూడు వైపులా ఐదారు పందిళ్లు వేసి దొండ, కాకర, సొర, బీర గింజలు పెట్టింది.

ప్రక్కన వున్నా భూమిలో వాక్కాయ చెట్లు పెరిగేదాకా, సర్కారు తుమ్మ నరికి తెచ్చి, ముళ్ళ కంచె వేసింది. అన్ని రకాల ఆకు కూరలు, కాయగూరల విత్తనాలు పెట్టింది. ఇంట్లో మామిడి చెట్లు, రెండు నిమ్మచెట్టు ఒకటి ఉంది. గేదెలకు గడ్డి కొనాలంటే చాలా అవుతుంది. 60 దాటిన తులసమ్మ బీడు భూముల వైపు వెళ్లి గడ్డి కోసుకొని, మోపు కట్టుకొని వచ్చేది. క్రమంగా పెద్ద మనవడు రవి నాయనమ్మతో కలిసి వెళ్లి గడ్డి కోసి సైకిలెక్కి కట్టి తీసుకు వచ్చేవాడు. ప్రతి పనిలో వాడు తల్లికి వీలయినంత సాయం చేస్తుండేవాడు రెండోవాడు కిరణ్ ఇంకా చిన్నవాడు. వాడికి పైపుతో మొక్కలకు నీళ్లు పెట్టటం వరకు చేసేవాడు.

నెలకు సరిపడా రేషన్ బియ్యం వస్తున్నాయి. సన్న బియ్యం కిలో 50 అందుకని, కొనటం మానేశారు. పిల్లలు అర్థం చేసుకొని ఆ అన్నమే తింటున్నారు. తులసమ్మకి మామూలుగా మార్కెట్లలో దొరికే ఆకుకూరల కంటే చాలా రకాల కూరలు తెలుసు, పొలం గట్ల వెంబడి దొరికే ఏదో ఒక కూర తెచ్చి ఉండేది, తెల్లగలిజేరు ఆకు, కోడిజుట్టు తోట కూర, మూళ్ళ తోట కూర లాంటివి తెచ్చి వండేది.

శ్యామల మొండి తేలింది. గుండెల్లో దుఃఖం గూడు కట్టుకునే ఉంది. కొడుకును పోగొట్టుకున్న అత్త మనవళ్ళ కోసం, తన కోసం చాలా పనులు నెత్తిన వేసుకోవటం చూసి శ్యామల మనసు మెలి తిరిగేది.

మరో ఆరు నెలలు గడిచాయి. మామిడి కాయలు, నిమ్మకాయలు మార్కెట్‌కు తీసుకెళ్లి అమ్మేది అలాగే మామిడి పండ్లు కస్టమర్లకి నెమ్మదిగా తాము వాటిని ఎలా పండిస్తున్నామో చెప్పి ఆకుకూరలు, కాయగూరలు అమ్మేది. కొత్తగా కొన్న రెండు గేదెలు ఇప్పుడు పాలిస్తున్నాయి. కేశవ్‌కి టూ వీలర్ మోపెడ్ ఉంది. అప్పట్లో సరదాగా శ్యామల నేర్చుకుంటానంటే నేర్పించాడు. రవి వీలు ఉన్నప్పుడల్లా తల్లితోపాటు టౌన్ మార్కెట్‌కి వెళ్లేవాడు. వయసులో ఉన్న శ్యామలకు ఓర చూపులు, కోర చూపులు తాకుతూనే వున్నాయి, ద్వందార్థపు మాటలు వినిపిస్తూనే ఉన్నాయి.

ఇప్పుడు తన చుట్టూ రక్షణ వలయంలో ఆ చేతులు లేవు. తన భుజం మీద నుంచి, మోపెడ్ నేర్పుతున్నప్పుడు అతను మాట్లాడిన సరదా మాటలు లేవు, అసలు మనిషే లేడు, అతని ప్రియమైన మాటలు గుర్తుకు వచ్చి మనసంతా దుఃఖంతో నిండేది. సొంతవాళ్ళని ఎవర్ని దూరం పెట్టకుండా అనుబంధాన్ని నిలుపుకుంది. వాళ్ళ నుంచి పైసా ఆశించకపోయినా మంచీ, చెడు చెప్పే వాళ్ళ లాగా భావించి, అటు ఆడబిడ్డలతో, ఇటు తన అన్నలతో బంధాన్ని నిలుపుకుంది.

కూరగాయలు, ఆకుకూరలు నిమ్మ, మామిడికాయల మీద వచ్చే ఆదాయాన్ని ప్రతి పైసా అత్తా, కోడలు జాగ్రత్తగా ఖర్చు పెట్టేవారు. ఇప్పుడు పాలు ఇంటికి సరిపడా ఉంచి, మోపెడ్ మీదే టౌన్ కెళ్ళి ఖాతాలు కుదుర్చుకుంది.

‘మగరాయుడైపోయింది’ అన్న విమర్శలు వచ్చినా శ్యామల పట్టించుకోలేదు. కేశవ్ సదా తన తోనే వున్నాడు, పిల్లల చదువు ఏ దశలోనూ ఆపదలుచుకోలేదు. కేశవ్ ఎప్పుడు ఆమె స్మృతిపథంలో జీవించే ఉంటాడు. కానీ ఆమె ఒంటరి పోరాటంచేయడానికి ఇప్పుడు భయపడటం లేదు. ఆమెకు పెద్ద చదువులు చదివిన మనిషి కాదు. ఆదుకునే వాళ్ళు, పట్టించుకునే వాళ్ళు లేరు.

శ్యామలది తనకంటూ ఏ కోర్కెలు లేని, ‘నిరామయ పోరాటం’. మిగిలిన జీవితమంతా ఆ పోరాటం కొనసాగించాల్సిందే.

(సమాప్తం)

అనుకృతి

అనుకృతి అనే కలం పేరుతో రచనలు చేసే బి. భవాని కుమారి గారు ప్రభుత్వ డిగ్రీ కాలేజీలో 34 ఏళ్ళు లెక్చరర్‍గా పని చేసి 2014లో రిటైరయ్యారు. 2019లో వీరి మొదటి కథ ‘తొలకరి’ సాక్షి ఆదివారం అనుబంధం ‘ఫండే’లో ప్రచురితమైంది. ఆ తరువాత రాసిన అనేక కథలు పలు వెబ్ మ్యాగజైన్‍లలో ప్రచురితమయ్యాయి.