వందే గురు పరంపరామ్-17

[శ్రీమతి చివుకుల శ్రీలక్ష్మి గారు నిర్వహిస్తున్న ‘వందే గురు పరంపరామ్’ అన్న శీర్షికని ధారావాహికగా అందిస్తున్నాము. ఈ నెల స్ఫూర్తిదాయక గురువు, ప్రఖ్యాత సాహితీవేత్త శ్రీమతి చాగంటి తులసిగారిని పరిచయం చేస్తున్నారు రచయిత్రి.]

“వ్రాసినదంతా సాహిత్యం కాదు అందమైన భాషతో సత్యాన్ని వ్యక్తీకరిస్తూ మనస్సు మీద మేధస్సు మీద ప్రభావాన్ని కలిగించేది మాత్రమే సాహిత్యం” ప్రేమ్‌చంద్ (అభ్యుదయ రచయితల సంఘం అధ్యక్షునిగా 1936 లక్నో సమావేశంలో)

కొందరు గురువులు ఆచారణాత్మకంగా తాము చేసినది అనుసరించినది ఇతరులకు ఉపయోగపడే దారిదీపాలవుతారు.

ఈ రోజు అటువంటి ఒక గురువు, సాహితీవేత్త, అభ్యుదయ రచయిత్రి, కథకురాలు, అనువాదకురాలు, మంచి వక్త గా ప్రసిద్ధిచెందిన డా.చాగంటి తులసిగారి గురించి విశేషాలు తెలుసుకుందాము.

విశిష్ట వ్యక్తిత్వం ‘చిన్నాజీ’ చాగంటి తులసమ్మ సొంతం

గురజాడ వారసత్వ ప్రతినిధిగా చాసోగా సుపరిచితులైన శ్రీ చాగంటి సోమయాజులు లక్ష్మీనారాయణ శర్మ దంపతులకు 1937లో శ్రీకాకుళంలో జన్మించారు. వీరు చాగంటి బాపిరాజు తులసమ్మ దంపతులకు దత్తతకు వెళ్లడం వలన విజయనగరం చేరారు. అక్కడ మహారాజా కళాశాలలో చదువుకున్నారు. తల్లి తులసమ్మగారి బంధువైన అన్నపూర్ణను 13 సంవత్సరాల వయసులో వివాహము చేసుకున్నారు.

చా.సో.గారికి సంతానం మొదట అమ్మాయి అమ్మాజీ (తర్వాత కాలంలో ఆమె పరమపదించారు) తులసిగారు, తరువాత బాపిరాజు, శ్రీనివాస్ (ఇతడు కూడా చిన్న వయసులోనే మరణించారు.) కృష్ణకుమారిగారు ఆఖరున తమ్ముడు శంకర్ (మ్యున్సిపల్ కమీషనర్‌గా పనిచేశారు. ప్రమాదములో మరణించారు).

ఆరుద్ర గారితో చాసో కుటుంబం

ఈయన మొట్టమొదటి రచన ‘చిన్నాజీ’ 1942లో ‘భారతి’ పత్రికలో ప్రచురించబడింది. రచయితల కథలు ‘కళింగ కథానికలు’ పేరుతో సంకలనంగా వెలువరించారు. తెలుగు సాహిత్యంలో ఇతను ‘కథకులకే కథకుడు’ అని పేరు పడ్డారు. తెలుగు కథకి దిశా నిర్దేశం చేసిన ప్రముఖులలో ఒకరు. కథా రచయితలకు మార్గదర్శకులు. “ఉత్తరాంధ్ర కథకులకు తూర్పుదిక్కు” అని ‘చిన్న కథలకు పెద్దదిక్కు’ అని అంటారు. ‘అల్పాక్షరములలో అనల్పార్థ రచన’ చేసిన చేయగలిగిన కొద్దిమందిలో చాసో ఒకరు. సమాజంలోని దౌర్భాగ్యాన్ని సానుభూతితో గమనించి దానికి అక్షరరూపం ఇచ్చిన చా.సో. అభినందనీయులు.

చా.సో. హవేలి

విజయనగరంలో ‘చాసో హవేలీ’గా పేరుపొందిన వారి ఇంట్లో శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు, శ్రీ రోణంకి అప్పలస్వామి, శ్రీరంగం నారాయణబాబుగారు, చాగంటి సోమియాజులు గారు వీరు నలుగురు విశిష్టచతుష్టయంగా అభ్యుదయ రచయితల సంఘంగా సాహిత్య లోకానికి సేవలు అందించారు.

విశిష్ట చతుష్టయం చా.సో. మిత్రులు

పిల్లలందరూ కూడా చాసో హవేలీకి ఎదురుగుండా ఉండే చిన్నిపల్లి వారి మున్సిపల్ ప్రాథమిక పాఠశాలలో చదువుకునేవారు.

తులసి గారు చిన్నప్పటినుండి తండ్రి అయిన చాగంటి సోమయాజులు గారి స్నేహితులు, గొప్ప సృజనాత్మక రచయితలు, కవులు, మేధావులు వారి మధ్య అత్యంత వాత్సల్యంతో సహజంగా పెరిగారు. అదేవిధంగా అమ్మ బామ్మల మధ్య సంప్రదాయ సంస్కారాల ఉత్తమ నడవడికలతో ఎదిగారు.

బాల్యము విద్యాభ్యాసము

తులసిగారు గర్ల్స్ హైస్కూల్లో చదువుకునేటప్పటికీ చా.సో. హవేలీలోనే వీరంతా ఉండేవారు. అందువలన తులసి గారికి తండ్రి కోసం వచ్చే సాహితీవేత్తలు అందరూ పరిచయమే! చాలా చిన్నప్పుడే అయినప్పటికీ ఆ ప్రభావం ఆమె మీద చాలా ఉండేది.

విజయనగరంలోని గర్ల్స్ హైస్కూల్లో తులసి గారు ఎస్.ఎస్.ఎల్.సి వరకు చదివారు. ఆ సమయంలోనే దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచార సభ పరీక్షలు ప్రవీణ ప్రచారకు వరకు పాసయ్యారు. పెద్ద క్లాసులకు వెళ్లేటప్పుడు ప్రాథమిక స్థాయి పిల్లలకు పాఠాలు చెబుతూ ఉండేవారు. చాగంటి గంగబాబు గారు ఇంటికి వచ్చి చిన్నపిల్లలందరికీ సంగీతం నేర్పేవారు. తర్వాత కుటుంబ పరిస్థితులను బట్టి వారు విజయనగరం దగ్గర కొత్తవలస దగ్గరగా అచ్చంపేట అనే గ్రామం కుటుంబమంతా తరలి వెళ్ళిపోయారు అక్కడ తులసిగారి సోదరీ కృష్ణకుమారి గారు అప్పటికి ఒకటవ తరగతి చదువుతూ ఉండేవారు. అందువలన వారు మొత్తం అందరూ వెళ్లిపోవడంతో చదువులకు కొంచెం అవకాశం తక్కువ అయింది. అయినా పిల్లలు అలాగే చదువుకున్నారు.

డా. చాగంటి తులసి గారు మరియు డా.కృష్ణకుమారిగారు

విద్యాభ్యాసం: తులసిగారు ప్రైవేట్‌గా ఇంటర్మీడియట్ తరువాత బి.ఎ.ప్రైవేట్‌గా చేశారు. బి.ఏ.లో హిస్టరీ, పాలిటిక్స్‌తో పాటు హిందీ ఒక ప్రత్యేక సబ్జెక్టుగా చదవడం వలన ఆమెకు హిందీ భాషపై పట్టు ఏర్పడింది. ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలో ఎం.ఎ. హిందీ చేశారు. ఆంధ్ర యూనివర్సిటీలో ఎం.ఫిల్. మరియు పి.హెచ్.డి. శ్రీమతి మహాదేవివర్మగారి రచనపైన చేశారు. హిందీ సాహిత్యంలో డాక్టరేట్ పొందారు.

‘జ్ఞానపీఠ్’ అవార్డు గ్రహీత శ్రీమతి మహాదేవివర్మ గారు హిందీలో రాసిన గీతాలను తెలుగులోకి అనువదించిన చాగంటి తులసి గారి పుస్తకం లోని ఒక హిందీ గీతం ‘తూ ధూల్ భరా హీ ఆయా!’ గేయానికి చక్కటి చిక్కటి తెలుగు నుడికారంలో అనువదించిన సరళి వాస్తవంగా అచ్చ తెలుగు జానపద శైలిని మరిపిస్తుంది అంటూ “దారి బత్తెం లేకుండా వదిలేసాయి అన్ని కలలు/కంచికి వెళ్లకుండా ఒడిలోనే ఉండిపోయాయి అన్నీ కథలు/అదిగో అప్పుడు సైగతో పిలిచాయి ఆ చేలాంచలాలు” అని తులసి ప్రతిభను ప్రశంసించారు.

“’ప్రేమ యందు ఒడలు మరచి కనుల యందు/నింపుకొని సుందర చంచల స్వప్నం త్యజించి ఏ పాతాళపురం/ తెచ్చావు ఏ అంబర ప్రసూనం/రాతిరి అశ్రువులతో తడిపి మనోహరం ప్రియా నీవు రాగ రంజితం/నీ విశ్వాసం రసమయం.’ లాంటి చరణాలు అనువాద దాటి స్వతంత్ర తెలుగు కవితగా నిలబడే స్థాయిని సంతరించుకున్నాయి” అని వాడ్రేవు చిన వీరభద్రుడు గారు అన్నారు. మహాదేవి వర్మ గారి గీతాలను అనువాదం చేయడంతో పాటు మహాదేవి వర్మ వేసిన చిత్రాలను కూడా కలిపి ప్రచురించారు. సంస్థలు చేయవలసిన పనులను వ్యక్తులు పూనుకుని చేయడం సామాన్యమైన విషయం కాదు. మహాదేవి వర్మగారిపై ఆమెకు ఉన్న గౌరవమూ, ఇష్టమూ అపారము.

వృత్తి: తులసి గారికి 1968లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రభుత్వ ఉద్యోగం వచ్చింది. ఒరిస్సాలోని భువనేశ్వర్‌లో కూడా ప్రభుత్వ ఉద్యోగం వచ్చినప్పటికీ పక్క రాష్ట్రమైన ఒరిస్సా లోనే చేరడానికే నిశ్చయించుకోవడం ఆమెకు సాహిత్యంలో ఒక కొత్త ఒరవడి సృష్టించడానికి అవకాశం ఏర్పడింది. ఆమెకు ఒరియా భాష మీద పట్టు ఏర్పడింది. ఒరియా రచయితల రచనలను పరిశీలించడానికి, పరిశోధించడానికి, అనువదించడానికి చక్కని అవకాశం కలిగింది. ఆమెకు అనేక భాషల మీద పట్టు ఉంది. స్వచ్ఛమైన హిందీ భాషలో మాట్లాడతారు. ఉత్తర భారత దేశంలో ఆమె హిందీ చక్కగా ఉందని మెచ్చుకునేవారు. ఆమె అప్పటినుంచి అక్కడే ఉంటూ సెలవుల్లో ఇంటికి వచ్చి, తల్లిదండ్రులని చూసుకోవడం అవి చేసేవారు. ఒడిస్సా ప్రభుత్వ ఎడ్యుకేషనల్ సర్వీస్‌లో మూడు దశాబ్దాలు పనిచేసే “ఒరియా తెలుగు భాషా సంస్కృతుల సేతువు” గా పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందారు. 1992- 94లో ఐ.సి.ఆర్. ఢిల్లీ పంపగా యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఫారిన్ లాంగ్వేజ్ స్టడీస్ సియోల్ దక్షిణ కొరియాలో అతిథి ప్రొఫెసర్‌గా సేవలందించి, భాషా సంస్కృతిల వ్యాప్తికి దోహదపడ్డారు. చాగంటి తులసి ఒడిశా ప్రభుత్వ సేవలో క్లాస్ వన్ ఆఫీసర్‌గా, హిందీ విభాగ అధిపతిగా, ఒడిస్సా ప్రభుత్వ కళాశాలల్లో 36 సంవత్సరాలు పనిచేశారు. పదవీ విరమణ తరువాత ప్రస్తుతం విజయనగరంలో వుంటున్నారు.

బాల్యము నుండే సాహిత్య బీజాలు: చాగంటి తులసి ప్రముఖ కథా రచయిత్రి. ఈమె (చాసో) కుమార్తె. తెలుగు సాహిత్యంలో చాగంటి తులసి అంటే ‘చాసో’ కూతురు మాత్రమే కాదు. చా.సో. ప్రసరించిన వెలుగులోంచి కథకురాలిగా, అనువాదకురాలిగా తులసి తనదయిన వేరే దారిని నిర్మించుకుంటూ వెళ్లారు. ఆమె రచనా, ఆలోచనా ఆమె విశిష్ట వ్యక్తిత్వానికి అద్దం పడతాయి. ఈమె చా.సో. గారి కుమార్తెగా తండ్రి, ఆయన స్నేహితులు గొప్ప సృజనాత్మక రచయితలు, కవులు, మేధావులు. వారి మధ్య గొప్పవారు అన్న స్పృహ లేకుండా వారి వాత్సల్యంతో అతి సహజంగా పెరిగారామె. అంతే సహజంగా అమ్మా బామ్మల సంప్రదాయ సంస్కారాల ఉత్తమ నడవడికలతో ఎదిగారు. ఆ పెంపకంలో ఆమెకు చదవడం అలవడింది. ఆమె నిర్ణయాలు ఆమె చేసుకునే విధంగా స్వేచ్ఛా స్వాతంత్ర్యాలు ఇచ్చింది ఆ కుటుంబం. మంచి కవయిత్రిగా తీర్చి దిద్దబడ్డారు. తన బాల్యాన్ని, తన మొదటి రచనలనూ, తాను తండ్రి చేతిలో రచయిత్రిగా తీర్చిదిద్దబడటం కంటే మానవత్వం కలిగిన మనిషిగా తీర్చిదిద్దబడ్డాను. అని గర్వంగా చెప్పుకుంటారామె.

తులసిగారు నేనెరిగిన ‘చాసో’ అంటూ 17 జనవరి 1995లో ‘జననీరాజనం’ అనే సంకలనంలో ఇలా రాశారు. చా.సో గారు రాసిన మొట్టమొదటి కథ చిన్నాజీ అక్షర జ్ఞానం తెలిసిన దగ్గర నుంచి కూడబలుక్కొని చదువుకుని, ఆ కథ తనపైనే రాయబడినదని తెలుసుకొని మురిసిపోయిన తులసి. ఆ కథలోని పాత్రలు ఇది మా అమ్మగారు, రాజు, నాన్న, పిన్ని, నారాయణ బాబు, రోణంకి మాస్టారు తోపాటు చిన్న అంటే తులసిగారే. అలాగే ‘చిన్నా! నీ కళ్ళు’ అని నారాయణ బాబు పాడడం, రోణంకి మాస్టారు ఫ్రెంచ్ గేయం ఆలపించడం, వాళ్ళిద్దరూ కలిసి సావిట్లో కూర్చుని ఇంగ్లీషు పాటలతో హోరెత్తించడం ఆమెకు చిన్నతనం జ్ఞాపకం.

అంత చిన్న వయసులోనే తన తండ్రి కోసం వచ్చే సాహితీవేత్తలు అందరూ ఆమెకు ఎరుకే! అందులో కొందరు ఆరుద్ర, రోణంకి అప్పలస్వామి, శెట్టి ఈశ్వరరావు, బొమ్మిరెడ్డిపల్లి సూర్యారావు, అంబల్ల సూర్యారావు, ఎస్.ఎస్.మాస్టారు, అవసరాల సూర్యారావుగారు, తోలేటి, అంట్యాకుల పైడిరాజుగారు, నారాయణబాబుగారు, శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు గారు అందరూ వీధి మెట్ల మీద కూర్చొని కబుర్లు చెప్పుకుంటూ ఉండేవారు. అందులో నుండి వెలువడిన విప్లవాత్మక సాహిత్యవెల్లువ యావదాంధ్రానే ముంచెత్తిన మహాప్రస్థానం, రుధిరజ్యోతి, చాసో కథలు. వీరి సంభాషణలలో షేక్స్పియర్ కీట్స్, షెల్లీ, జాయిస్, ఠాగూర్, శ్రీశ్రీ, కృష్ణశాస్త్రి, ఆరుద్ర వీరందరి కవిత్వం కూడా ప్రవహించేది. ఆ కవితలు, గేయాలు, పాటలు వారి పరోక్షంలో

“మరో ప్రపంచం మరో ప్రపంచం మరో ప్రపంచం పిలిచింది పదండి ముందుకు పదండి తోసుకు పోదాం పోదాం పై పైకి” అంటూ పాడుకున్నా,

“నడవండి నడవండి నా మీంచి నడవండి. గడ్డిపరకను గడ్డిపరకను” అని గట్టిగా పాడుకున్నా

కూడబలుక్కుని చదువుకున్న ఆరుద్ర గారి ‘పిల్లి కూన’ కథ బాల్యంలో తులసిగారిపై చెరగనిముద్రలు వేసాయి.

వయసు ఎదుగుతూ తండ్రి కథలను అర్థం చేసుకునే క్రమంలో ‘ఎందుకు పారేస్తాను నాన్నా!’ ‘రథయాత్ర’ ‘కుంకుడాకు’ చదువుతున్నప్పుడు వాటిల్లో మమేకమైపోయి నిజమే అనుకుని నవ్వుకోవడం, ఏడవడం అప్రయత్నంగానే జరిగేవి. అలా జరిగేటట్లుగా రాసిన పాత్రల్లోకి లాక్కుపోయే గుణము కలిగిన కథలు రాసిన చా.సో. తన తండ్రిని గురువుతో సమానంగా భావిస్తారు. తండ్రికి కాళ్లు పడుతూ, కథలు వింటూ, కథలు అల్లడం నేర్చుకునే ఆ సామర్థ్యాన్ని తనకు తెలియకుండానే పెంపొందించుకున్నారు.

చేయి పట్టుకు రాయించినది కథకు పేరు పెట్టినది ఆమె ఊహలకు ఒక ఊపిరి పోసినది శ్రీరంగం నారాయణ బాబు గారు. ఆమె రాసిన మొదటి కథని ‘బంగారు మానవత్వం’ పేరుతో ఫోటోతో పాటుగా మద్రాసు నుండి వెలువడే బాల పత్రికలో అచ్చు వేయించారు. ఆ కథ విన్న చా.సో. గారు “కథకు వ్యాసం లాగా ఉపోద్ఘాతం ఉండదు. డైరెక్ట్ అప్రోచ్ ఉండాలి. మానవత్వం అనేది కథలో ఒక పదం కాదు. అది కథలో, పాత్రలో కనిపించాలి.” అంటూ గురజాడ వారి అవసరాల సూర్యారావుగారి కథలు చదివిన విధానంతో రాయమని కుమార్తెకు సూచనలు ఇచ్చారు. 1907లో గురజాడ అప్పారావు గారు రాసిన “Short lessons in story writing” పుస్తకం బాగా చదివారు. అందులో కథలు ఎలా ఆలోచించాలో? ఏ రకమైన శైలి ఉండాలో? సన్నివేశం, సంఘటన, పాత్ర చిత్రణ, కథా వస్తువు గురించి, ముడి వస్తువుని ఎలా ఎన్నుకోవాలి, సంభాషణలు రాసే పద్ధతి ఏమిటో, వీటన్నింటి గురించి ఆ పుస్తకంలో ఉన్నది. పాత్ర ప్రవర్తన ద్వారా పాత్ర స్వభావం తెలియాలి. అని నేర్పుతూ అనేకమార్లు ఆ కథని చింపి, మళ్లీ కొత్తగా రాయించి తనకున్న ఆ అలవాటుని కుమార్తెకు కూడా అందజేశారు. ‘బంగారు మానవత్వం’ పేరు గల కథ ‘బంగారపు ఉంగరం’గా తయారయింది. కథ ఎలా ఉన్నా తను చాలా విషయాలను నేర్చుకున్నారు తులసి. ఆ విషయాలను క్లుప్తంగా ఇలా మనతో పంచుకుంటారు.

“కథ ఎలా రాయాలి? వస్తువుని ఎలా మలచాలి? ఎంతో చిన్న పరిధిలో సంక్షిప్తంగా రాస్తున్న కథలో వచ్చిన పాత్రల స్వభావాలను కథకు అవసరమైన మేరకు ఎలా బాగా చెప్పవచ్చు? కథ రాసేవాడు ఎక్కడా కనిపించకుండా మరుగున ఉండి తన జీవిత దృక్పథాన్ని ఎలా స్పష్ట పరచవచ్చు. తాను నమ్మే సిద్ధాంతాన్ని జీవితంలో విడుదల చేసి ప్రచారం చేస్తున్నట్టు కాకుండా కళాత్మకంగా ఎలా చెప్పవచ్చు” ఈ విషయాలన్నీ నేర్చుకున్నారు. తండ్రి పర్యవేక్షణలో కథలు ఎలా బాగా రాయడమో మాత్రమే కాదు ఎలా రాయకూడదు కూడా నేర్పుతారు. నేర్చుకుందామన్న తపన ఉన్నవాళ్లు, విద్యని పట్టుకుందామన్న కోరిక గాఢంగా ఉన్న వాళ్ళు చా.సో. దగ్గర కథలు చదివి తప్పొప్పులు తెలుసుకొని మంచి కథకులుగా నిలవగలిగారు. వాళ్ళల్లో తులసిగారితో పాటు పూసపాటి కృష్ణంరాజుగారు, భ.రా.గో. అని పిలువబడే భమిడిపాటి రామగోపాలం గారు, పతంజలి వీరంతా వారి శిష్యులు. కథ ఎందుకు బాగోలేదో ఆ లోపాన్ని పట్టుకొని చూపెట్టగలిగేశక్తి చా.సో.గారికి ఉంది. తండ్రి గారి స్నేహితులంతా పుస్తకాలు తెగ చదివేవారు. చదివిన విషయాల గురించి గట్టిగా మాట్లాడుకునేవారు. పుస్తకం పట్టుకునే షికారుకు వెళ్ళేవారు. చదవడం, చర్చించడం, మానవ స్వభావ పరిశీలన, దేశ విదేశాలలోని నానారకాల సంగతులు, ప్రకృతి పరిశీలన (తొలి వెలుగుని, వందలాది పిట్టల సందడిని ప్రతిరోజు చూడడం, తెల్లవారుజామున నడక) ఇవి మనిషిని మహనీయుడుగా మారుస్తాయి. మంచి రచయితగా మారుస్తాయి. కొత్త రచయితలకి “చాసో కథల అధ్యయనం అవసరమని, ఎవరి సొంతమార్గం వారు అన్వేషించుకోవాలని చెబుతాయి.” అంటూ ముగిస్తారు. ఆమె. చా.సో గారు మానవతావాదిగా ప్రారంభమై మార్క్సిస్టుగా మారిన వారి రచనలలో ప్రగతిశీల విలువలు, పీడిత ప్రజల బాధలు, సమస్యలు గురించి విస్తృతంగా రచనలు చేశారు

చాగంటి తులసిగారి రచనలు – విశ్లేషణ

“ఏ కథ అయితే మనలను పదేపదే వెంటాడుతూ, అందులోని వాక్యాలు నిదరపోనివ్వవో అది గొప్ప కథ” అని ప్రముఖుల అభిప్రాయము. ఆవిడ రాసిన ‘బామ్మ రూపాయి’ కథ చాలా ప్రశస్తి పొందింది. బామ్మ రూపాయి కథలో పెద్దవాళ్ల లౌక్యం చిన్నపిల్లల అమాయకత్వం, నిష్కల్మషమైన మనసుని సున్నితమైన హాస్యంతో చిత్రించారు. ఆ కథని నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్ వాళ్ళు వాళ్ళ Masterpieces of Indian Literature Volume3 – editor K.M.George, NBT, India 1997 లో మెన్షన్ చేసారు. ‘మాంజా దారం’ అనే కథ 1955 ఆంధ్రపత్రికలో వచ్చింది. జూన్ 1979లో ‘యాత్ర’ ని నవలగా కాక పెద్ద కథ కింద విశ్లేషించుకున్నట్లయితే పాత కొత్తల మేలు కలయికల జీవనయానాన్ని ‘యాత్ర’ నవలలో అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. ఇందులో సీతమ్మ, అమ్మన్న అనే ఇద్దరు పెద్దవాళ్ళ మధ్య కల వైరుధ్యాన్ని చెప్పకనే చెబుతూ, మారిన దేశకాల పరిస్థితుల్లో ఆర్థిక సామాజిక పరిస్థితుల్లో పెద్దలు కూడా వాటికనుగుణంగా హృదయాన్ని విశాలంగా చేసుకోవలసిన అవసరాన్ని, ఒడిశాలోని దర్శనీయ ప్రాంతాల వర్ణనతో కలిపి, తులసి వ్రాసిన పద్ధతి ప్రశంసనీయం. సీతమ్మ కొడుకూ, కోడలు, మనమలతో కలిసి వుంటూ తన హుందాతనాన్ని, పెద్దరికాన్నీ నిలుపుకుంటూ పిల్లలను ప్రేమగా చూసుకుంటూ, పొరుగురాష్ట్రంలోని బస్తీ జీవితానికి తగ్గట్టు తన ఆచారాలను సవరించుకుని, తను సంతోషంగా వుండి తనతో వున్న వాళ్లని సంతోషపెట్టే పరిణతి చెందిన బామ్మ. ఆచార వ్యవహారాలే ముఖ్యం అనుకుంటూ కొడుకు కోడళ్లలో లోపాలు మాత్రమే చూసి వాళ్లమీద అలిగివచ్చిన అమ్మన్నపై కూడా సీతమ్మ వెలుగు ప్రసరించగలిగింది.

1970 దశకంలో వచ్చిన “వలయం” కథ ఆనాటి మధ్యతరగతి జీవితానికే కాక దేశంలోని పరిస్థితులకు కూడా అద్దం పడుతుంది. ఒక మధ్యతరగతి బ్రాహ్మణకుటుంబం కథగా కనిపించినా ఇందులో నిరుద్యోగం, లంచగొండితనం విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఆచార్యులకు విద్యాబోధనపై ఆసక్తికాక, ఇతర విషయాలపైనే ఆసక్తి వుండడం, ఆ క్రమంలో ఎంతకాలానికీ పరిశోధనలు పూర్తికానివ్వకపోవడం, పూర్తయిన ఉద్యోగాలు దొరకకపోవడం యువతలో అలజడి, ఇవన్నీ కూడా వలయం కథలో అంతర్లీనంగా చర్చకు పెట్టారు రచయిత్రి. అంతేకాదు మానవసంబంధాలను ఆర్థికకారణాలు ఎలాప్రభావితం చేస్తాయో కూడా సున్నితంగా స్పృశించారు. ఇద్దరు పోస్ట్‌గ్రాడ్యుయేట్లు వివాహం చేసుకున్నాక రీసెర్చి కొనసాగిస్తూ ఆ వచ్చే స్కాలర్‌షిప్పులో సగం ఇంటికి పంపిస్తూ అటు ఇంట్లో వాళ్ళూ ఇటు వీళ్ళూ కూడా చాలీచాలకుండా కాలక్షేపం చేస్తున్న పెద్ద కుటుంబం అది. ఆ కుటుంబంలో కోడలు దసరాకి అత్తగారింటికి వచ్చి అక్కడి కష్టాలను చూసింది. ఏమీ చేయలేని అసక్తత ఆమెను నీరసపరిచింది. అప్పుడు వీస్తున్న ఉద్యమగాలులకు ప్రభావితుడౌతున్న ఒక మరిది, ట్యూషన్‌ చెప్పించుకోలేని పరిస్థితిలో ఒక మరిది, చదువు మానిపించి కూర్చోపెట్టిన ఆడబడుచు, పూజలూ ఉపవాసాలతో ఆరోగ్యం చెడుతున్న అత్తగారు, కొడుకు ఉత్తరం కోసం ఆశగా ఎదురుచూసే మామగారు, ఎప్పుడెప్పుడూ కొడుకూ కోడలూ ఉద్యోగాలు తెచ్చుకుని కుటుంబ భారాన్ని పంచుకుంటారా అని వాళ్ల ఎదురుచూపులు, వచ్చిన రీసెర్చి అవకాశాన్ని వదులకోలేని తాము!! కనీసం తన గాగుల్స్‌ అయినా మరిది ముచ్చటపడితే ఇచ్చి వెళ్లలేని తన ఆర్థిక పరిస్థితి. ఆ పరిస్థితి తామొక్కరిదే కాదనీ ఉత్సాహం తెచ్చుకుని కొనసాగమని మరిది ఓదార్పు వాక్యాలతో రైలెక్కుతుంది ఆమె. ఈ కథను కొడుకు ద్వారా కూడా చెప్పించుకోవచ్చు. కానీ కోడలు ద్వారా చెప్పించడమే ఈ కథ ప్రత్యేకత. స్త్రీల మనసులోని సున్నితత్వం, సంవేదన, మళ్ళీ తన విలువ తనకు తెలియడం, ఆత్మగౌరవం అన్నీ కలగలసిన వ్యక్తిత్వం ఈ కథలో కథకురాలిది. ఇదంతా పట్టించుకోవద్దని వూరికి వెళ్లవద్దనీ భర్త చెప్పినా ఆమె వాళ్లను చూడ్డానికి వస్తుంది. వాళ్లకెలా సాయం చేయాలో తోచక మథనపడుతుంది. చివరికి మరిదికి నోట్సు వ్రాసి పోస్ట్‌లో పంపుతానంటుంది. అదొక్కటే ప్రస్తుతం ఆమె చెయ్యగల సాయం.

తులసి కథ “యాష్‌ ట్రే” వంటి కథలు తెలుగులో చాలా వచ్చినప్పటికీ ఈ కథలో యాష్‌ ట్రేని ఒక ప్రతీకగా వాడుకోడం ప్రత్యేకత. పెళ్ళి చేసుకుంటానని నమ్మించి ఎక్కువ కట్నం కోసం మరో అమ్మాయిని కట్టుకుని విదేశాలకి వెళ్ళిపోయి పదిహేనేళ్ళ తరువాత మళ్ళీ ఆమెను వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు ఆ పెద్దమనిషి. ఆ వెతుక్కుంటూ రావడం పశ్చాత్తాపం ప్రకటించడానికో, తను తిరస్కరించినా ఆత్మస్థైర్యంతో నిలబడి, ఆర్థిక సుస్థిరతా, సంఘంలో పేరుప్రతిష్ఠలూ, హోదా సంపాదించుకున్నందుకు అభినందించడానికో కాదు. చనిపోయిన తన భార్య స్థానాన్ని, తన పిల్లవాడి తల్లి స్థానాన్ని భర్తీ చెయ్యమని అడగడానికి. అతనెప్పుడూ ఒకటే తన మేలు చూసుకునే వ్యక్తి. పదిహేనేళ్ళు అవివాహితగా వుండిపోయిన ఆమె తను మళ్ళీ అడగ్గానే అంగీకరిస్తుందనే అతని ఆశ. అతను మారలేదని ఆమెకి తెలుసు. జీవితానికి పెళ్ళే పరమావధి కాదనీ తెలుసు. అందుకు అంతే సున్నితంగా తిరస్కరించింది. తులసి గారు రాసిన యాష్ ట్రే కథ. గురించి ఆమె మాటలలో పెళ్లి విషయంలో స్త్రీకి స్వేచ్ఛ ఉండాలి ఏ ఒత్తిడిలకు లొంగకూడదు ఏ వయసులో అయినా కూడా అని తేల్చి చెప్పిన కథ స్త్రీ జీవితానికి పెళ్లి పరమావధి కాదు స్వతంత్రంగా జీవించి ఉన్నతిని సాధించి లోకానికి తాను ఏమిటో నిరూపించి చూపించిన ఒక స్త్రీ కథ ఆత్మవిశ్వాసాన్ని కోల్పోకపోవడం పరిస్థితులకు లొంగిపోకపోవడం ఎదురొడ్డి నిలబడడం

 తులసి వ్రాసిన మరో కదిలించే కథ “చిన్న దేవేరి”. ఈ కథంతా విజయనగరం, గోదావరి జిల్లాల యాసలో వుంటుంది. “ఆడదానికీ మగవాడికీ ఏ వయసులో ముచ్చట ఆ వయసులో తీరాలి. తీరకపోతే అందులో ఆడపిల్ల దాని దారి అది వెతుక్కున్నా అది నిప్పుల కుంపటే” అనే లీడ్‌తో మొదలైన ఈ కథలో ఒక మధ్యతరగతి అమ్మాయి హైస్కూల్లో రాష్ట్రానికంతా ప్రథమంగా పాసైంది. కానీ ఇంకా చదవాల్సిన మగపిల్లలుండడాన వాళ్ళకే చెప్పించడం న్యాయమని ఈమెని మాన్పించేశారు. పెళ్ళి చేసేద్దామని. కట్నాలు కుదరక పెళ్ళి వాయిదాల మీద వాయిదాలు పడింది. ఊర్కే కూచోడమెందుకు టైపూ షార్ట్‌హ్యాండూ నేర్చుకోమన్నారు. అందునా బాగా నేర్చుకుంది. పోనీ ఉద్యోగం చేసుకోమన్నారు. పిల్ల బుద్ధిమంతురాలు. దేనికీ నోరు విప్పదు. చెయ్యమన్న పని చేస్తుంది. ఉద్యోగం చేసి ఇంటికి డబ్బు తెస్తోంది. ఇక పెళ్ళిమాట మర్చిపోయిన పుట్టిల్లు ఆమెను ఆధ్యాత్మికం వైపుకి మళ్ళించి భజనకి వెళ్ళి రమ్మంది. అదుగో అక్కడే గొడవైపోయింది. ఐహికానికీ, అముష్మికానికీ లంకె పడింది. ఒక పెళ్ళీ, ఎనిమిది మంది పిల్లలూ ఉన్నవాడిని కట్టుకుంది (ఈ కథలో పట్టుకుంది అంటారు). ఇదేమిటంటే అప్పుడు నోరెత్తి అన్నను కడిగిపడేసింది. నామీద మీకున్న ప్రేమేమిటీ? అని ప్రశ్నించింది. నా డబ్బు మీరు తిన్నట్టే అతనూ తింటే తప్పేమిటంది. నా సంగతి నేను చూసుకుంటాను పొమ్మంది. ఒక నిప్పుల కుంపటినించీ ఇంకొక దాన్లోకి ఆత్మవిశ్వాసంతో అడుగుపెట్టింది.

తులసి కథల్లో చాలా వరకు ఉత్తమ పురుషలో వ్రాసినవే. అలా వ్రాయడం వల్ల కథ పాఠకులకు మరింత సన్నిహితంగా వచ్చింది. స్త్రీలకి రిజర్వేషన్ల పుణ్యమా అని తనకి పదవి రాకపోయినా తన భార్య ద్వారా దాన్ని సాధించుకునే అవకాశం దక్కింది పురుషులకి. అంతకుముందు వేషభాషల్లోనూ జ్ఞానంలోనూ ఒక ఇల్లాలుగా మాత్రమే వుండిపోయిన స్త్రీ ఆ పట్టణానికి ప్రథమ మహిళగా ఎన్నికవగానే ఆమెకు తనకు నకలుగా ‘గ్రూమ్‌’ చేస్తాడు భర్త. స్వలాభ రాజకీయాలను క్షుణ్ణంగా అభ్యసించింది ఆవిడ. అతనికి నకలుగా తయారైంది. స్త్రీలకు రిజర్వేషన్ల పేరు మీద ఇలాంటి వాళ్ళను తయారుచెయ్యడం దేశానికి లాభమా? ప్రమాదమా? “ఆవిడ” కథలో ఈ ప్రథమ మహిళ ఆ వూరు బదిలీ మీద వచ్చిన ఒక ఉద్యోగస్థురాలితో స్నేహం చేసే తన మనసులో మాటలన్నీ దాచుకోకుండా చెబుతుంది. తను ఎవరితోనైన అల్లుకుపోగలనని ఆ ఉద్యోగస్థురాలు తన భర్తతో చెప్పినప్పుడు అతనంటాడు. “నువ్వు అన్నీ వింటావు దేన్నీ ఖండించవు. ఒకసారి ఖండించి చూడు నీకు ఎవరూ ఏమీ చెప్పరు” అని ఆమెకు అప్పుడనిపించింది. ఈ ప్రథమ మహిళ గ్రూమింగ్‌ స్టేజిలో తను కల్పించుకుని ఖండించవలసిందేమో అని. ఆ చట్రంలో బిగుసుకోకముందే ఆవిడని తప్పించక తను తప్పు చేసానేమో అనుకుంది.

తులసి విజయనగరం జిల్లా మాండలికంలో చెయ్యి తిరిగిన రచయిత్రి. ఆమె వ్రాసిన “ఆడదాయికి నోరుండాలి”, “చోద” రెండూ ఆ మాండలికంలో వ్రాసిన ఉత్తమపురుష కథలే. మాండలిక బాషలో కథను రక్తి కట్టించడమూ ఆమెకు తెలుసు. నోకం- ఆడదాయి బతుకు ఆదివారం ఆంధ్రజ్యోతిలో ప్రచురింపబడిన ఈ చిన్న కథ పల్లెటూరి యాస ఆ పదాలూ, కథని ఆపకుండా చదివించడం ఒక ఎత్తు. తాగుబోతు భర్తల మనస్తత్వం, ప్రభుత్వ విధానాలూ, భర్తలేకపోయినా ఆడవాళ్ళు నాలుగిళ్ళలో పాచిపని చేసుకైనా బ్రతగ్గలరనే హితోపదేశమూ, స్వతంత్రంగా బ్రతక గలగడం లోని అనుకూలతలూ, పిల్లవానికి చక్కని జీవితాన్ని అందించాలంటే ఇంకొక స్త్రీతో ఉంటున్న భారత పాదాలు పట్టుకోవడం కాదు. స్వతంత్రంగా పుట్టింటి రక్షణలో బ్రతకడమనే ఆమె మాటలకు అంగీకరించి బయల్దేరడమనే పాజిటివ్ కథలో ఇన్నా మాటలు చెప్పిన స్త్రీగాని విన్న స్త్రీకి గాని వాళ్ళ పేర్లేమిటో తెలీకుండానే కథ అయిపోతుంది. మధ్యతరగతి జీవుల నెంత బాగా చిత్రిస్తారో బడుగు జీవుల్నీ అంతే సహానుభూతితో చిత్రిస్తారు. గుడిసెవాసులకి బుల్‌డోజర్లనించీ ఎంత ప్రమాదం వుందో ప్రకృతినించీ కూడా అంత ప్రమాదం వుందని చెప్పే కథ “స్వర్గారోహణ”లో తన సత్తు బిందెకోసం ఇంట్లోకి వెళ్లి ముంపులో మునిగిపోయింది పోలి.. వ్రాసినవి తక్కువ కథలే అయినా శిల్పంలోను వస్తువులోను తాత్వికతలోనూ గుణాత్మకమైనవి తులసి కథలు. తులసి కథలకు ముందుమాట వ్రాసిన రోణంకి అప్పలస్వామిగారు “చాసో కథల కన్న తులసి కథలే తనకు నచ్చుతాయని” కితాబిచ్చారు.

సాహితీ పరిమళాల పదాలు తులసిగారి కూనలమ్మ పదాలు: చాగంటి తులసిగారు రాసిన కూనలమ్మ పదాలుకు మరికొన్ని వచన కవితలను జోడించి, చా. సో. స్ఫూర్తి ప్రచురణల ద్వారా ప్రచురించారు. తెలుగు సాహిత్యంపైన తనదైన ముద్ర వేసిన చాసో కుమార్తె చాగంటి తులసి కూడా తండ్రి బాటలోనే నడవాలని తనదైన ముద్ర సాహితీ ప్రపంచంలో నిలపాలని అనుకున్నారు. కానీ రచనలలో మాత్రం తనదైన ప్రత్యేక బాణీని ఎంపిక చేసుకున్నారు. సాహిత్యము పట్ల, సమకాలీన విషయాల పట్ల ఆమె స్పందనలు కూనలమ్మ పదాలుగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. చాగంటి తులసి గారు వ్రాసిన వచన కవితలు కూనలమ్మ పదాలు పేరుతో ప్రచురించారు. ఆ పుస్తకం గురించి ప్రముఖులు ఇలా అంటారు. స్వరరాగ లహరి డా.వి.ఏ.కే. రంగారావు గారు ఇలా అంటారు “చెప్పే మాట మంచి కొరకే కావచ్చు కానీ కర్కశంగా ఉంటే వినిపించుకునేవారు తక్కువ మెత్తగా సుతిమెత్తగా చెబితే తలకెక్కకపోవచ్చు. దానికి సున్నితమైన హాస్యం జోడిస్తే నూనె పూసిన దబ్బనంలా సులభంగా సూటిగా దిగుతుంది మనసులోకి.. కొన్ని పచ్చల పిడిబాకులు ‘అబ్బా!’ అనిపించడంతో పాటు అబ్బో! అనిపిస్తాయి. ఇవి తనలో పుట్టిన నవధాన్యాల నవాంకురాలు. తథాస్తు. మేధావుల్లారా! దీవించండి” అంటారు. “చా.సో. కి, రోణంకి బాబుకి తులసి రాసిన ఈ వచన కవితలు నచ్చి ఉండేవి. వాళ్ళ చిన్నాజీయే కదా! అని కాదు మెచ్చుకునేది. తులసి రాసిన కవితలలో వాళ్ళ ఆశలు తీరేయి.” అని ద్వారం దుర్గాప్రసాదరావుగారు అంటారు. సాహిత్యం పట్ల, సమకాలీన విషయాల పట్ల ఆమె స్పందనలు, పరిశీలనలు చూసి, ఆమె పట్ల గౌరవం పెంచుకున్న ముకుంద రామారావుగారు కూనలమ్మ పదాల్లో అన్ని విషయాలని ఆమె అలవోకగా సృజించడం చూస్తే నిజానికి అబ్బురపడ్డాను..” అన్నారు. మరికొన్ని వచన కవితలుగా సాహితీ పరిమళాలు వెదజల్లాయి. ఆమె పదాలు అవసరమైన చోట చురకలు వేస్తాయి. అవసరమైన చోట గాయాలపై చల్లని నవనీతాన్ని అద్దుతాయి. ఆమె సాహితీ అనుభవాలు, బాలయ్య జ్ఞాపకాలు, తనకు చిరపరిచితమైనవారి గురించి, అంతగా పరిచయం లేని వారి గురించి కూడా అదే స్థాయిలో రాసిన వచన కవితలూ కూనలమ్మ పదాలుగా చక్కటి బొమ్మలతో ఆకర్షణీయంగా మనకు అందించారు.

తస్మాత్ జాగ్రత్త చాగంటి తులసి.

ఉన్నట్టుండి/కబురు కాకరకాయ లేకుండా/గభాలున కిందకి దిగి/బడబడా నీళ్లరాళ్లతో/బాదేసి/ నాలుగు దిక్కుల్నీ తేటపరిచేసి/విడిచిపోయిన/నల్లమబ్బు కాదది!/చడీచప్పుడు లేకుండా/దట్టంగా కనీ కనిపించనట్టు/నాలుగు దిక్కులా/పరచుకుని/మొత్తం అంతటినీ/మసగ ముసుగు వేసి/మూసేస్తూ/ వచ్చిపడి, నిలిచిపోయిన/మసాబు ఇది!/ముజ్జిడ్డు ముసురు ఇది/గుండ్రంగా/అడ్డూ ఆపూ లేకుండా/ ఎల్లవేళలా ఆగకుండా/ తిరుగాడే తిరుగుడుగా/ అదే పనిగా దొర్లుకు పోయే/కాలచక్రం/ఇరుసు విరిగినట్టుంది/ ఇక అన్నిటికీ/ గోవిందా.. గోవింద! తస్మాత్ జాగ్రత్త!

“తగవు నాటిక” లో కుటుంబాన్ని ఒక దరి చేర్చడానికి పెద్దకొడుక్కి ఎంత బాధ్యత వుందో, పెద్ద కూతురికీ అంతే వుంది కనుక, నువ్వు నీ వాళ్లనీ నేను మా వాళ్ళనీ చూసుకోవాలి. అందుకని మావాళ్ళు కూడా మనదగ్గరే వుంటారంటుంది ఉద్యోగం చేస్తున్న విజయ. ఆమె భర్త అందుకు ఒప్పుకుని ఆమెను పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. కానీ కోడలు కుటుంబం తమతో వుండడం సంప్రదాయం కాదనే అభిప్రాయం పాతుకుపోయిన మధ్యతరగతి కుటుంబంలో అది పొసిగే విషయం కాదని తేలిపోయింది. ఎవరికి వారు విడిపోక తప్పలేదు. ఎవరికి అనువుగా వున్న సంప్రదాయాలను వాళ్ళు వదులుకోరు. ప్రతిపాదిత విషయం చాలా ప్రజాస్వామికమైనదైనా సరే!

చాగంటి తులసిగారి రచనలు లోతుగా పరిశీలించినప్పుడు ప్రతిదీ విభిన్న కోణంలో ఆలోచింపచేస్తాయి. ‘రంగంటే ఇష్టం’ పేరిట సాహితీ చింతనలు అనే టాగ్‌లైన్‌తో 40 వ్యాసాలు ఒక సంపుటి వెలగించారు. తులసి అందులో 9 గురజాడ సాహిత్య చింతనలే గురజాడ కవిత్వం గురించి “గురజాడ కారణ సంబంధ జ్ఞానంతో హేతుబద్ధతతో ప్రజల బ్రతుకు గురించి ఆలోచించి జీవిత వాస్తవికతను అవగాహన చేసుకున్నాడు. గురజాడ సమకాలీన భారతీయ కథకుల గురించి వివరంగా తెలియచెప్పారు పూర్ణమ్మ కథని ఎత్తుకున్న దగ్గర నుండి ముగింపు వరకు ఏకోన్ముఖంగా అనుకున్న అంశాన్ని తీసుకువెళ్లడం వలన పూర్ణమ్మ కథా కావ్యాన్ని విశిష్టమైనదిగా ఆలోచన కలిగేటట్లు చేశాడు.” అంటారు రచయిత్రి. ఆధునిక కావ్యాలైన తృణకంకణం రామిరెడ్డిగారి నల్లజారమ్మ కథలలో మల్లికాంబ, నారాయణ బాబు దేశమాత, శ్రీశ్రీ భిక్షువర్షీయసీ వంటి కవితలలోని అనేక స్త్రీ పాత్రలలో గురజాడ జాడ ఉందని ఉదాహరణలతో ఈ సాహితీ చింతనలో వెలువరించారు ఆమె. అంతేకాకుండా కా.రా. చా.సో. పతంజలి; రావిశాస్త్రి; ఉప్పల లక్ష్మణరావు; నారాయణబాబు; రామలక్ష్మి రచనల గురించి తాను అర్థం చేసుకున్న విధానాన్ని వివరించడంలో ఒక రచయితను ఎలా చదువుకోవాలో తెలుస్తుంది. కేవలం తెలుగు రచయితల రచనలు పరిచయాలే కాక అనేకమంది భారతీయ రచయిత్రుల సాహిత్య విశేషణలను సుమారు 350 పేజీల ఈ గ్రంథంలో అందించారు.

చాగంటి తులసి గారు కథకురాలుగా అనువాదకురాలుగా ప్రసిద్ధి చెందారు ఆమె రచన శైలి, ఆలోచన ధోరణి ఆమె విశిష్ట వ్యక్తిత్వానికి అద్డం పడతాయి. తండ్రి రాసిన కొన్ని కాగితాలను దొరికిన, కొన్ని ఉత్తరాలు ప్రచురించి పుస్తక రూపంలోకి తెచ్చారు. ఆ పుస్తకమే “నీ ఉత్తరం అందింది”. “ఈ ఉత్తరాలు చా.సో. ఆయన మిత్రులు సాహిత్య సృజనకు చేసిన కృషి, తపన, పరస్పర సహాయ సహకారాలు, ప్రేమ, గౌరవాభిమానాలు, ప్రోత్సాహ ప్రోద్బలాలు, సమాజం పట్ల, తమ రచనలు పట్ల గల నిబద్దత, దాని బాగోగులు, చింతన, రచనల ప్రచురణకు పడిన తంటాలు, మంచిదారులంట ప్రయాణించిన తీరుతన్నులు, ఆనాటి వారి భాషా పలుకుబడులు, సరదా చమత్కారాలు, వెటకారాలు, వారు సృష్టించిన తెలుగు చరిత్రకు సాక్ష్యాలు ఈనాటి యువ రచయితలకు మార్గదర్శకాలు”అని ఆమె పేర్కొన్నారు.

తండ్రిగారైన చా.సో. గారి కథలను పుస్తకంగా ఇంగ్లీషులో పెంగ్విన్ ద్వారా తేవాలని చాలా ప్రయత్నాలు చేశారు పెంగ్విన్ వాళ్లు “A Dolls Marriage and other stories” అనువాదం వెల్చేరు నారాయణరావు మరియు డేవిడ్ షుల్మన్ “కథలను ప్రేమించే తులసి కోసం” అని అంకితం కూడా చేశారు.

ఆమె ప్రముఖుల 12 కథలను హిందీలోకి అనువాదం చేసే “తెలుగు కీ శ్రేష్ఠ కహానియాఁ” అంటూ ‘రాగమాలిక’ పేరుతో పుస్తకంగా తెచ్చారు. ఆమెకు హిందీ, ఉర్దూ కలిసిన హిందూస్థాని ఇష్టం. అదే ప్రజల భాష. మతసామరస్యమైన భాష. అనువదించినప్పుడు, ప్రూఫ్ రీడింగులోను శ్రద్ధ, అంకిత భావముతో చేసేవారు. విజయనగరం నుండి విశాఖపట్నం వెళ్లి డి.టి.పి. చేసే వారి దగ్గర కూర్చుని మరీ చేయించారు. ‘నీ ఉత్తరం అందినది’ అనే చాసో గారి మిత్రుల ఉత్తరాలు పుస్తకంగా కూర్చినపుడు కూడా ఫ్రెంచ్ మొదలైన భాషా పదాలు పేర్లు ఏవి తప్పులు రాకుండా ఉండాలని చాలా శ్రమ పడ్డారు. అనువాద ప్రక్రియలో ఆమెకు ఎన్నో పురస్కారాలు లభించవలసినది. కానీ ప్రభుత్వం ఆమెను అనువాద గ్రంథాలను సెలెక్ట్ చేసే కమిటీ మెంబర్‌గా చేశారు. ఆమె ఏ పదవిని వరించినా అందులో ఒదిగిపోయి దిగ్విజయంగా నిర్వహిస్తారు. హిందీ, ఒడియా, ఇంగ్లీషు భాషల నుండి వీరు చేసిన అనువాదాలు తెలుగు మౌలిక రచనలకు దీటుగా ఉంటాయన్న ఖ్యాతిని పొందారు. కథలన్నా కథా ప్రక్రియలన్నా మక్కువ ఎక్కువ. అయినా ఇతర ప్రక్రియలలోను ఈ కృషి చెప్పుకోదగ్గదే!

“ఉత్తమ కథల పథగామి రావిశాస్త్రి” అంటూ ఆ మహనీయుని శతజయంతి సందర్భంగా విశాలాంధ్ర పత్రికలో సాహిత్య పేజీలో చాగంటి తులసి గారి వ్యాసం అద్భుతం. వారి రచనలు, కథా వస్తువు, వాడిన పలుకుబడులు, పాత్రోచితమైన సంభాషణలు కనుల ముందు నిలిపారు. 1995 లో చాసో మరణానంతరం అంధుల కోసం నేత్రాలనూ, వైద్య విద్యార్థుల పరీక్షల కోసం దేహాన్ని దానమిచ్చిన ‘అభినవ దధీచి’గా పేరుపొందిన చాసో ఎందరికో ఆదర్శమూర్తి. ప్రసిద్ధ కథారచయిత చాగంటి సోమయాజులు గారి కుమార్తెలైన కుమారి తులసి మరియు కృష్ణకుమారి వారి కుమారుడు శంకర్ వీరు ముగ్గురు తండ్రి పేరు మీదుగా 1994 లో “చా.సో.స్ఫూర్తి సాహిత్య ట్రస్టు” స్థాపించారు. ప్రతి సంవత్సరం సృజనాత్మక సాహిత్య వికాసానికి నిబద్ధతతో విశిష్టమైన కృషి చేసిన ఉత్తమ సాహిత్య స్రష్టలకు ‘చా.సో. స్ఫూర్తి’ అవార్డు ఇస్తున్నారు. చా.సో. జన్మదినము నాడు జనవరి 17వ తేదీన పదివేల రూపాయల పురస్కారం మరియు జ్ఞాపికతో సత్కరించేవారు. 1995లో మహీధర రామ్మోహనరావుగారు; 1996 ఆరుద్ర; 1997 పి.సత్యవతి; 1998 గంటేడ గౌరీ నాయుడు; 1999 బోయ జంగయ్య; 2000 కే.ఎన్. వై. పతంజలి; 2001 చిలుకూరి దేవపుత్ర; 2002 ముదిగంటి సుజాతరెడ్డి; 2003 నామినీ సుబ్రహ్మణ్యం నాయుడు; 2004 కే. వరలక్ష్మి; 2005 వి.ప్రతిమ; 2006 మహమ్మద్ ఖదీర్ బాబు; 2007 జాజుల గౌరీ; 2008 ఎస్.ఎస్.సలీం; 2009 సన్నపురెడ్డి వెంకటరామిరెడ్డి; 2010 కుప్పిలి పద్మ; 2011 శశి శ్రీ; 2012 ఏ.ఎన్. జగన్నాథ శర్మ; 2013 పెద్దింటి అశోక్ కుమార్; 2014 చాసో శత జయంతి వేడుకల సందర్భంగా సాహిత్య అకాడమీ తరఫున కార్యక్రమాలను జుగల్ బందీ తరహాలో నిర్వహించారు. 2015 చింతకింది శ్రీనివాసరావు; 2016 కె. వి. రమణారావు; 2017 శ్రీమతి వినోదిని; 2018 శ్రీ గౌరీ హరిదాస్; రజతోత్సవ సంబరాలను 25 సం.లు గా చేస్తున్న కార్యక్రమాలను నిలుపుచేశారు. విశ్వవ్యాప్తమైన కరోనా వీరి కార్యక్రమాలు నిలుపుదల చేసింది.

అభ్యుదయ భావాలు తులసి గారి ప్రతి రచనలోనూ ప్రతిఫలిస్తూ ఆమెను ఆమె తండ్రి చాసోగారికి వారసురాలిగా నిలబెట్టాయి. 2004 లో ప్రప్రథమంగా చాసో కథల సి.డి.ని వాయిస్ ఆఫ్ చాసోగా వెలువరించి రచయిత గొంతుకతో ఆడియో కథలకు దీపధారి అయ్యారు. “చా.సో. సాహితీవేదిక” పేరున తన వంతు ఆర్థిక సాయంతో విజయనగరం గురజాడ స్మారక కేంద్ర గ్రంథాలయం పైన ఏసీ హాల్ నిర్మాణానికి తోడ్పడి ప్రారంభోత్సవ సభను ఘనంగా నిర్వహించారు.

ఈ మాట అంతర్జాల పత్రికలో ‘ఊహల ఊట’ పేరిట అందించిన బాల్య జ్ఞాపకాలు ఇంద్రధనస్సు మీద విహరించేంత అహ్లాదాన్ని ఉత్తరాంధ్ర మాండలిక సొబగుని ఆనాటి ఆటలు పాటలు బ్రాహ్మణ కుటుంబంలోని వ్యవహారిక పదాలతో కూడిన కబుర్లు ఇళ్ళలో వాడిన వస్తువులను పరిచయం చేస్తూ పాఠకులకు కూడా ఆనాటి కాలంలోనికి తులసి గారితో కలిపి ప్రయాణం చేస్తున్న అనుభూతి కలుగుతుంది.

పిల్లలకు మాటలు ఎలా వస్తాయి? అని ఎవరైనా ఒక పరిశోధన చేస్తే ఈ మాటల ఊటలు చదివించాల్సిందే! ముచ్చటగా మూడు నాలుగు తరాల పెద్దలు వారితో తన అనుభవాలను అందమైన తోరణాలుగా అందించారు. ఆ సమయంలో పిల్లల మనోభావాలు ఎలా ఉంటాయో వారి భాష చిన్న చిన్న పదాలతో చిన్నపిల్లలు ఎలా మాట్లాడుతారో అలాగే రాసి మనకు అందించారు.

ఊహల ఊటలో ‘కాదేది కవిత కనర్హం’ అన్నట్టుగా బామ్మగారు పెట్టే ఆవకాయ అందులో రకాలు ఇంటికి వచ్చిన అతిథులు – ఇంట్లో చురుకుగా ఉండే పిల్లలకు జ్వరం వస్తే ఇంట్లో వాతావరణం ఊరిలో జరిగే ఏదైనా పండుగ ముఖ్యంగా పిల్లలకు నచ్చే రథాయాత్ర అందులో దేవుడు బొమ్మలు అన్నీ విచిత్రమే ఆ పసి మనసులకు తరగతి గదిలోకి కొత్తగా అడుగుపెట్టిన చిన్నారులకు పాఠశాలల్లో ప్రతిదీ ఆశ్చర్యమే అందమైన బాల్యపు బంగారు పేజీలలోంచి ఒక్కో పేజీ ఒక్కో ఊహల ఊటగా రూపుదిద్దుకొని మన ముందు ఉంచారు.

అంతర్జాలంలో ఆమె ఊహల ఊట కోసం ఎదురుచూస్తూ కార్తీక మాసం విశిష్టత అంతా దీపాలదే! అంటూ కనపడే దీపాలు మధ్య గల తేడాలను సున్నితమైన చిన్నారి మనసులో చక్కగా వివరించారు. నాలుగు తరాల స్త్రీ మూర్తులు ఎంతో శ్రద్ధతో ఆలయానికి వెళ్లడం కార్తీక సోమవారం నాడు వండిన బూరెలు, సద్ది పులిహార, పరమాన్నం, దద్దోజనం అంతకంటే కమ్మని తేనెలు తెలుగులో అందించిన మీకు హృదయపూర్వక అభినందనలు మీ చిన్ననాటి మరొక అనుభవం కోసం ఎదురు చూస్తూ ఉంటాము.” అంటారు పాఠకులు.

ముందుమాటలు:

తులసి గారికి అభిమానులు ఎందరో? తులసి గారి అభిమాన రచయితలు ఎందరో? ఎవరు ఏ జోనర్‌కి సంబంధించిన కథలు రాసినా ముందుమాట రాయాలి అంటే ఆమె చేత శ్రీకారం చుట్టించుకోవడం ఆనవాయితీ. ఆమెను ఎరిగిన రచయితలకు. ఆవిధంగా తనతో పాటు అక్షరాలు దిద్ది చా.సో. గారి హావేలీలో వారి కుటుంబముతో అత్యంత సాన్నిహిత్యంగా మెలిగిన మెడికో శ్యామ్. అతడు అంచెలంచెలుగా ఎదగడం చూసిన వ్యక్తిగా అతని కృషిని ప్రశంసిస్తూనే అతడి వ్యక్తిత్వాన్ని కూడా ఇలా రాస్తారు. చదవడం వేరు. అధ్యయనం చేయడం వేరు. తన తండ్రి అయిన చిర్రావూరి సర్వేశ్వరశర్మ గారి వ్యక్తిగత గ్రంథాలయంలో గల వైవిధ్యభరితమైన సంపద శ్యామ్‌కి దక్కిన గొప్ప వరం అంటారామె. శ్యామ్ తన కథలను వంగూరి ఫౌండేషన్ ద్వారా ‘శ్యామ్‌యానా’ అచ్చువేసుకున్నపుడు తాను రాసిన ముందుమాటలను ఈ-మాటలో పంచుకున్నారు. తాము ఇరువురమూ విజయనగరంలో గురజాడ వారి సాహిత్య-సాంస్కృతిక బాటలో నడుస్తున్నప్పటికీ తమవి వేరు వేరు బాటలు అంటారు. ఎలా అంటే.. శ్యామ్ ప్రస్తుత సమాజాన్ని చాలా దగ్గరగా చూస్తూ ప్రపంచ మానవాళికి తాము కలలుకన్న రోజు వస్తుందా? రాదు. వచ్చేట్టు లేదు. అని నైరాశ్యానికి గురి అవుతాడు. అదే తులసి గారు ప్రగతిశీల రచయిత్రిగా మానవాళికి నిజంగా మంచి రోజులు వస్తాయని, ఆ రోజులు వచ్చేవరకూ కృషి చేస్తూనే ఉండాలని పూర్తి నమ్మకంతో రాస్తున్న గొప్ప రచయిత్రి. అదేవిధంగా తులసి గారి గురించి శ్యామ్ ఇలా అంటారు. “ఆమెకు స్పష్టత ఉంది. మానవాళికి మంచిరోజులు తప్పకుండా వస్తాయన్న గట్టి నమ్మకంతో కృషి చేయాలన్న దృక్పథంతో ఉన్న ఆశాజీవి.” అంటారు.

సహ రచయితలను & రచయిత్రులను ప్రోత్సహించడంలో తులసిగారు ముందు ఉంటారు. వారి ముందు మాటలు రచయితలను ప్రోత్సహించే దిశగా ఉంటాయి తప్ప వారిని నిరుత్సాహపరచే విధంగా ఉండవు. శ్రీమతి చివుకుల శ్రీలక్ష్మీ గారి ‘విజయనగరం వైభవానికి దిక్సూచి’;  ‘లేత మనసులు’ పుస్తకాలకు ముందుమాటలు రాశారు.

విజయనగరానికి చెందిన శ్రీమతి కొంకేపూడి అనురాధగారు కళింగాంధ్ర రచయిత్రిగా ‘శ్రీమతి కావలిపాటి విజయలక్ష్మిగారి’ మోనోగ్రాఫ్ రాసినప్పుడు దానికి ముందుమాట రాస్తూ ఈ విధంగా అన్నారు. “పట్టుదల పరిశ్రమించే గుణం తెలియనివి తెలుసుకుంటూ వ్యక్తులకు ఎదగాలన్న తపన ఉన్న రచయిత్రి కావిలిపాటి విజయలక్ష్మిగారు ‘తన రచనలకు ప్రేరణ ఇచ్చిన రచయితలలో చాసోగారు ఒకరు’ అని చెప్పారు. బడుగు కథలోని వస్తు స్వీకరణ పాత్రల నోటి భాషను పట్టుకున్న తీరులో చాసో ప్రేరణ కనబడుతుంది. కళింగాంధ్ర రచయిత్రుల గురించి జరగవలసిన కృషి కావిలిపాటి విజయలక్ష్మిగారితో అనూరాధగారి పట్టుదలతో జరిగినందుకు ఆనందంగా ఉంది. సాహిత్యరంగంలో రచయిత్రుల సంఖ్య పెరుగుతున్నది. భవిష్యత్తు ఆశాజనకంగా ఉన్నది.” అని చెప్పారు.

పురస్కారాలు: ఇంపుగా ఎరుక పెంచుతూ ఆలోచింపచేస్తూ పనివాడుతనంతో గుండెకు పట్టే కథలు రాసి 1991లో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి ‘సర్వోత్తమ కథా రచయిత్రి’గా సాహిత్య లోకంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందారు.

సాహిత్య అకాడమీ ఢిల్లీ తెలుగు సలహా సమితి సభ్యురాలిగా వ్యవహరించారు. సాహిత్య అకాడమీ సభ్యురాలిగా విజయనగరంలో హిందీ తెలుగు భాషల సాహితీ జుగల్బందీని నిర్వహించి విజయనగరం వారి సాహిత్య అభిలాషను ప్రపంచానికి తెలియచెప్పారు.

• ఢిల్లీ తెలుగు అకాడమీ ఉగాది సమ్మాన్‌,
• కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు పురస్కారం,
• తాపీ ధర్మారావు పురస్కారం,
• అరసం సత్కారం,
• నాళం కృష్ణారావు స్మారక సత్కారం అందుకున్నారు.
• డా. సి. నారాయణ రెడ్డి గారి సతీమణి పేరిట అందించే పురస్కారాన్ని హైదారాబాద్ లో అందుకున్నారు.
• సిరికోన పంచవర్ష సాహిత్యోత్సవాల సందర్భంగా శ్రీ జయింకా గంగిశెట్టి స్మారక పురస్కారము 2022 లో ఉత్తమ కథా రచయిత్రి, అత్యుత్తమ అనువాద రచయిత్రి – కవయిత్రి బహుభాషా విదూషీ చాగంటి తులసిగారి ని ఎంపిక చేశారు. 11 మార్చ్ 2023 న హైదరాబాద్‌లో తులసిగారికి సవినయం గా సిలికాన్ సాహితీ అకాడమీ వారు సమర్పించారు.
• అక్షరయాన్ తెలుగు విమెన్ రైటర్స్ ఫోరం వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులు అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మీ గారి ఆధ్వర్యంలో ‘మాతృ వందనం’ కార్యక్రమం విజయనగరం పట్టణానికి చెందిన ప్రముఖ రచయిత్రి కథ అనువాదకులు చాగంటి తులసి గారిని చివుకుల శ్రీలక్ష్మీ నిర్వహణలో ఘనంగా సన్మానం చేశారు. జిల్లాలోని మహిళా రచయిత్రులలో సీనియర్ రచయిత్రులను కళాకారులను సన్మానించి, వారి ఆశీస్సులు పొందడం, వారి అనుభవాలు స్ఫూర్తితో మంచి రచనలు చేయటానికి నవతరానికి అవకాశాలు కల్పించడం ఈ కార్యక్రమం యొక్క లక్ష్యం అని చెప్పారు. చాగంటి తులసి గారు తనకు మహిళా రచయిత్రులు సన్మానం చేయడం పట్ల ఆనందం వ్యక్తం చేశారు. ఈ సందర్భంగా తులసి గారు “ప్రాచీన కవులు సాహితీవేత్తలు తమ భావాలను ధైర్యంగా చెప్పేవారిని ఆదర్శంగా తీసుకోవాలని సూచించారు. రచయితలు రచయిత్రులు నిజాయితీగల భావ ప్రకటన, నిబద్ధతతో కూడిన అభ్యుదయ భావాలను సమాజానికి మేలు చేసే రచనలను చేయాలని” అన్నారు. ఈ కార్యక్రమంలో విజయనగరం జిల్లాకు చెందిన అనేకమంది రచయిత్రులు పాల్గొన్నారు. అనేక ఇతర సంస్థలకు చెందిన అధ్యక్షులు, ఉపాధ్యక్షులు, గౌరవాధ్యక్షులు, కమిటీ సభ్యులు కూడా ఇందులో పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొని ఆమెకు అభినందన సత్కారాలు అందజేశారు.

అక్షరాయాన్ సన్మానం మాతృవందనం

చాసో శత జయంతి సందర్భంగా చాగంటి తులసి గారిని ఇంటర్వ్యూ చేస్తున్న రామతీర్థ గారు

చాగంటి తులసిగారి రచనలు:

• చాసో సృజన విశ్లేషణలు జనవరి 20 20
• ప్రముఖుల దృష్టిలో చాసో జనవరి 20 20
• రంగంటే ఇష్టం సాహితీ చింతనలు నవంబరు 2019
• నీ ఉత్తరం అందింది చాసో మిత్రుల ఉత్తరాలు జనవరి 2018
• ఆలోకన చాసోవ్యాసాలు జనవరి 2018
• 5 చాసో కథలు నాటిక రూపాలు 2018 నవంబర్
• బుజ్జి పత్తేదారు ఒడియా చిన్నపిల్లల కథలు 2018
• మహా కథకుడు చాసో సంపాదకత్వం 2016
• రాగమాలిక మెడికల్ శ్యామ్ కథలు హిందీలో 2016
• బ్రహ్మ రాక్షసుడు ఒడియా నాటకం తెలుగులో 2016
• మహాదేవి వర్మ భారతీయ సాహిత్య నిర్మాతలు తెలుగులో 2016
• మహా కవయిత్రి మహాదేవి వర్మ గీతాలు సెప్టెంబరు 2015
• చాసో కథలు సాంస్కృతిక పదకోశం 2015
• చాసుస్ఫూర్తి ప్రముఖుల ప్రసంగాల సంకలనం 2015
• కథ స్రవంతి చాగంటి సోమయాజుల కథలు సంపాదకత్వం 2015
• తెలుగుకి శ్రేష్ట కహానియా 2013
• గోరింట పూలు ఒడియా కవితలు తెలుగులో మే 2011
• అరొణ్యొ విజయీ కేశవరెడ్డి నవల ఒడియాలో 2010
• ఒడిస్సా జానపద కళలు నవంబరు 2009
• కొరియన్ జానపద కథలు పిల్లలకు జనవరి 2009
• తెలుగు గొల్పొ సొంగ్రొహొ- సహ సంకలనకర్త సహసంపాదకురాలు 2008
• డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ తెలుగులో 1995
• ఉత్తరాంధ్ర కథలు సహసంపాదకురాలు 1995
• సీతారాం కి క్యా లగ్తీ హై ఆరుద్ర హిందీలో జూన్ 1992
• కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం తెలుగులో 1991
• హలో బోల్ సఫ్తర్ హష్మీ వీధి నాటిక తెలుగులో మే 1989
• తులసి కథలు డిసెంబరు 1988
• పోలి గాడ్ నుంచి గంగకు రాహుల్ సాంకృత్యాయన్ తెలుగులో ఆగస్టు 1986
• సారళాదాసు భారతీయ సాహిత్య నిర్మాతలు 1984
• యాత్ర నవలిక జూన్ 1979
• కూనలమ్మ పదాలు కొన్ని వచన కవితలు
• పిల్లల పాటలు
• పిల్లల కథలు
• చాసో కథలు హిందీ అనువాదం
• జి ఎస్ చలం తెలుగు నవల రేవు హిందీ అనువాదం

డా. చాగంటి తులసి గారి రచనలు

చేయవలసిన పని ఇంకా కొండంత ఉంది. వయోభారము వలన శరీరము సహకరించకపోయినా తన ఇంటికి వచ్చి సలహాలు తీసుకునే వారూ, ముందుమాటలు రాయించుకునే వారికీ పాల్ నగర్ మూడవవీధిలో గల ఆ ఇంటి తలుపులు స్వాగతం పలుకుతూనే ఉంటాయి.

చివుకుల శ్రీలక్ష్మి

శ్రీమతి చివుకుల శ్రీలక్ష్మి కథ రచయిత్రి. చక్కని కవయిత్రి. విజయనగరం గురించి పరిశోధించి ‘విజయనగర వైభవానికి దిక్సూచి’ అనే 1100 పేజీల పుస్తకం వ్రాశారు. దేశవ్యాప్తంగా గల 116 మంది కవులతో ‘ఆది నుండి అనంతం దాకా…’ అనే వచన కవితల సంకలనం, ‘లేతమనసులు’ కథాసంపుటి వెలువరించారు.