సంభాషణం – రచయిత్రి శ్రీమతి పి.యస్.యమ్. లక్ష్మి అంతరంగ ఆవిష్కరణ

[ప్రముఖ రచయిత్రి శ్రీమతి పి.యస్.యమ్. లక్ష్మి గారితో సంచిక టీమ్ జరిపిన ముఖాముఖిని అందిస్తున్నాము.]

శ్రీమతి పి.యస్.యమ్. లక్ష్మి ప్రముఖ తెలుగు రచయిత్రి, బాలసాహితీవేత్త. యాత్రారచనలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. వారి గురించి, వారి రచనల గురించి వారి మాటల్లోనే తెలుసుకుందాం.

~

నమస్కారం పి.యస్.యమ్. లక్ష్మి గారూ. సంచికతో ముఖాముఖికి స్వాగతం.

జ: నమస్కారమండీ.

సంచిక అంతర్జాల వార/మాసపత్రికతో పరిచయం ఎప్పుడు, ఎలా జరిగింది?

జ: నాకు ముందునుంచీ కొంత రచనా వ్యాసంగం వుంది. నేను రాసిన కథలు, ఆలయాల గురించి రాసిన వ్యాసాలు వగైరా వివిధ పత్రికలలో అచ్చయినాయి. 2008లో మా అమ్మాయి, అబ్బాయి ఇద్దరూ అమెరికాలో పీజీ చేస్తున్నారు. వారి దగ్గరకు వెళ్ళాము. ఫేస్‌బుక్ అప్పుడే నడక ప్రారంభించిందనుకుంటా. అప్పుడు బ్లాగులు విరివిగా వుండేవి. జీమెయిల్ ద్వారా బ్లాగుల గురించి తెలిసింది. నా యాత్రా వ్యాసాలని ఒక చోట చేర్చే ఉద్దేశ్యంతో అమెరికాలో వుండగా మా అబ్బాయి చి. తేజస్వి నా కోసం బ్లాగు చేసిచ్చాడు. అక్కడ వుండి రాసినవి బ్లాగులో పోస్ట్ చేసేదాన్ని. తర్వాత కూడలి, జల్లెడ అనే గ్రూప్‌ల గురించి తెలిసి వాటిలో చేరాను. అప్పుడే మెయిల్‌లో ఫేస్‌బుక్ గ్రూప్‌లో చేరమని ఒక సూచన శ్రీ పద్మనాభరావుగారి దగ్గరనుంచి. వారంతా అప్పుడు ప్రతి ఆదివారమూ కృష్ణకాంత్ పార్కులో కలిసి సాహిత్య చర్చలు చేస్తూ వుండేవారు.

ఆ సమయంలోనే కస్తూరి మురళీకృష్ణగారితో పరిచయం. ఆయన నా వ్యాసాలు చదివారనుకుంటా. ఒక రోజు ఫోన్ చేసి మీరు ఆలయాల గురించి రాస్తారు కదా, ఒక పత్రిక వాళ్ళు అడుగుతున్నారు, వారం వారం రాయగలరా అన్నారు. ఈ విషయం మురళీకృష్ణగారికి గుర్తుందో లేదో తెలియదుగానీ, నేను మాత్రం మర్చిపోలేదు. అది నా అదృష్టంగా భావించి సంతోషంగా అంగీకరించాను. ఆయన చెప్పినదానివల్లే ఆంధ్రప్రభ ఈ-పేపర్‌లో రెండు సంవత్సరాలు పైన ప్రతి వారం నా యాత్రా వ్యాసాలు వచ్చాయి.

అప్పుడే మురళీకృష్ణగారు సంచిక ప్రారంభించటంతో నా రచనలు దానిలో కూడా అప్పటినుంచి ఇప్పటిదాకా అప్పుడప్పుడూ వస్తూనే వున్నాయి. అంటే పరోక్షంగా నా రచనా వ్యాసంగానికి ముఖ్య ప్రోత్సాహం శ్రీ కస్తూరి మురళీకృష్ణగారి దగ్గరనుంచే. తర్వాత రమాదేవిగారిద్వారా తెలుగు వన్‌లో కొన్నాళ్ళు ప్రతి వారం ఆలయాల గురించి వ్యాసాలు వ్రాశాను. తెలుగు వన్‌లో తెలుగులో అత్యధిక యాత్రా వ్యాసాలు వ్రాసిన మహిళగా నన్ను పేర్కొనేవారు. మా పిల్లలు అమెరికాలో వున్నప్పుడు 5 సార్లు అమెరికా పర్యటన చేశాము. మొదటిసారి వెళ్ళినప్పుడు అమ్మాయి దీప్తి, అబ్బాయి తేజస్వి, హుషారుగా కారులో డెట్రాయిట్ నుంచి డెన్వర్ దాకా ఎన్నో ప్రదేశాలు చూపించారు. వాటి గురించి రాసిన వ్యాసాలు 50 గో తెలుగు అనే ఆన్‌లైన్ వార పత్రికలో, వీక్షణం అనే శీర్షిక కొత్తగా పెట్టి దానిలో ప్రచురించారు.

ప్రశ్న 3. మీ బాల్యం, కుటుంబం, విద్యాభ్యాసం, ఉద్యోగం గురించి చెప్పండి.

జ: నేనెప్పటికీ మర్చిపోలేనిది నా బాల్యం. నేను పుట్టింది మా అమ్మమ్మగారింట్లో పవర్ పేట, ఏలూరులో. పెరిగింది 5, 6 ఏళ్ళదాకా అక్కడే. ఆ ఇల్లు, ఆ వాతావరణం ఇప్పటికీ మర్చిపోలేను. మా తాతగారి ఇంటి ముందు ఒక పక్కగా చిన్న అరుగు, దానిమీద సిమెంటుతో చేసిన పెద్ద కృష్ణుడి బొమ్మ. ఇంటి ముందు బోలెడు పూల చెట్లు, పళ్ళ చెట్లతోబాటు, రోడ్డు వైపు పెద్ద పొగడపూల చెట్టు. రోజూ పొద్దున్నే కింద రాలిన పొగడ పూలన్నీ ఏరి, కొబ్బరి నారతో దండలు గుచ్చి కృష్ణుడి మెడలో వేసేదాన్ని. ఎదురు వరస ఇళ్ళ వెనకాల ఏరు పారుతూ వుండేది. దాన్లో వర్షాకాలంలోనే నీళ్ళు వచ్చేవి. ఎదురు వరుసలోనే కొంచెం పక్కగా రామాలయం. ఏరు దాటి వెళ్తే శనివారపు పేట. అక్కడ ఒక తోటలో మెహర్ బాబాగారి భజనలు జరిగేవి. గురువారం నాడు మా అమ్మమ్మతో నేనూ వెళ్ళేదాన్ని. బాబా ఎవరో, భక్తి అంటే ఏమిటో అర్ధం తెలియని వయసు. కానీ అక్కడ ప్రసాదంగా పెట్టే తీపి బూందీ రుచి మాత్రం తెలుసు. అప్పుడే నా అదృష్టం కొద్దీ మెహర్ బాబాగారిని చూశాను.

ఇంక చదువు అంటారా.. పవర్ పేటలో వుండగా ఒక పాఠశాలలో చేర్చారు నన్ను. అప్పుడు కొంచెం హుషారుగా వుండేదాన్ని, పైగా మా సావిత్రి పిన్నికి అప్పుడే పెళ్ళి సంబంధాలు చూస్తున్నారు. తను ఇంట్లో వుండేది గనుక నన్ను బాగా తయారు చేసేది. దసరా సమయంలో పద్యాలు పాడుతూ ఇంటింటికీ తిరగటం అక్కడ స్కూలు పిల్లలతోనే..

చిన్నప్పటినుంచీ నాకు చదువు మీద ఆసక్తి, అందరూ కష్టం అనుకునే పని నేను చాలా సునాయాసంగా చేసి చూపించగలను అనే పట్టుదల ఎక్కువ. ఎప్పుడు ఎలా వచ్చానో గుర్తు లేదు. నా ఆరో ఏట తెనాలిలో అమ్మా, నాన్నా దగ్గరకు వచ్చేశాను. మా అమ్మ శ్రీమతి జయలక్ష్మీ సుశీల గృహిణి. మా నాన్నగారు శ్రీ పులిగడ్డ జనార్దన రావుగారు తెనాలిలో ముందు శోధన్ అనే రంగుల కంపెనీలో, తర్వాత అన్వేష్ అనే రంగుల కంపెనీలో మేనేజర్‌గా చేసేవారు. ఆయన చదివింది స్కూల్ ఫైనల్. కానీ ఇంగ్లీషు భాషమీద కూడా పట్టు వున్న మనిషి. అప్పటి చదువులవి. తెనాలిలో రామలింగేశ్వర పేటలో మా ఇల్లు. మేము ఏడుగురం ఆడపిల్లలం. మా తల్లిదండ్రులు ఎంత సంస్కారవంతులంటే ఇంతమంది ఆడపిల్లలని మమ్మల్ని ఏనాడూ చిన్న చూపు చూడలేదు. మా నాన్నగారెప్పుడూ పైకి చెప్పలేదు కానీ మా అమ్మ మాత్రం అంటూ వుండేది అందరూ బాగా చదువుకోవాలి, ఉద్యోగాలు చెయ్యాలి అని. కానీ ఆవిడ కోరిక తీరింది నా వల్లనే. ముగ్గురు చెల్లెళ్ళు చేశారు గానీ, కొంత కాలమే.

నేను తెనాలి రాగానే మా ముందు వీధిలో శ్రీ పన్నాల సత్యన్నారాయణగారనే మేష్టారు దగ్గర ట్యూషన్‌లో చేరి, తాలూకా హైస్కూల్ లో పరీక్ష రాసి ఫస్ట్ ఫారంలో చేరాను. అప్పుడు మా పెదనాన్నగారు శ్రీ పులిగడ్డ సుబ్బారావు గారు అక్కడ తెలుగు పండితులు. ఆయన రాసిన తెలుగు గైడ్ చాలామంది విద్యార్ధులకి మార్గదర్శకం. అప్లికేషన్ మీద నాన్న సంతకం పెట్టినా ఇంకా చిన్న వయసని ఆయన పట్టించుకోలేదు. అందుకే నా చదువుకి కర్త, కర్మ, క్రియ అన్నీ నేనే. ఆ కాలంలో ఐదో ఏట స్కూల్లో వేసేవారు. అలాంటిది నేను ఆరో ఏట ఫస్ట్ పారంలో చేరాను. ధర్డ్ ఫారందాకా అక్కడ చదివాక అప్పుడే కాంపోజిట్ మేధ్స్, 12వ తరగతి వచ్చాయి. అవి కష్టమని తర్వాత ఫోర్త్ ఫాం నుంచీ యస్.యస్.యల్.సి. దాకా వున్న మునిసిపల్ గరల్స్ హై స్కూల్లో చేర్చారు. స్కూల్ ఫైనల్ రాసేటప్పటికి నా వయసు 13 సంవత్సరాలు. ముందు వయసు తక్కువ కారణంగా పరీక్షకి పంపమన్నారు. తర్వాత అండర్ ఏజ్ అయినా పర్మిటెడ్ అని ఇచ్చారు. నా సర్టిఫికెట్‌లో కూడా ఇది రికార్డ్ అయింది. యస్.యస్.యల్.సి. మొదటిసారే పాసయ్యాను. మా అమ్మ సంతోషానికి అవధులు లేవు. అప్పటినుంచీ అమ్మ నాకు ఇంట్లో పని చెప్పటం మానేసింది. అందుకే ఇప్పటికీ నాకు ఇంట్లో పనంటే బధ్ధకమే.

అక్కడ మా స్కూల్ ఎదురుగా ప్రసిధ్ధ సినీ నటి శారద వుండేవారు. అప్పటికి సినీ నటి కాదు. పెళ్ళికాని అమ్మాయి, స్కూల్ ఎదురుగా వుంటుంది. మా డ్రిల్ టీచర్ తేకల రెడ్డిగారికి వున్న పరిచయంతో శారదగారు అప్పుడప్పుడూ వచ్చి మాకు డంబుల్స్, లెజిమ్స్ నేర్పేవారు.

ఆడపిల్లలయినా అందర్నీ చదివించాలని కదా అమ్మా, నాన్నా ఉద్దేశ్యం. కానీ మాది మధ్య తరగతి కుటుంబం, పెద్ద కుటుంబం. నాకు మెడిసన్ చదవాలని వుండేది. క్లాస్ టాపర్‌ని కాకపోయినా మార్కులు బాగానే వచ్చేవి. అప్పుడు కాలేజీల్లో సీట్లు కూడా బాగానే దొరికేవి. కానీ కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్ధితి మూలంగా మా నాన్నగారు టీచర్ ట్రైనింగ్‌కి గానీ, టైపు షార్టుహేండ్‌కి గానీ వెళ్ళమన్నారు. నేను టైపు, షార్టుహేండ్ నేర్చుకోవటానికి తెనాలిలో సుబ్బయ్యగారి ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చేరాను. ఆయన ఎప్పుడూ వరండాలో కూర్చుని టైపు చేసినవారి కాగితాలు దిద్దుతూ సలహాలిస్తూ వుండేవారు. వారి అబ్బాయి కృష్ణమూర్తిగారు షార్ట్ హేండ్ నేర్పేవారు. టైపులో అమ్మాయిలు కొంతమంది వుండేవారు గానీ, షార్ట్‌హేండ్ క్లాసులో నేనొక్కదాన్నే ఆడపిల్లని. క్లాసులో టీచర్ వచ్చేదాకా వరండాలో సుబ్బయ్యగారి దగ్గర కూర్చుని కబుర్లు చెప్పేదాన్ని. అప్పుడు ఆంధ్ర ప్రభలోనేననుకుంటా కెరటాలు అనే సీరియల్ వచ్చేది. దానిలో హీరోయిన్ శైలజ ధైర్య సాహసాలు గల యువతి. అంతకుమించి ఆ సీరియల్ గురించి ఏమీ గుర్తులేదు. సుబ్బయ్యగారు నన్నెప్పుడూ ఆ శైలజతో పోల్చేవారు. ఎప్పుడన్నా క్లాసులో ఆడపిల్లలెవరూ లేరు అంటే ఆ శైలజని గుర్తు చేసి నువ్వలా వుంటావనుకున్నాను, ఇదేమిటి ఇలా మాట్లాడుతావు అనేవారు. చాలా ధైర్య సాహసాలు నూరి పోసేవారు.

తర్వాత మా అమ్మమ్మగారు పామరాజు మహలక్ష్మమ్మగారు. ఆవిడా ధైర్యంగా వుండేవారు, చాలా సరదా మనిషి. మా అదృష్టం ఏమిటంటే మా కుటుంబంలో వాళ్ళంతా ఆడపిల్లలు బాగా పైకి రావాలి అని కోరుకునేవాళ్ళే. ఇలాంటి కుటుంబ వాతావరణంలో పెరిగిన నాకు ముందునుంచీ కూడా నా తల్లిదండ్రులు, అమ్మమ్మ, గురువులు అందరి ప్రోత్సాహం లభించింది.

టైపు రిజల్ట్స్ వచ్చిన రోజున కృష్ణమూర్తి సార్ మానాన్నగారిని సినిమాకి తీసుకెళ్ళారు. వాళ్ళ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌కి కూడా పేరు తెచ్చాననేమో. షార్ట్‌హేండ్ రిజల్ట్స్ వచ్చిన రోజు నేను క్లాసుకి వెళ్తే (లోయర్ పరీక్షయిన తర్వాత హైయర్ కోసం క్లాసుకి వెళ్ళేదాన్ని) మొన్నిక్కడికి వచ్చిన షార్ట్‌హేండ్ మేష్టారు సరిగా చెప్పలేదు, ఈమారు గుంటూరు సెంటర్ పెట్టుకోండి, అక్కడ మంచివాళ్ళొస్తున్నారు అన్నారు. నేను తప్పానని చెప్పిన పధ్ధతి అది.

తర్వాత చదువు నేను 1970లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధాని హైదరాబాద్‌లో ఎకౌంటెంట్ జనరల్ ఆఫీసులో స్టెనోగా చేరాక సాగింది. అప్పుడే ప్రైవేటుగా పి.యూ.సీ, బి.కాం., షార్ట్ హేండ్ హైయర్ చేశాను. అప్పుడే సర్వీసులో చేరిన మూడు సంవత్సరాలు కాగానే రాయగలిగిన యస్.ఎ.యస్. (సబార్డినేట్ ఎకౌంట్స్ సర్వీసెస్) (డిపార్ట్మెంటల్ ప్రమోషన్ కోసం) పరీక్ష మూడు భాగాలుగా వుంటుంది.. ఆఫీసులో పనిచేసే ఆఫీసర్లే క్లాసులు తీసుకుని చాలా బాగా చెప్పేవారు అదీ పాసయ్యాను. ఎప్పుడు చూసినా ఏదో ఒక పరీక్ష, రిజల్ట్స్ అన్నట్లు గడిచాయి. ఈ పరీక్షలన్నింటిలో మా శ్రీవారి సహకారం వున్నది.

ఇక ఉద్యోగ పర్వం కూడా పెద్దదే. నా పదిహేనో ఏడుకి టైప్ హైయర్, షార్ట్ హేండ్ లోయర్ అయింది. అప్పుడు తెనాలి సర్వోదయలో దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచార సభవారి హిందీ పరీక్షలు మధ్యమతో మొదలుపెట్టి హైదరాబాద్ వచ్చాక విశారద పాస్ అయ్యాను. అప్పటికి పదహారేళ్ళు వచ్చాయి. తెనాలిలో మా ఎదురింటి అమ్మాయి అఖిల అప్పటికే హైదరాబాద్‌లో ఉద్యోగం చేస్తున్నది. హైదరాబాద్‌లో అయితే ఉద్యోగం వస్తుందని, వెళ్తానని మా అమ్మా నాన్నలని పోరు పెట్టి ఒప్పించాను. మా అమ్మకి అప్పుడు ఆరోగ్యం బాగుండేది కాదు. గుంటూరు ఆస్పత్రిలో కొన్ని రోజులు వుండి వచ్చింది. ఉద్యోగం అని అమ్మ మెత్తబడ్డా నాన్న మొదట ఒప్పుకోలేదు అంత దూరం ఎందుకు ఇక్కడే ఏదో చూడచ్చులే అని. చివరికి నా పోరు పడలేక నాన్న కొంత డబ్బు తెచ్చి ఇచ్చారు.

అలా 1963-64లో నా హైదరాబాద్ ప్రవేశం. మా స్నేహితురాలు అఖిల అప్పుడు బరకత్‌పురా లోని ఆంధ్రయువతీ మండలి హాస్టల్‌లో వుండేది. నేను కూడా దానిలో చేరాను. ఉద్యోగ ప్రయత్నాలు మొదలు పెట్టాను. అప్పుడు అర్హత వున్నవారికి గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు చాలా తేలికగా దొరికేవి. పైగా స్టెనోగ్రాఫర్స్‌కి చాలా కొరత వుండేది. ఇప్పుడు లకడీకపూల్‌లో సంత్ నిరంకారీ భవన్ వుంది కదా, అప్పట్లో అది పాత భవనం అందులో ఎంప్లాయ్ మెంట్ ఎక్స్చేంజ్ వుండేది. అక్కడ అన్నపూర్ణ, రామదాసుగారనే దంపతులు ఆఫీసర్లుగా వుండేవారు. నాకు స్టెనోగా క్వాలిఫికేషన్ వున్నా అండర్ ఏజ్ మూలంగా ఉద్యోగం రాలేదు. నిజంగా నా డేట్ ఆఫ్ బర్త్ సరయినదే. నేను స్కూల్లో దూక్కుంటూ వస్తే ఎవరేం చెయ్యగలరు.

కానీ తిరిగి ఇంటికి వెళ్ళటానికి మనసు రాలేదు. నా సమస్య తీర్చటానికి మా నాన్నగారు వచ్చారు. హైదరాబాద్ లోనే వెల్‌బ్రోస్ అనే ప్రైవేటు కంపెనీ మా చుట్టాలది. వారితో మాట్లాడి వారి దగ్గర టైపిస్ట్‌గా చేర్చారు. హాస్టల్ వద్దని వారి స్నేహితులు రాజేశ్వరరావుగారి ఇంట్లో బస ఏర్పాటు చేశారు. అన్నీ బాగానే జరుగుతూండగా ఉద్యోగంలో చేరిన మూడో నెలలో వినాయక చవితి వచ్చింది. పండక్కి వస్తున్నానని చెప్పాను. అమ్మకోసం ఒక చీరె తీసుకున్నాను. పండక్కి నాలుగు రోజులు ముందే నేనుంటున్న ఇంట్లో రాజేశ్వరరావుగారికి ఫోన్. వెంటనే ఆయన నన్ను బట్టలు సర్దుకో మీ ఊరెళ్దువుగాని మీ అమ్మ చూడాలంటున్నారుట అని అర్జంటుగా తీసుకెళ్ళి బస్ ఎక్కించారు అంత పొద్దున్నే. నాకేం చెప్పలేదుగానీ, బస్ కండక్టర్‌కి చాలా జాగ్రత్తలు చెప్పారు.

అనేక ఇబ్బందుల మధ్య చాలా ఆలస్యంగా ఇల్లు చేరాను. మా వీధినిండా జనమే. అంతా తలో మాటా అనేవాళ్ళే. ఇంటికి కొంచెం దూరంలో నాన్న ఏడుస్తూ వచ్చారు. అమ్మని బాగా చూసుకోమన్నావు, నేను చూడలేక దేవుడి దగ్గరకి పంపేశాను, మాట నిలబెట్టుకోలేకపోయాను అని. అమ్మ నా కోసం కలవరించీ కలవరించీ కన్ను మూసింది. అక్కడికీ మా స్నేహితురాలిని చూపించారుట నేనేనని. కానీ ఆ అమ్మాయికి పెళ్ళయింది. మెళ్ళో నల్లపూసలున్నాయి.. కాదని చెప్పిందట. లక్ష్మీ, అంటూ చివరికి పేరు పూర్తిగా పలకటం కూడా రాక క్షీ క్షీ అని కలవరిస్తూనే కన్నుమూసిందిట అమ్మ. అమ్మమ్మ నా చేతులతో అమ్మ ముఖం తడిమించి ఇదిగో లక్ష్మి వచ్చింది లేవవే అంటూ లేపింది. నాకయితే అంతా కొత్తగా, అయోమయంగా వున్నది. ఏడుపు కూడా రాలేదు. కానీ ఆ రోజునుంచీ ఈ రోజు దాకా అమ్మని తలచుకోకుండా నాకు రోజు గడవదు.

కానీ ఆ రాత్రి నిద్రలో ఒక అద్భుత సంఘటన. అమ్మ గొంతు గోడ పై భాగం నుంచి వినిపించింది. నీకోసమే ఆగాను. కానీ వీళ్ళు నన్ను లాక్కెళ్తున్నారు అని. తర్వాత ఆ రాత్రి కల అమ్మ నాకు పాలన్నంలో బెల్లం, కారం కలిపి తినిపిస్తూ జీవితం ఇట్లాగే వుంటుందని చెప్పినట్లు వచ్చింది. అప్పటికి నాకు జీవితం, మరణం గురించి తెలియవు. కాని ఆ మాటలు ఇప్పటికీ మర్చిపోలేదు.

ఆ రోజుల్లో మానవతా విలువలు ఇంకా బాగా వున్నాయి. అమ్మకి ఒంట్లో బాగా లేదని కొన్నాళ్ళనుంచీ మాతోనే వున్న మా అమ్మమ్మ మాకోసం మా ఇంట్లోనే వున్నారు. మా నాన్న ఆవిడకి ముందునుంచీ చుట్టమే. తమ్ముడవుతాడు. అలాగే గుంటూరు డిస్ట్రిక్ట్ కోఆపరేటివ్ సెంట్రల్ బ్యాంక్ ప్రెసిడెంట్ రెడ్డెమ్మగారు నాన్నగారిని పిలిచి అంతా విన్నాను, ఈ సమయంలో అమ్మాయిని మళ్ళీ హైదరాబాద్ ఏం పంపుతారు మా బేంక్‌లో టైపిస్ట్ హైదరాబాద్‌లో ఉద్యోగం వచ్చి వెళ్తున్నారు. ఆవిడ ప్లేస్‌లో ఇక్కడే చేరమనండి. అయితే 2, 3 నెలలకన్నా ఎక్కువ ఇవ్వలేను, ఈ లోపల వేరే చూసుకోవచ్చు అన్నారుట. అలా హైదరాబాద్‌లో ప్రైవేటు కంపెనీనుంచి తెనాలిలో కోఆపరేటివ్ బేంక్‌కి వచ్చాను. అప్పుడు ఉద్యోగాలు వున్నా నా అండర్ ఏజ్ మూలంగా పర్మనెంటుగా ఇవ్వలేకపోయారు. 2, 3 నెలలు అన్నవారు 8 నెలలు పొడిగించారు నా పని చూసి. బహుశా ఏ.జీ. ఆఫీసులో ఉద్యాగం రాసి పెట్టి వుంది గనుకే అవ్వన్నీ అలా జరిగాయేమో.

మధ్యలో కొంత ఖాళీ, అనేక ఉద్యోగాల తర్వాత ట్రిబ్యునల్ ఫర్ డిసిప్లినరీ ప్రొసీడింగ్స్‌లో చేసేటప్పుడు మావారు పరిచయమయ్యారు. తర్వాత ట్రైబల్ వెల్ఫేర్ డిపార్ట్‌మెంట్‌లో మూడు సంవత్సరాలు చేశాను. మా పెదనాన్నగారు, నాన్నగార్ల ప్రభావమనుకుంటా ఎక్కడైనా అందరూ మెచ్చుకునేటట్లు పని చేసేదాన్ని. అప్పుడు ఉద్యోగాలు దొరకటం తేలిక. అందులో స్టెనోలకి ఇంకా తేలిక. కానీ ఎ.జీ. ఆఫీసులో అంత త్వరగా ఉద్యోగం రాలేదు. అప్లై చేసిన 2, 3 ఏళ్ళ తర్వాత వచ్చింది. ఆర్డర్లు వచ్చాక వున్న ఉద్యోగంలోనే వుండాలా అక్కడికి వెళ్ళాలా అనే తర్జన భర్జనలు. సెంట్రల్ గవర్నమెంట్ అని ఒకటీ, అప్పుడే మా ఆఫీసులో ఒకాయన యస్.ఎ.యస్. పరీక్ష గురించి చెప్తూ ఐ.ఎ.యస్. కన్నా కష్టమైన పరీక్ష అన్నారు, అంతే.. అది పాసవ్వాలనే తపనతో ఎకౌంటెంట్ జనరల్స్ ఆఫీసులో చేరాను.

ఇక్కడనుంచీ నా జీవితంలో ఇంకో అధ్యాయం మొదలు. మా ఎ.జీ. ఆఫీసులో నేను సాధించిన విజయాలు అనేకం. ఏ పూర్వజన్మ సుకృతం వల్లనో ఆ ఆఫీసులో ఉద్యోగం చేసే అవకాశం వచ్చిందనుకున్నా. దగ్గర దగ్గర 200 మంది ఇంగ్లీషు పరీక్ష రాస్తే, ఇంటర్వ్యూకొచ్చేసరికి బయటనుంచి వచ్చిన అభ్యర్ధుల్లో సెలక్ట్ అయినదానిని నేను ఒక్కదానినే, ఇంకో ముగ్గురు డిపార్టుమెంట్లో క్లరికల్ కేడర్‌లో చేసేవారు. ఈ ఆఫీసులో నేను ప్రథమ లేడీ స్టెనోని, దానితో లేడీ స్టెనోగా తర్వాత సాధించిన విజయాలన్నింటిలోనూ నేనే ఫస్ట్. తర్వాత వరస పదోన్నతులతో చివరికి డిప్యూటీ ఎకౌంటెంట్ జనరల్ గా కూడా కొంతకాలం చేశాను.

ఉద్యోగంలో హోదాతో రకరకాల బాధ్యతలు నెరవేర్చాను, అనేక కమిటీల్లో మెంబర్ గా వున్నాను, ఉమెన్ ఎట్రాసిటీస్ కమీటీకి హెడ్‌ని, పరీక్షలకి పేపర్ సెట్ చేశాను, దిద్దాను, ఉద్యోగాలకి ఇంటర్యూ చేశాను, ట్రెజరీ ఇన్సెక్షన్, పెన్షన్ అదాలత్‌లు కండక్ట్ చెయ్యటం, కంప్యూటర్‌లో ప్రవేశం లేకుండానే ఫండ్స్ గ్రూప్ కంప్యూటర్ వింగ్‌కి అధికారిగా పని చెయ్యటం, పని ఎగ్గొట్టేవాళ్ళచేత పని చేయించటం చాలా తేలికగా చేశాను. ముఖ్యంగా చాలా కాలం పెన్షన్ సెక్షన్లల్లో ఫండ్స్ సెక్షన్లల్లో చెయ్యటంతో ఇతరులకి సహాయం చేసే అవకాశం ఉద్యోగంలో కూడా ఇచ్చినందుకు భగవంతుడికి అనేక కృతజ్ఞతలు చెప్తూ నా డ్యూటీ నేను రిటైరయిన ఇన్నేళ్ళ తర్వాత కూడా అందరూ మెచ్చుకునేట్లు చేశాను. అందుకే భగవంతుడు నాకు ఎ.జీ. ఆఫీసులో ఉద్యోగం ఇచ్చి గొప్ప వరం ఇచ్చాడు అనుకుంటా. ఇవ్వన్నీ అఫిషియల్ గా వచ్చిన వరాలయితే ఆ ఆఫీసు కారణంగా వచ్చినవి ఇంకా వున్నాయి.

మా ఆఫీసులో నాకు వచ్చిన ఇంకో అవకాశం మా ఆఫీసు కోఆపరేటివ్ క్రెడిట్ సొసైటీలో అత్యధిక ఓట్లతో విజయం సాధించటం, అసిస్టెంట్ సెక్రటరీగా, డైరెక్టర్ ఆడిటర్‌గా రెండు టర్మ్స్ పని చెయ్యటం. ఇన్ని అవకాశాలిచ్చిన ఆఫీసునుంచి సాంతం దూరం కాలేక రిటైరయిన ఇన్నాళ్ళకి మళ్ళీ మా ఆఫీసు పెన్షనర్ల అసోసియేషన్‌లో ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ మెంబర్ గా నాకు చేతనయిన సేవలందిస్తున్నా.

సాహిత్యం పట్ల అభిరుచి మీకు ఏ వయసులో కలిగింది? పుస్తకాలు చదివేందుకు ప్రేరణ ఎవరు?

జ: నా పదిహేనవ ఏట అమ్మ పోయినప్పుడు ఆ సంఘటనలతో రాసిన కథ ఆంధ్రప్రభ దిన పత్రికలో ఆదివారం నాడు ప్రచురించబడింది. అంతకు ముందు స్కూల్ మేగజైన్‌లో ఒక చిన్న తమాషా లెక్క ప్రచురించబడింది. స్కూల్లో చదివే రోజుల్లో అప్పుడు వచ్చే వార పత్రికలు చదివేదాన్ని. ఆ సమయంలో వచ్చే డిటెక్టివ్ పుస్తకాలు తప్పితే పెద్దగా సాహిత్యం చదవలేదండీ.

పాఠశాల/కళాశాల రోజుల్లో ఎక్కువగా ఏ పుస్తకాలు, ఏ రచయితలని చదివారు?

జ: వారపత్రికలు తప్పితే ఎక్కువ ఏమీ చదవలేదండీ. డిటెక్టివ్ పుస్తకాలు అద్దెకిచ్చేవారు గనుక సెలవుల్లో అవి కొన్ని చదివాను.

మీ కుటుంబంలో ఎవరైనా సాహితీవేత్తలు/రచయితలు ఉన్నారా?

జ: మా పెదనాన్నగారు పులిగడ్డ వెంకట సుబ్బారావుగారు తెలుగు పండితులు. ఉభయ భాషా ప్రవీణులు. ఆయన రాసిన పాఠాలు కొన్ని తెలుగు పాఠ్య గ్రంథాలలో వుండేవి. మా నాన్నగారు పులిగడ్డ జనార్దనరావుగారికి ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం అంటే మక్కువ ఎక్కువ. ఆయన ఆ కాలంలోనే వేల రూపాయల గ్రంథాలు కొని చదివేవారు. అంతే కాదు. వాటిని చాలా జాగ్రత్తగా భద్రపరచేవారు. తర్వాత వాటిని నేను చదవాలని అట్టిపెట్టుకున్నానుగానీ, కుదరక ఆసక్తి కలవారికి ఇచ్చాను. చాలా కొద్ది పుస్తకాలు మాత్రం ఆయనవి నా దగ్గర ఇంకా వున్నాయి.

పురాణ కథలు:

మా నాన్నగారి పుస్తకాలు నేను చదవినవాటిలో బసవ పురాణం ఒకటి. ఆ కథలు వాడుక భాషలో రాశాను. అవన్నీ అచ్చంగా తెలుగు ఆన్‌లైన్ మేగజైన్‌లో ప్రచురించబడ్డాయి. అలాంటివి ఇంకా కొన్ని రాయాలని వున్నది.

ఓ పాఠకురాలి నుంచి రచయిత్రిగా మారిన క్రమం గురించి చెప్తారా? మీ తొలి సాహితీ ప్రక్రియ ఏది?

జ: నేను మంచి పాఠకురాలిని కాదండీ. కానీ రాయాలనే సరదా మాత్రం ముందునుంచీ వుంది. నా తొలి సాహితీ ప్రక్రియ అమ్మ కధే. తర్వాత పొలికేకలో రెండు కథలు, దానిలోను, ఆంధ్రప్రభ వార పత్రికలోను వ్యాసాలు వచ్చాయి.

ఎ.జీ. ఆఫీసులో నేను చేరిన కొత్తల్లో రంజని మాస పత్రికగా వచ్చేది. దానిలో కథలు రాసేదాన్ని. అన్నట్లు కొంతకాలం రంజని కార్యవర్గ సభ్యురాలిగా కూడా పని చేశాను. ఒకసారి సుప్రసిధ్ధ రచయిత్రి మృణాళినిగారు మా రంజని సభకి అధ్యక్షత వహించిన సందర్భంలో అందులో నేను రాసిన పరిపూర్ణ మహిళ అనే కథని సభలో ప్రత్యేకించి ప్రశంసించి నన్ను పరిచయం చేశారు. తర్వాత ప్రమోషన్ల వల్ల రచనా వ్యాసంగం కొంచెం కుంటుపడింది. నేను రాసిన కథలు నలభైదాకా వుంటాయి. చీకోలు సుందరయ్యగారు, మట్టిగుంట వెంకటరమణగారు, పద్మలతా జయరాంగారు, అద్దేపల్లి రాధాకృష్ణగారు చాలా ప్రోత్సహించారు. చివరి ఇద్దరి సమయంలో నాకు జీవన సాఫల్య పురస్కారం కూడా లభించింది. ఆ బహుమతితో అప్పటిదాకా నేను రాసిన కథలను కొన్నింటిని ‘లోకల్ రాక్షసి’ పేరుతో అచ్చువేసి రంజనికే అంకితమిచ్చాను.

చదువు పూర్తి చేసుకుని, ఉద్యోగం సంపాదించి కుటుంబ బాధ్యతలలో లీనమయ్యాకా, చదవడం తగ్గిందా? ఆస్తకులు మారాయా?

జ: నా చదువు ఎక్కువ వార పత్రికలు మాస పత్రికలేనండీ. వాటికే సమయం చిక్కేది కాదు. కుటుంబ బాధ్యతలలో మావారి సహకారం వున్నా ఉద్యోగం, ముఖ్యంగా పెన్షన్ గ్రూప్‌లో ఎక్కువ కాలం చెయ్యటంవల్ల కొంత రచనలకి సమయం తగ్గింది. రంజని కార్యవర్గం సహకారంతోనే నేను చేసిన రచనలు ఎక్కువ వచ్చాయి.

పిల్లల విషయానికొస్తే మా అమ్మాయి చి. దీప్తి అపోలో కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజియోధెరపీ నుంచి ఫిజియోధెరపీలో 4.5 సంవత్సరాల కోర్సు చేసి అమెరికాలో కేలిఫోర్నియాలో ఫిజియోధెరపీలో పి.జీ. ఇంకా ఆర్థోపెడిక్స్‌లో ఎడ్వాన్స్డ్ కోర్సు చేసింది. వివాహమయింది. ఇద్దరు మగపిల్లలు. అల్లుడు శ్రీ పవన్ కూడా అక్కడే ఉద్యోగం. అబ్బాయి చి. జనార్దన కృష్ణ తేజస్వి అరుణాచలంలో అరుణై ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్‌లో మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ చేసి, అమెరికాలో డెట్రాయిట్‌లో లారెన్స్ టెక్నలాజికల్ యూనివర్శిటీలో ఆటోమొబైల్స్‌లో పీ.జీ. చేశాడు. తర్వాత ఇండియా వచ్చి సంవత్సరం క్రితందాకా పూనాలో పని చేశాడు. కోడలుది విశాఖపట్నం అయినా పెరిగింది అంతా అటు పక్కే. అబ్బాయికి ఒక అమ్మాయి. వాడు, మనవరాలు ప్రస్తుతం ఉద్యోగ రీత్యా ఏడాది నుంచీ మా దగ్గర, కోడలు ఏడాది నుంచీ ఉద్యోగ రీత్యా చెన్నై. ఇంకో ఏడాదిలో ఇక్కడికి వస్తుందనే ఆశ.

మీ నాటికల గురించి చెప్పండి.

జ: మా ఆఫీసులో తెలుగు నాటక సమితి కళాకారులందరికీ సుపరిచితమైన సంస్ధ. మా ఆఫీసులో సుప్రసిధ్ధ రచయితలు, కళాకారులు చాలామంది వున్నారు. మా తెలుగు నాటక సమితి ఆధ్వర్యంలో తరచూ నాటక ప్రదర్శనలు జరుగుతూ వుండేవి. వాటిని చూసి ప్రభావితులమై మేమూ నాటిక వెయ్యాలని ఒక చిన్న నాటిక.. ‘నాటకం వేద్దాం..’ పేరుతో హాస్య నాటిక రాశాను. అప్పుడు మా ఆఫీసులో నాటిక పోటీలు జరిగాయి. పోటీలనంతరం న్యాయనిర్ణేతలకి బహుమతి నిర్ణయానికి కొంత సమయం ఇవ్వాలి. నేను రాసిన నాటిక ఆ వ్యవధిలో వేశాం. దర్శకత్వం అప్పట్లో మా కొలీగ్, సుప్రసిధ్ధ నాటక రచయిత శ్రీ పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావుగారు. ‘నేనిలా రాశానండీ, మాకు ఉత్సాహం తప్పితే ఏమీ తెలియదు మీరు దర్శకత్వం వహించాల’ని అడిగితే నాటక ప్రదర్శనకి వున్న మూడు రోజుల వ్యవధిలో అఫీసు సమయం అయిన తర్వాత ఒక రూమ్ లో రిహార్సల్స్ వేయించారు. చక్కని దర్శకత్వంతో నాటకం ఇంత రక్తి కడుతుందా అని మాబోటివాళ్ళు ఆశ్చర్యపోయేటట్లు దాన్ని విజయవంతం చేశారు.

ఆ విజయం ప్రోత్సాహంగా, మావాళ్ళు వేసే నాటకాలు ప్రేరణగా మగవారికోసం ‘డాక్టర్ డాక్టర్’ అని ఇంకో నాటిక రాశాను. ఇది సీరియస్ నాటిక. పైగా స్త్రీ పాత్ర లేని నాటిక. దానిని మా ఆఫీసులో సుప్రసిధ్ధ రచయిత శ్రీ వారాల కృష్ణమూర్తిగారికి చూపించాను. ఆయన కొన్ని సూచనలు చేసి ముందు ఏదైనా పత్రికకి పంపండి అన్నారు. అప్పట్లో విజయ అనే మాస పత్రిక వచ్చేది దానికి పంపమన్నారు. పంపాను. కానీ అచ్చవలేదు. తర్వాత పని ఒత్తిడిలో నేనూ దాని గురించి పక్కన పెట్టేశాను. నాటకం వేద్దాం సక్సెస్‌తో ఇంకో హాస్య నాటిక రాశాను ‘గజలక్ష్మీ కళ్యాణం’ అని. పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావుగారు అప్పటికి సీనీరంగ ప్రవేశం చేశారు. అందుకని మా ఆఫీసులో వేరే నటులు శ్రీ కె.వి. శాస్త్రి, శ్రీ భజరప్పగారు దర్శకత్వం వహించారు. ఇందులో పురుష పాత్రలు రెండు వున్నాయిగానీ వాటిని కూడా మా స్నేహితురాళ్ళే వేశారు. ఈ నాటిక చూసి అప్పట్లో ప్రసిధ్ధ హీరో శ్రీ మురళీ మోహన్ గారు 20 నిముషాలపైన ఈ నాటిక గురించి మాట్లాడటం, శ్రీ అక్కినేని నాగేశ్వరరావుగారి చేతులమీదుగా మొమెంటోలు అందుకోవటం, మా ఎకౌంటెంట్ జనరల్ గారు దూరదర్శన్‌కి రికమెండ్ చెయ్యటం జరిగింది. పత్రికల పొగడ్తలు సరేసరి. అప్పట్లో విలేఖరులు వచ్చి, సాంతం చూసి సమీక్ష రాసేవారు. ఈ నాటికని ఇంకో రెండు ఆఫీసుల్లో ప్రదర్శించారు.

నాలుగో నాటిక స్త్రీల కోసం రాసిన డాక్టర్.. డాక్టర్. ఇది కూడా హాస్యనాటికే. కె.వి. శాస్త్రిగారు, భజరప్పగార్లే దర్శకత్వం. ఇది ఇంకా ఎక్కువ ప్రశంసలు పొందింది. దీనిలో కొంత భాగాన్ని నడిమింటి జగ్గరావుగారి దర్శకత్వంలో దూరదర్శన్ 2 (యాదగిరి) లో లెక్కలేనన్ని సార్లు రిపీట్ చేశారు. ఐదో నాటిక ‘హలో కావ్యా’, కొంచెం సీరియస్.. ఆడపిల్లల మీద యాసిడ్ దాడులెక్కువగా వుండేవి అప్పుడు. వాటి మీద రాశాను. ఇదికూడా మహిళా దినోత్సవం సందర్భంగా మా ఆఫీసులో ప్రదర్శింబడింది. ఆరో నాటిక ‘మేమున్నాము..’ ప్రేమ అని వెంటపడే అబ్బాయికి ఇద్దరు వృధ్ధులు ఎలా బుధ్ధి చెప్పారు అన్నది కధా వస్తువు. ఇది సంచికలో ప్రచురించబడింది. తర్వాత వ్యాసాలు, యాత్రా వ్యాసాలు, బాల సాహిత్యం మీద అభిరుచితో, నాటికలు రాస్తే వేసేవారు లేరన్న నిరుత్సాహంతో నాటికలు రాయటం లేదు.

కవితలు, కథలు, వ్యాసాలు, నాటకాలు యాత్రా రచనలు, బాలసాహిత్యం – ఈ ప్రక్రియలలో మీకు ఏది ఇష్టం? ఎందుకు?

జ: వ్యాసాలు వివిధ పత్రికలలో విరివిగానే రాశాను. కవితలు, కథలు కూడా మా రంజని ప్రోత్సాహంతో బాగానే నడిచాయి. నాటకాల గురించి చెప్పాను కదా. ప్రస్తుతం యాత్రా సాహిత్యం, బాల సాహిత్యం మీద దృష్టి సారించాను. రెండూ ఇష్టమైన ప్రక్రియలే. రెండింటిలోనూ బాగానే కృషి చేస్తున్నాను. ఇంకా చెయ్యాలనే ఆసక్తి వుంది. ఎందుకంటే మన దేశంలో వున్న అపురూపమైన ఆలయాల గురించి అందరీకీ పరిచయం చెయ్యటం యాత్రా సాహిత్యం ఉద్దేశమయితే, మనవళ్ళు, మనవరాలు బాలసాహిత్యానికి ప్రోత్సాహకాలు.

మీ దృష్టిలో కవితకి సంబంధించి లయ, వస్తువు, భావ వ్యక్తీకరణలో ఏది ముఖ్యం? ఎందువలన?

జ: ఇతర ప్రక్రియలలో దేనిలోనూ కనబడని కవి సున్నిత భావాలు కవిత్వంలో కనబడాలి. భావ వ్యక్తీకరణలో లయ వుండాలి. వట్టి భావ వ్యక్తీకరణే వుంటే వచనమయిపోతుంది.

కథ వ్రాసేటప్పుడు మీరు వస్తువు/శిల్పం/శైలి – దేనికి ప్రాధాన్యతనిస్తారు?

జ: ఒక వస్తువు గురించి ఆలోచన రాగానే సాధారణంగా కథ పేరు కూడా వచ్చేస్తుంది. శైలి సాగిపోతుంది గానీ, శిల్పం చెక్కటానికి చాలా ప్రాధాన్యతనిస్తాను.

ఎజి ఆఫీసులో పనిచేస్తున్నప్పుడు, రంజని కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నారు కదా, వాటి గురించి, ఆ సంస్థ మీలో కలిగించిన స్ఫూర్తి గురించి చెప్తారా?

జ: సాహిత్యంలో ప్రవేశం ఎ.జీ. ఆఫీసుకి రాక ముందయినా అనేక ప్రక్రియలలో వికసించింది ఎ.జి. ఆఫీస్ లోని రంజని, తెలుగు నాటక సమితి వల్లనే. నేను 40 దాకా కథలు రాస్తే వాటిలో ఎక్కువ భాగం రంజనిలో ప్రచురించటమేగాక జీవన సాఫల్య పురస్కారాన్నిచ్చి ప్రోత్సహించింది.

మీరు ఎన్నో చక్కని కథలు, నాటకాలు వ్రాశారు. బహుమతులు పొందారు. ఐతే, మీ పేరు చెప్పగానే చాలా మందికి మీ యాత్రాసాహిత్యమే గుర్తొస్తుంది. ఈ ప్రత్యేక గుర్తింపు పట్ల మీ అభిప్రాయం?

జ: గుర్తింపు సంతోషమే కదండీ. ఈ మధ్య అనేక కారణాలవల్ల యాత్రలు చేసేవారు పెరిగారు. వారికి నా వ్యాసాల ద్వారా, నా యాత్రా దీపికల ద్వారా సరైన సమాచారం ఇస్తున్నాగనుక గుర్తింపు వస్తోంది. అందులో నేను స్వయంగా చూస్తే గానీ ఏ ప్రదేశం గురించీ వ్రాయను. అందుకే నేనిచ్చిన సమాచారం మీద నమ్మకం ఎక్కువ. బహుశా తెలుగులో ఇన్ని యాత్రా వ్యాసాలు వ్రాసినదానినిగానీ, ఇన్ని యాత్రా దీపికలు ప్రచురించినదానినీ నేనే అనుకుంటా. నాకు ‘యాత్రా లక్ష్మి’ అనే నిక్ నేమ్ కూడా వుంది.

నాటకాలు, కథలు వ్రాయడం తగ్గించి, ముందు యాత్రాసాహిత్యం, ఆ తర్వాత బాలసాహిత్యంపైనే ప్రత్యేకంగా దృష్టి సారించడం ఎప్పటి నుంచి ప్రారంభించారు?

జ: మన దేశంలో వున్న అపురూప ఆలయాల గురించి చాలామందికి తెలియదు. కొంత కాలంనుంచీ పిల్లలు దూరంగా వుండటంతో పెద్దలు తోచక ఆలయ దర్శనాలు చేస్తున్నారు. వారికి నా యాత్రాదీపికలు సహకరిస్తున్నాయి. నా పుస్తకాల ఆధారంగా యాత్రలు చేసినవారు ఆ సంగతి చెప్తే నాకు చాలా సంతోషం నా కృషి ఫలించిందని. ముఖ్యంగా ఎగ్జిబిషన్‌లో ఈ ప్రోత్సాహకాలు చాలా లభిస్తాయి. మొన్ననే రంజని పూర్వాధ్యక్షురాలు పద్మలతా జయరాంగారు వారి శ్రీవారితో కలిసి 10 రోజులపాటు కుంభకోణం యాత్ర చేసి వచ్చి నా పుస్తకం చదివి ఆ యాత్ర చేసి వచ్చామని మెసేజ్ పెడితే ఎంతో సంతోషించాను.

యాత్రా సాహిత్యం మీద దృష్టి రిటైరయింతర్వాత ఎక్కువయింది. అప్పటికి పిల్లలు దూరంగా వెళ్ళటంతో ఖాళీ సమయం, చేతిలో కారు, రోజుకి 300 కి.మీ. అవలీలగా డ్రైవ్ చేసే శ్రీవారు, ఇద్దరికీ వున్న పురాతన ఆలయ దర్శనాభిలాష. ఇంకేముంది!? ఎప్పుడు ఎక్కడ వుంటామో మాకే తెలియనంత తిరుగుడు!! కొన్ని వేల ఆలయాలు చూశాము. 1700 దాకా యాత్రా వ్యాసాలు వివిధ పత్రికలలో ప్రచురించబడ్డాయి. అచ్చు పుస్తకాలు వున్న సమయంలో ప్రతి నెలా వివిధ పత్రికలలో నా వ్యాసాలు వచ్చేవి. ఒక సారయితే 7 పత్రికలలో ఒకే నెలలో వచ్చాయి. కుముదం వారి భక్తి, భక్తి సుధ, ఆంధ్ర భూమి (వార, దిన పత్రికలలో), చిత్ర, ఆశ, సప్తగిరి, గో తెలుగు, అచ్చంగా తెలుగు, వార్త, నేటి నిజం, ఇంకా కొన్ని పత్రికలు ఇప్పుడు రాకపోవటంతో నాకు వెంటనే పేర్లు గుర్తు రావటం లేదు, అలా చాలా పుస్తకాలలో నా వ్యాసాలు వచ్చాయి. నా వ్యాసాలన్నింటినీ కొన్నాళ్ళు నా బ్లాగ్.. ‘యాత్ర ఎ ట్రావెలాగ్’లో పోస్ట్ చేశాను. తర్వాత పుస్తక ప్రచురణతో బ్లాగ్ తగ్గింది.

అంతే కాదు యూట్యూబ్‌లో కొన్నాళ్ళు పి.యస్.యమ్. గ్రానీ కథలు పేరుతో పిల్లల కథలు, పి.యస్.యమ్.తో ప్రయాణాలు అని యాత్రా వీడియోలు కూడా చేశాను.

యాత్రాదర్శిని/యాత్రాదీపిక పేరిట మొత్తం ఎన్ని యాత్రల సంబంధిత పుస్తకాలు వెలువరించారు? ఏ పుస్తకం ఎక్కువ ఆదరణ పొందింది?

జ: నేను ఫేస్‌బుక్, బ్లాగ్ మొదలు పెట్టిన సమయంలో కినిగె అనే సంస్ధ పుస్తకాలు ఆన్‌లైన్‌లో ప్రచురించేది. నా వ్యాసాలు ఒక చోట వుంటాయి అనుకుని అక్కడ నా యాత్రా దీపికలు ముందు యాత్రా దర్శిని పేరుతో నల్గొండ, వరంగల్, పంచారామాలు, ఈశాన్య రాష్ట్రాలు, నరసింహ క్షేత్రాలు, హైదరాబాద్ నుంచి ఒక రోజులో.. వగైరాలతోబాటు గజలక్ష్మీ కళ్యాణం, డాక్టర్.. డాక్టర్.. అనే రెండు హాస్య నాటికలని ఈ-బుక్స్‌గా ప్రచురించాను. అవి సక్సెస్ అవటంతో పుస్తక ప్రచురణ వైపు ఆసక్తి మళ్ళింది. ముందుగా డిసెంబర్ 2012లో వరంగల్ జిల్లా వేశాము. అప్పట్లో పుస్తకాలకి ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహం వుండేది. వరంగల్ జిల్లా వెయ్యి కాపీలు వేయిస్తే అన్నీ అయిపోయాయి.

ఇప్పటిదాకా 22 యాత్రాదీపికలు రాశాను. అందులో అమెరికా గురించి గోతెలుగులో, చిత్తూరు, గుంటూరు, కృష్ణా, మహబూబ్ నగర్, అనంతపురం యాత్రా దీపికలు సంచికలో ప్రచురించారు. అచ్చు వేయించేటప్పుడు యాత్రా దర్శిని శీర్షికతో వేరేవారు వేస్తున్నారని యాత్రా దీపిక అని మార్చాను. ఇప్పటిదాకా ఈ శీర్షికలో 17 పుస్తకాలు అచ్చు వేశాను. వాటిలో.. మంత్రపురి మంథని.. మంథనిలోని శ్రీ సీతారామాశ్రమంవారు వారి ఖర్చులతో వేశారు. అలాగే మెదక్ జిల్లా గురించి జెబి పబ్లికేషన్స్ తరఫున జ్యోతి వలబోజుగారు వారి ఖర్చుతో వేశారు. మిగతావన్నీ నావే. తెలుగు వన్‌లో కూడా నా యాత్రా వ్యాసాలు దాదాపు రెండు సంవత్సరాలు వచ్చాయి. వారు తెలుగులో ఆలయాల గురించి అత్యధిక వ్యాసాలు రాసిన మహిళగా నన్ను పేర్కొన్నారు. అంతే కాదు, ఆలయాల వ్యాసాలు గురించి గూగుల్ లో చూసేవారికి నా పేరు, నా వ్యాసాలు తరచూ కనబడతాయి.

నా యాత్రా దీపికలు అన్నీ మంచి ఆదరణ పొందినా ఎక్కువగా ప్రాచుర్యం పొందింది హైదరాబాద్ నుంచి ఒక రోజులో.. దర్శించదగ్గ 72 ఆలయాలు. కినిగెలో సాఫ్ట్‌వేర్ ఉద్యోగస్థులు.. అప్పుడు అక్కడ వున్న మీరు (సోమ శంకర్).. వారికి సెలవలు ఎక్కువ దొరకని కారణంగా ఒక్క రోజులో వెళ్ళి రాగలిగిన యాత్రల గురించి వ్రాయమని అడిగారు. వారి కోరిక మీదే హైదరాబాద్ చుట్టుపక్కల ఆలయాలు, పొద్దున్న వెళ్ళి సాయంకాలానికి తిరిగి వచ్చే వీలున్న ఆలయాల గురించి వ్రాశాను. ఈ పుస్తకం మొదట వెయ్యి కాపీలు, తర్వాత వంద చొప్పున మూడు సార్లు వేయించాను.

అన్నట్లు సుమన్ టీవీలో ప్రసిధ్ధి గాంచిన శ్రీమతి రమా రావిగారు తమ ఇంటర్వ్యూలలో నా పుస్తకాల గురించి రెండు మూడు సార్లు పుస్తకాలు చూపిస్తూ నా పుస్తకాలు చదవటం ఆవిడకి ఇష్టం అని చెప్పారు. ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి తన ఇంటర్వ్యూలో నా పుస్తకాలగురించి చెప్పారంటే నాకు సంతోషమేగా.

మీరు వెలువరించిన పిల్లల పుస్తకాల గురించి వివరించండి. ఏ పుస్తకం మీకు బాగా పేరు తెచ్చిందని మీరు భావిస్తారు?

జ: బాలసాహిత్యంలో ప్రవేశం మనవళ్ళ కోసం జరిగింది. మేము అమెరికా వెళ్ళినప్పుడు మా అమ్మాయి మా మనవడు ఆరికి కథ చెప్పమంది. చిన్న పిల్లల కథే కదా చెప్పేద్దామనుకుంటే అది వాళ్ళకి అర్థమయ్యేటట్లు చెప్పటం ఎంత కష్టమో తెలిసింది. ఇండియా వచ్చాక శ్రీమతి కన్నెగంటి అనసూయ 2019లో నిర్వహించిన బాల సాహితీ సదస్సుకి ఆహ్వానిస్తే వెళ్ళాను, మా మనవళ్ళకి కథలు చెప్పాలనే కోరికతో.. అప్పటికి ఇద్దరు మనవళ్ళు నాకు ఆరి, నివిన్. అక్కడ బాల సాహిత్య ప్రముఖుల ప్రసంగాలతో కథా రచనలో కొన్ని మెళకువలు నేర్చుకున్నాను. అప్పటికప్పుడు ఓ వంద కథలు రాసెయ్యాలన్నంత ఉత్సాహం వచ్చింది. అప్పటిదాకా నేను రాసిన పిల్లల కథ ఒకటే. ఇప్పుడు వంద దాటినాయి. నేటి నిజం, వార్త, సంచిక, అచ్చంగా తెలుగు, బాలబాట, నాని మొదలయిన పుస్తకాలలో అచ్చయినాయి.

నేను మా మనవళ్ళకి కథలు చెప్పటం నేర్చుకుంటే వాళ్ళే నాకు చెప్పటం మొదలు పెట్టారు. మా మనవళ్ళకొచ్చే ఐడియాలతో కొన్ని కథలు రాశాను. రేపటి తరం సైంటిస్ట్ మా పెద్ద మనవడు ఆరి ఆలోచనే. దాన్ని కథగా మలిస్తే విశాఖ పత్రికవారి పోటీలో తృతీయ బహుమతి గెల్చుకుంది. అదే పేరుతో ఇంకా కొన్ని కథలు కలిపి నా పిల్లల కథల పుస్తకం మూడవది వచ్చింది. దీని ప్రచురణకి పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు యూనివర్శిటీ వారు ఆర్థిక సహాయం చేశారు.

పిల్లల కథల పుస్తకాలు ఇప్పటిదాకా 10 ప్రచురించాను. వాటిలో మొదటిది అమ్మమ్మ చెప్పిన కమ్మని కథలు. మా మనవళ్ళు ఆరి, నివిన్ కోసం రాసింది. తర్వాత మా అబ్బాయికి అమ్మాయి పుట్టింది వాన్య. అందుకే మా నాన్నమ్మ కథలు వచ్చింది. 7 సంవత్సరాలనుంచీ బుక్స్ ఎగ్జిబిషన్ లో రైటర్స్ టేబుల్ పెడుతున్నాను. నేను రాసేది అటు పెద్దవాళ్ళ కోసం యాత్రా దీపికలు, పిల్లల కోసం కథల పుస్తకాలు గనుక నా పుస్తకాలకి ఆదరణ పెరుగుతోంది. పబ్లిషర్స్‌కి ఇస్తే కొన్ని ఇబ్బందులు వున్నాయి. అందుకే నా పుస్తకాల అమ్మకానికి ఎగ్జిబిషన్ మీదే ఆధారపడుతున్నాను. కొత్త పుస్తకాలు ఏం వచ్చాయి అని పెద్దలూ, స్కూల్ టీచర్లూ ఎగ్జిబిషన్‌లో నా టేబుల్ దగ్గరకి తప్పక వస్తారు. అన్ని పుస్తకాలూ నాకు మంచి పేరే తెచ్చాయి. ఎందుకంటే ఆ కథలన్నీ ముందు వివిధ పత్రికలలో ప్రచురించబడి ప్రశంసలు పొందినవే. అయితే పేర్ల మూలంగా అనుకుంటా అమ్మమ్మ చెప్పిన కమ్మని కథలు, మా నాన్నమ్మ కథలు ఎక్కువ ప్రాచుర్యం పొందాయి.

ఎగ్జిబిషన్‌కి పిల్లల పుస్తకాలు కొనటానికి వచ్చిన తల్లిదండ్రులు వాళ్ళ పిల్లలకి నన్ను అమ్మమ్మగానో, నాన్నమ్మగానో పరిచయం చేసి నాతో వారికి ఫోటోలు తియ్యటం, వాళ్ళని ఆశీర్వదించమని కోరటం, ఇవ్వన్నీ నాకు కొత్త ఉత్సాహాన్ని ఇస్తాయి. వాళ్ళు ఇచ్చిన స్ఫూర్తితో ఇంకో పుస్తకం పిల్ల దేవుళ్ళు (వారే నా దేవుళ్ళు) వచ్చింది. ఈ మధ్య మనవరాలి ఆలోచనలతో కొత్త కథలు వస్తున్నాయి. అమెరికాలో పిల్లలకి తెలుగు నేర్పే చైతన్య అనే సంస్ధకి కొని కథలని పిడిఫ్‌గా చేసిచ్చాను.

మీరు రచించిన కొన్ని పుస్తకాలను మీవారు, మీ అమ్మాయి కలిసి ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు కదా, ఆ ఆలోచన ఎలా వచ్చింది? ఏయే పుస్తకాలు ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు?

జ: ఎగ్జిబిషన్‌లో రైటర్స్ టేబుల్ పెట్టిన కొత్తల్లో పిల్లల తల్లిదండ్రులు మా పిల్లలకి తెలుగు చదవటం రాదు, ఇంగ్లీషులో లేవా అని అడిగేవారు. ఇదే సమస్య మా మనవళ్ళతో. వాళ్ళకోసం మా అమ్మాయి, మా వారు నా పుస్తకాలలో అమ్మమ్మ చెప్పిన కమ్మని కథలు, మా నాన్నమ్మ కథలు నించి కొన్ని కథలు తీసుకుని ఇంగ్లీషులో తర్జుమా చేశారు. వాటిలో కొన్ని నెచ్చెలి మాస పత్రికలో వచ్చాయి. వాటిని ఒక పుస్తకంగా.. గ్రాండ్ మాస్ థెఫ్ట్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్ వేశాము. ఒక కథ హిందీలోకి కూడా అనువదించబడి ఒక హిందీ కధా సంకలనంలో వచ్చింది. అయితే తెలుగు రాదని చెప్పటం ఈ మధ్య తగ్గింది. పైగా పుస్తకం పేరన్నా చదివితే కొనిస్తామనే తల్లిదండ్రులు పెరుగుతున్నారు.

మీరు బ్లాగు, యూట్యూబ్ ద్వారా మీ రచనలని పాఠకులకు చేరుస్తున్నారు. ఈ సాంకేతికతని అందిపుచ్చుకోడంలో మీకెవరు తోడ్పడ్డారు?

జ: దురదృష్టవశాత్తు మేముగానీ, మా పిల్లలుగానీ కంప్యూటర్స్ నేర్చుకోలేదు. ముందు మా అబ్బాయి బ్లాగ్ చేసిచ్చాడు. పోస్టింగ్ నేర్పించాడు. తర్వాత అప్పుడు ప్రమదాక్షరి అనే గ్రూప్ హెడ్ జ్యోతి వలబోజుగారు కంప్యూటర్ విషయంలో అందరికీ సహాయం చేసేవారు. ఆవిడ సహాయం చేశారు. స్వతహాగా నేను స్టెనోనవటంతో టైపింగ్ వచ్చు. మావారు తెలుగు అక్షరాలు కీ బోర్డు మీద పేస్ట్ చేసిస్తే అవి చూసి చేస్తూ నేర్చుకున్నాను. ఇప్పటికీ ఏదో అత్యవసరమైనది తప్ప నాకంత సాంకేతికత లేదు.

సాహితీపరంగా మీకు లభించిన పురస్కారాలు, బహుమతుల గురించి వివరంగా చెప్పండి?

జ: రెండు కథలకి తెలుగు తల్లి, కెనడావారి నుంచి రెండు సంవత్సరాలు వరుసగా బహుమతులు అందుకున్నాను. అలాగే రెండు పిల్లల కథలకు కూడా బహుమతులు వచ్చాయి. పురస్కారాలు, సన్మానాలు చాలానే వున్నాయి. ముఖ్యంగా ఈ ఏడాది చాలా ఎక్కువగా వున్నాయి.

వాటిలో కొన్ని రంజని జీవన సాఫల్య పురస్కారం, మా కాలనీవాసులు చేసిన సన్మానాలు, లేఖినివారిదీ, తెలుగు యూనివర్సిటీ వారిదీ మాతృదేవోభవ పురస్కారం, లేఖినివారి ఆత్మీయ పురస్కారం, అగోపావారి ఆత్మీయ పురస్కారం, వంశీవారిది, మాడభూషి లలితాదేవి గారిచ్చిన పురస్కారం, భారతీయం సత్యవాణిగారు చేసిన సత్కారాలు, మా కిట్టీ గ్రూప్ వారి సంబరాలు.. వగైరాలు చాలా వున్నాయి.

సాహిత్యానికి సంబంధించి మీ భవిష్యత్తు కార్యక్రమాలేమిటి? కొత్త పుస్తకాలేవైనా సిద్ధమవుతున్నాయా?

జ: ప్రస్తుతం భారతీయం సత్యవాణిగారి దర్మపురి క్షేత్రం గురించి యాత్రా దీపిక వ్రాస్తున్నాను. ఆరోగ్యరీత్యా ఈమధ్య తిరగటాలు కొంచెం తగ్గాయి. అయినా చూసి, వ్రాయని ఆలయాల చరిత్రలు ఇంకా చాలా వున్నాయి. పిల్లల కథలు వస్తూనే వుంటాయి. ఊపిరి వున్నంతకాలం రాయాలనే ఆశ వున్నది. భగవంతుని కృప ఎలా వున్నదో తెలియదు.

ఎగ్జిబిషన్‌లో నా పుస్తకాలు పాఠకుల ఆదరణ పొందుతున్నా ఎగ్జిబిషన్ సొసైటీవారు రచయితలని చిన్న చూపు చూస్తున్నారని అనిపిస్తుంది. రైటర్స్ టేబుల్ దగ్గర కనీసం ఇద్దరు మనుషులు నుంచునే స్ధలం కూడా ఇవ్వటం లేదు. సెలవు రోజుల్లో గుంపులుగా వచ్చే చాలామంది పాఠకులకు రైటర్స్ టేబుల్స్ దగ్గర నుంచుని పుస్తకం చూసే అవకాశమే వుండటం లేదు.

ఆన్‌లైన్ ప్రభావంవల్ల పుస్తకాలు కొని చదివేవారు తగ్గిపోతున్నారు. అందుకే రచయితలు తక్కువ కాపీలు ముద్రించటానికి మొగ్గు చూపిస్తున్నారు. దానితో పుస్తకం ధర పెరుగుతోంది. ఆ పెరిగిన ధర పాఠకులు భరించలేరని, పుస్తకం నలుగురిలోకీ వెళ్తే చాలని, ఇంకా కాస్తో కూస్తో అభిరుచిగల పాఠకులకోసం రచయిత తన లాభం పూర్తిగా తగ్గించుకుని ముద్రణ ఖర్చుకే పుస్తకం అమ్మాల్సి వస్తోంది. దానికోసం బుక్స్ ఎగ్జిబిషన్ ఒకటే రచయితకి మార్గం. వారు కూడా రచయితలని చిన్న చూపు చూస్తే ముందు ముందు రచయితలు తగ్గిపోతారేమో.

మా చిన్నప్పుడు వార్తా పత్రికలు, గ్రంథాలయాల గురించి వ్యాసాలు రాసేవాళ్ళం. ఇప్పుడు వాటికి విలువ లేదు అనేదానికన్నా విలువ తీసేశారు అంటే సరిపోతుందేమో. ఆన్‌లైన్‌లో వున్నవి ఎల్లకాలం అలాగే వుండవు. డిలీట్ అయిపోతుంటాయి.. పుస్తకం జాగ్రత్తగా వుంచినంతకాలం తరతరాలకి పనికొస్తుంది. రచయిత ఏ కాలంవాడయినా, వున్నా లేకపోయినా పుస్తకం రచయితని చిరంజీవిని చేస్తుంది. అందుకే మేము చిన్నప్పుడు చదివిన గ్రంథాలయాల వ్యాసం రాజకీయనాయకులు ఇప్పుడు చదివి, అర్థం చేసుకుని, రచయితలని ప్రోత్సహించి గ్రంథాలయాలకి పుస్తకాలు కొని ఆ నిధిని తరతరాలకి అందించాలని కోరుతున్నాను. ఒక పుస్తకం చేతితో పట్టుకుని చదివితే వచ్చే ఆనందం, బుధ్ధి వికాసం ఫోన్‌లో చదివితేను, కంప్యూటర్‌లో చదివితేను లభించదు, కళ్ళు పాడవటం తప్పితే.

~

సంచిక టీమ్: విలువైన మీ సమయం వెచ్చించి మా ఈ ఇంటర్వ్యూకి జవాబులిచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు పి.యస్.యమ్. లక్ష్మి గారూ.

పి.యస్.యమ్. లక్ష్మి: ఏమిటో చాలా చెప్పేసినట్లున్నాను. ఈ అవకాశమిచ్చిన సంచిక యాజమాన్యానికి కృతజ్ఞతలు.

♦