వసుధైవ కుటుంబకం

[శ్రీ సి.హెచ్. ప్రతాప్ గారి ‘వసుధైవ కుటుంబకం’ అనే రచనని అందిస్తున్నాము.]

భారీ వర్షం. వరద నీరు ఒక్కసారిగా ఇళ్లను చుట్టుముట్టింది. ఒక పేద కుటుంబం కళ్లముందే తమ చిన్న ఇంటిని, కొద్దిపాటి సామానును, ఎన్నో రోజుల శ్రమతో కూడబెట్టుకున్న ఆస్తిని కోల్పోయింది. తలదాచుకోవడానికి చోటు లేదు. కడుపు నింపుకోవడానికి ఆహారం లేదు. చుట్టూ కనిపించేది నీరు, చీకటి, నిస్సహాయత మాత్రమే. ఆ సమయంలో వారికి ఎలాంటి పరిచయం లేని ఒక వ్యక్తి ముందుకు వచ్చాడు. వారి కులం ఏమిటో, మతం ఏమిటో, ప్రాంతం ఏమిటో, తనకు వారితో ఏ సంబంధముందో ఒక్క ప్రశ్న కూడా అడగలేదు. తన ఇంటి తలుపులు తెరిచి వారిని లోపలికి ఆహ్వానించాడు. తన వద్ద ఉన్న కొద్దిపాటి ఆహారాన్ని, వస్త్రాలను వారితో పంచుకున్నాడు. ఆపదలో ఉన్న మనిషిని ఆదుకోవడమే తన బాధ్యతగా భావించాడు.

ఆ కుటుంబ యజమాని కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి. ఆ అపరిచితుడి చేతులను పట్టుకుని, “సృష్టిలో ప్రతి ఒక్కరూ మనవారే అనే సత్యాన్ని మీ ద్వారా ప్రత్యక్షంగా చూశాము” అని అన్నాడు. ఆ ఒక్క మాటే వసుధైవ కుటుంబకం అనే మహోన్నత భావనకు జీవం పోస్తుంది.

వసుధైవ కుటుంబకం అంటే “ఈ సమస్త ప్రపంచం ఒకే కుటుంబం” అని అర్థం. ఇది కేవలం ఒక అందమైన నినాదం కాదు; మనిషి తనను తాను, తన కుటుంబాన్ని, తన సమాజాన్ని దాటి విశ్వమానవుడిగా ఆలోచించాలనే భారతీయ తాత్విక దృష్టి. మహోపనిషత్తులో “అయం నిజః పరో వేతి గణనా లఘుచేతసామ్, ఉదారచరితానాం తు వసుధైవ కుటుంబకం” అని చెప్పబడింది. “ఇతడు మనవాడు, అతడు పరాయివాడు” అని విభజించడం సంకుచిత మనస్తత్వం; విశాల హృదయుల దృష్టిలో ప్రపంచమంతా ఒకే కుటుంబం అని ఈ వాక్యం బోధిస్తుంది.

ఈ భావనకు భారతీయ ధర్మసంప్రదాయంలో మరెన్నో ప్రతిధ్వనులు కనిపిస్తాయి. ఋగ్వేదం “ఆ నో భద్రాః క్రతవో యంతు విశ్వతః” అని చెబుతుంది – ప్రపంచంలోని అన్ని దిక్కుల నుంచి శ్రేయస్కరమైన ఆలోచనలు మన వద్దకు రావాలని కోరుతుంది. జ్ఞానానికి సరిహద్దులు లేవని చెప్పే విశాల దృష్టి ఇందులో కనిపిస్తుంది.

అదే విధంగా “సంగచ్ఛధ్వం సంవదధ్వం” అనే వేద సందేశం మనుషులు కలిసి నడవాలని, కలిసి ఆలోచించాలని, పరస్పర సమన్వయంతో జీవించాలని పిలుపునిస్తుంది. ఉపనిషత్తులలోని “సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ” అనే భావన కూడా సృష్టిలో అంతర్లీనమైన ఏకత్వాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు “ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర సమం పశ్యతి” అని చెప్పడం ద్వారా, తనను తాను ఎలా భావిస్తాడో ఇతరులనూ అలాగే చూడగల సమదృష్టినే ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక స్థితిగా సూచిస్తాడు.

వసుధైవ కుటుంబకం అంటే మన భేదాలను చెరిపివేయడం కాదు; భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని గుర్తించడం. భాషలు వేరు కావచ్చు, సంస్కృతులు వేరు కావచ్చు, ఆచారాలు వేరు కావచ్చు, దేశాలు వేరు కావచ్చు. కానీ ఆకలి, కన్నీరు, బాధ, ప్రేమ, ఆశ, భయం – మానవ హృదయానికి సంబంధించిన అనుభూతులు మాత్రం సార్వత్రికమైనవే.

నేడు ప్రపంచం సాంకేతికంగా దగ్గరవుతున్నప్పటికీ, మనసుల మధ్య దూరాలు పెరుగుతున్నాయి. యుద్ధాలు, మత విద్వేషాలు, జాతి వివక్ష, ఆర్థిక అసమానతలు, శరణార్థుల సమస్యలు మానవత్వానికి సవాళ్లు విసురుతున్నాయి. ఇలాంటి సమయంలో వసుధైవ కుటుంబకం ఒక పురాతన వాక్యం మాత్రమే కాదు; ఆధునిక ప్రపంచానికి అవసరమైన జీవన తత్వం.

పక్కింటి మనిషి కష్టంలో ఉన్నప్పుడు తలుపు తెరవడం నుంచి, ప్రకృతి విపత్తులో అపరిచితుడికి సహాయం చేయడం వరకు ప్రతి చిన్న మానవీయ చర్య ఈ మహోన్నత భావనకు ఆచరణ రూపమే.

చివరికి ప్రపంచాన్ని మార్చేది గొప్ప ప్రసంగాలు కాదు – మనిషి మరో మనిషిని పరాయివాడిగా చూడకుండా వేసే ఒక్క అడుగు. “అతడు ఎవరు?” అనే ప్రశ్నకు బదులుగా “అతనికి ఇప్పుడు నా సహాయం అవసరమా?” అని మనసు ప్రశ్నించిన క్షణమే వసుధైవ కుటుంబకం మన జీవితంలో సాకారమవుతుంది.

భూమి మన ఇల్లు. మానవజాతి మన కుటుంబం. పరస్పర కరుణ, గౌరవం, సహకారమే ఆ కుటుంబాన్ని నిలబెట్టే ధర్మం.

సి. హెచ్. ప్రతాప్