అపర ప్రహ్లాదుడు అన్నమయ్య

[2026 మే 2వ తేదిన అన్నమాచార్యుని 618వ జయంతి సందర్భంగా సందర్భంగా ‘అపర ప్రహ్లాదుడు అన్నమయ్య’ అనే రచనని అందిస్తున్నారు డా. మైలవరపు లలితకుమారి.]

“మోక్ష సాధన సామాగ్ర్యాం భక్తిరేవగరియసీ” అని అంటారు. భక్తి జ్ఞాన కర్మ మార్గములలో ముక్తిని పొందటానికి భక్తి మార్గమే గొప్పది. భక్తి లేకుండా భగవంతుని చేరటం అసాధ్యం.

‘శ్రవణం కీర్తనం విష్ణోః
స్మరణం పాదసేవనం
అర్చనం వందనం దాస్యం
సఖ్యమ్ ఆత్మనివేదనమ్’

అని భక్తి తొమ్మిది విధాలని భాగవతం నందు చెప్పబడింది. ఈ నవవిధ భక్తి మార్గాలలో ఏ మార్గముననుసరించి అయినా భగవంతుని చేరవచ్చు. సంకీర్తనం ద్వారా ముక్తి నందిన భక్తవరేణ్యుడు పద కవితాపితామహుడు సంకీర్తనాచార్యుడు అన్నమయ్య.

‘నామ సంకీర్తనం యస్య
సర్వ పాపప్రణాశనమ్’

సమస్త పాపాలను కడిగివేయు శక్తి గలది భగవన్నామ సంకీర్తనమే అన్నాడు అన్నమయ్య.

భాగవతోత్తముడు, భక్తుడు, అపర ప్రహ్లాదుడు అనదగిన అన్నమాచార్యులు కడప జిల్లాలోని తాళ్లపాక గ్రామంలో శ్రీహరి వరప్రసాదముగా నారాయణసూరి లక్కమాంబ దంపతులకు నందకాంశతో జన్మించాడు. మాతృభూమిని ధన్యము కావించాడు. గర్భస్థదశ నుండి కలియుగ దైవమగు శ్రీ వేంకటేశ్వర నామోచ్చారణము తప్ప అన్యము తెలియనివాడు. ఉగ్గుపాలతో తల్లి రంగరించి పోసిన హరిభక్తి అతని మనసుననిలిచి వయస్సుతోపాటు నిత్యవర్థనమైంది. స్వామి ప్రసాదమంటేనే ఆహారాన్ని స్వీకరించేవాడు. అన్నమయ్య మేలుకొలుపులతో నిద్రలేచెడు స్వామి ఆయన పవళింపుపాటలతో సేదతీరి నిదురించెడి వాడు. గురువులు చెప్పెడి శాస్త్రములన్నీ ఒక్కసారి శ్రవణము చేసినంతనే నేర్చేవాడు. అతని ప్రతిభా, వ్యుత్పత్తి, అభ్యాసాదులను గ్రహించిన గురువులు ఆశ్చర్యచకితులయ్యారు. తల్లిలాలనలో, తండ్రి పాలనలో గురు శుశ్రూషతో నేర్చినదానికన్నా, అన్నమయ్య ప్రకృతివడిలో నేర్చిన విద్య అనంతము.

పిన్ననాటినుండి పల్లెపడుచులు, శ్రామికులు ఆలపించు జానపదములనువిని ఆనందించుచు, ఆ పాటలకు తలయూపే ఆ చిన్నవాని వైఖరిని గాంచిన తండ్రి అన్నమయ్యను చేరపిలిచి ఆ పిచ్చి పాటలను మాని ఇంటి పనులను చూడవలసినదిగా ఆజ్ఞాపించాడు. అంత ఒకనాడు అన్నమయ్య తల్లి ఇచ్చిన కాసును కొంగున కట్టుకొని, కొడవలిచేత పట్టుకొని పశువుల కొరకు అడవిలో ఏపుగా పెరిగిన పచ్చికని కోయసాగాడు. ఆ పచ్చికను కోయుచున్నా మనోవాక్కాయములను కలియుగ దైవమగు ఆ శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై లయముచేసిన అన్నమయ్య కొడవలితో గడ్డిని కాక మనస్సునందు నాటుకొనిన భవబంధములను గడ్డిని భక్తి అను కొడవలితో నరుకువలెనని మానవులకు బోధించినట్లు ఉన్నది. అప్పటికాయన వయస్సు కేవలం ఎనిమిది వత్సరములు మాత్రమే.

అంతపిన్న వయస్సుననే అంతర్యామి తత్వము గ్రహించిన అన్నమయ్య పరమేశ్వరాంతరంగుడయి, వేలును కొడవలితో కోసుకొనెను. అయినప్పటికి ఇసుమంతైనను బాధనొందక శ్రీహరి నామస్మరణ మొనరించుచుండెను. అప్పుడు ఆ దారి వెంట వేంకటేశ్వర నామ సంకీర్తన మొనరించుచు తిరుమలకు వెళ్ళు సాధు, సత్పురుషులనుగాంచి తన బాధనుమరచి, ఇహలోక జ్ఞానమునువిడిచి వారి వెంట తాను కూడా తిరుమలకు బయలుదేరెను. ఆ వెడలుటలో అతని భక్తి తత్పరత ద్యోతకము. నారాయణ నామస్మరణము చేయుచు వారితో కూడి తిరుమలకు వెళ్ళు అన్నమయ్య మోకాళ్ళపర్వతము వరకు అత్యంత సునాయాసముగా చేరెను. కానీ ఆ పర్వతమున అడుగు మోపినంతనే నేత్రములు అంధీభూతములు కాగా అడుగులు తడబడి ఆ అడవిన పడిపోయెను. ఎన్నిసార్లు ప్రయత్నించినా అతని ప్రయత్నములన్నీ వ్యర్థములాయెను.

అన్నమయ్య దీక్షకు అచ్చెరువందిన కరుణాంతరంగయగు అలమేలుమంగమ్మ ఆతని చేరి పాదరక్షలు ధరించి ఉన్నందువలననే కొండలరాయని నివాసమాతనికి దృగ్గోచరము కావటంలేదని పలుకగా, అన్నమయ్య ఆ పాదరక్షలను విసర్జించిగా, వెనువెంటనే సకల తీర్థములకు, సమస్త దేవతలకు, సిధ్ధులకు కాణాచియగు కలియుగ వైకుంఠము కనులెదుట సాక్షాత్కరింపగా అనన్యానుభూతిని మదిని నింపుకొని స్వామి స్మరణంతో తిరుమల చేరెను. జన్మాంతము వరకు ఆ వేంకట నాయకుని మహిమలను తెలుపు 32,000 సంకీర్తనలను రచించి సంకీర్తనాచార్యుడని ఖ్యాతిని పొందెను.

సప్తగిరీశుని నిలయముగాంచిన అన్నమయ్య

‘అదిగో అల్లదివో శ్రీహరివాసము
పదివేల శేషుల పడగలమయము’

అను కీర్తనలో సప్తగిరులయందు కొలువైయున్న సకల దేవతాతత్వమును మన కన్నుల ఎదుట సాక్షాత్కరింపజేసి ధన్యులను చేసెను. అన్నమయ్య రచించిన వేల సంకీర్తనములు సరళ లలిత సాహిత్యంలో నుండి జానపదులకు కూడా అర్థమవురీతి సులభశైలిలో సాగిపోవును.

‘ముద్దుగారే యశోద ముంగిట ముత్యము వీడు’ అను కీర్తనలో భగవంతుని బిడ్డగా ఒడిని చేర్చుకొని లాలించిన యశోద వాత్సల్య భక్తి మనకు ప్రస్ఫుటము.

‘చందమామ రావే జాబిల్లి రావే’ అని తల్లి పాడుతూ తనబిడ్డకు గోరుముద్దలు పెడుతూ, చందమామను చూపిస్తూ పాడే ఆ పాట అన్నమయ్య రచన. అది ఏ కాలానికైనా నిత్య నూతనముగా శ్రవణానందమును కలిగించును.

‘కొండలలో నెలకొన్న కోనేటి రాయడు వీడు
కొండలంత వరములు గుప్పెడు వాడు’

అన్న సంకీర్తనములో భగవద్దర్శనములోని అసాధ్యమును, తనను చేరిన వారిని ఆ భగవంతుడు అభయ హస్తముతో తరింపజేసి వరములనిచ్చుననుట అత్యంత రమణీయం.

‘బ్రహ్మ కడిగిన పాదము
బ్రహ్మము తానైన పాదము’

అను సంకీర్తనలో సాక్షాత్తు సృష్టికర్తబ్రహ్మ స్వామిని సేవించి తరించిన పాదమును సేవించిన మానవుడు ముక్తి నందగలడనుటలో విప్రతిపత్తి లేదు.

‘భావములోన బాహ్యమునందు
గోవింద గోవింద యనరే’

అను సంకీర్తనలో హరి అవతారములే అఖిల దేవతలు, హరిలోనివే బ్రహ్మాండములు, హరినామములే అన్ని మంత్రములు అని హరి నామము యొక్క ప్రాధాన్యతను వర్ణించుటలో

‘హరియను రెండక్షరములు
హరియించును పాతకములు
అంబుజనాభా!’

అను కృష్ణ శతక పద్య తత్వమును గుర్తుకుతెచ్చుచున్నది.

‘శోభనమే శోభనమే’ అను సంకీర్తనమున అలవేలుమంగా వేంకటేశ్వరుల శృంగార లీలలు వర్ణితములు. ఈ కీర్తనమును వినిన సాళువ నరసింగరాయలు అన్నమయ్యను పిలిచి తనను గురించి కీర్తించమని కోరగా, కలియుగదైవము, భగవంతుడగు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని నామమును తప్ప తాను మానవుని కీర్తించననెను. అది రాజ్యాంగ ఉల్లంఘనమని రాజాతనిని బందీకృతిని చేయగా భగవంతుని నామస్మరణముచే అన్నమయ్య విముక్తుడాయెను.

‘ఇదిగాక సౌభాగ్యమిదిగాక తపము మరి’ అను సంకీర్తనలో హరినామ స్మరణమును మించిన ధనంవేరు లేదనియెను. త్యాగయ్య ‘నిధి సుఖమా రాముని సన్నిధి చాలా సుఖమా’ అను కీర్తన సారాంశ మిదియే.

‘తందనానా అహి తందనానా పురే
తందనానా! భళా తందనానా’

‘ఏ కులజుడైననేమి ఎవ్వడైనేనమి’

ఇత్యాదిగా గల కీర్తనలు సర్వమానవ, సర్వమత, సౌభ్రాతృత్వ, సామరస్యమునకు ప్రతీకలు. భగవంతుడు ఏ ఒక్కరి సొత్తు, హక్కుకాదు. ఆయన అందరికీ పెన్నిధి. భగవత్సన్నిధిని మించిన ధనములేదని కీర్తించగా ఆ కీర్తనలు వినిన కొందరీతనిని విప్లవకారుడనిరి. గురువాక్యమే తనకు శిరోధార్యమని, భగవంతుడు అందరి వాడనెను. ప్రతి ఒక్కరూ ఆహరి అవతారమేనని ‘మానవసేవయే మాధవసేవ’ అని నిరూపించిన గొప్ప సంఘసంస్కర్త. ఆర్త, వాత్సల్య, శృంగార, దాస్య, వేదాంత, శాంత మొదలుగాగల భక్తి రీతులలో సర్వాత్మకుడైన స్వామిని 32,000 కీర్తనలలో సంకీర్తన గావించి, భజించి, సేవించి ముక్తినందిన భక్త భాగవత శిఖామణి, సంకీర్తనాచార్యులు పదకవితా పితామహుడు అన్నమాచార్యులు. వైష్ణవ భక్తి సాంప్రదాయం ప్రకారం తనను సేవించకపోయినా తన భక్తుని తలచిన వానికి సైతము సర్వసంపదలను అనుగ్రహించును ఆ పరమాత్మ.

‘అడియేన్ దాసః త్వద్దాస దాస దాస పరమావధి’ అన్నమాట అన్నమయ్య కీర్తనలలో స్పష్టముగా గోచరించును.

‘ఆకటి వేళలను నల పైన వేళలను
తేకువ హరి నామమే దిక్కు మరి లేదు’

‘నానాటి బ్రతుకు నాటకము
కానక కన్నది కైవల్యము’

‘ఇదిగాక సౌభాగ్యమిదిగాక తపము మరి’

‘హరి గొలిచిన వారి కమరు నన్నిసుఖాలు
గరిమతో వారాల భాగ్యమే భాగ్యము’

అన్న కీర్తనలలో ఈ జీవి జగత్తను నాటక రంగస్థలమున ఒక నటుడు అను పూర్తి వేదాంతతత్వము ఇందు మిళితమై ఉన్నది.

ప్రహ్లాదునిగా గత యుగమున జనియించి మాతృగర్భము సొచ్చిన నాటి నుండి హరినామస్మరణమను పానముచే జన్మ ధన్యమొనరించుకొని, ఆనాటి భగవంతుని నామస్మరణముచే తృప్తినొందక కలియుగమున అన్నమయ్యగా జనియించి హరి సంకీర్తనములచే తాను తరియించుటయే కాక సకల జనావళిని తరియింప చేసిన హరి భక్తుడు అపర ప్రహ్లాదుడు భక్తవరేణ్యుడు అన్నమయ్య. ఈనాటికి కూడా స్వామి అన్నమయ్య పాటలతో నిదుర లేచి ఆయన పాడిన పవళింపుసేవ కీర్తనలతో నిదురించుచున్నాడనిన ఆ కీర్తనలయందలి మహాత్మ్యము అనన్యము, అనంతము.

‘కలౌ సంకీర్తనమ్ కేశవమ్’

కలియుగములో సంకీర్తనమును మించినది వేరులేదు.

“తిరువీధుల వెలసే దేవదేవుడు” అంటున్న అన్నమయ్య సంకీర్తనా లహరులలో ఓలలాడుచూ తరించుచున్న భక్త జనులందరు ధన్యజీవులు.

డా. మైలవరపు లలితకుమారి