శ్రీరాముడి కానుక

[2026 మార్చ్ 27న శ్రీరామనవమి సందర్భంగా శ్రీనివాస్ మంత్రిప్రగడ గారు రచించిన ‘శ్రీరాముడి కానుక’ అనే కథని పాఠకులకు అందిస్తున్నాము.]

వేణుగోపాలపురం పెద్ద ఊరు కాదు. కానీ ఆ ఊరికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది – అక్కడ జీవితం పెద్దగా గందరగోళం చేయదు. ఉదయం లేస్తే, పసిపొద్దు గాలి మెల్లగా వీధుల్లో తిరుగుతుంది. చెట్ల నీడలు పొడవుగా పడతాయి. ఆ నిశ్శబ్దంలో ఎవరో కనిపించని వాడి సాన్నిధ్యం ఉందనిపిస్తుంది.

ఆ ఊరిలోనే రామయ్య ఉండేవాడు. అతని జీవితం బయటికి చూస్తే చాలా సాధారణం – పాత ఇల్లు, రెండు పాత్రలు, ఒక తాటిచెయ్యి. కానీ అతని జీవితం లోపలికి వెళ్తే, అది ఒక నిరంతర సంభాషణ. ఎవరో ఒకరితో కాదు – శ్రీరాముడితో.

రామయ్యకి శ్రీరాముడు దేవుడు కాదు. ఆయన ఒక విగ్రహం కూడా కాదు. ఆయన ఇంట్లో ఉండే మనిషి. ఉదయం లేచి, చేతులు కడుక్కొని, ఆ చిన్న మట్టి విగ్రహం ముందు కూర్చుని మాట్లాడటం అతనికి అలవాటు కాదు – అది అతని రోజు మొదలు పెట్టే విధానం. “రామా, నిన్న రాత్రి గాలి ఎక్కువైంది. నీకు చలి అనిపించలేదా?” అని అడిగేవాడు. వెంటనే తానే నవ్వుకుంటూ, “నీకు చలి ఏమిటి.. నువ్వే గాలిని సృష్టించిన వాడివి కదా!” అని అనేవాడు. ఆ మాటల్లో ఒక చిన్న హాస్యం ఉంటుంది. కానీ ఆ హాస్యం వెనుక ఒక పెద్ద నిజం ఉంటుంది – అతనికి దేవుడు దూరంగా లేడు.

అతను ప్రార్థించేవాడు కాదు. కోరుకునేవాడు కాదు. గోడవ పడేవాడు కూడా కాదు. కానీ మాట్లాడేవాడు. అది సాధారణంగా కనిపించినా, అందులో ఒక గంభీరమైన ఆధ్యాత్మికత ఉంది. ఎందుకంటే అతను దేవుడిని విశ్వసించడం మాత్రమే కాదు – ఆయనతో జీవించేవాడు.

ఒక రోజు పక్కింటి సుబ్బమ్మ ఆశ్చర్యంగా అడిగింది – “మీరు ఇలా మాట్లాడితే దేవుడు నిజంగా వినిపిస్తాడా?” రామయ్య కాసేపు ఆలోచించి మెల్లగా అన్నాడు – “మనమంతా వినిపించుకోవడానికి మాట్లాడతాం సుబ్బమ్మ. కానీ కొన్నిసార్లు మనసు వినిపించుకోవడానికి కూడా ఎవరో కావాలి. నాకు ఆయన ఉన్నాడు. ఆయన వినిపిస్తాడో లేదో నాకు తెలియదు. కానీ నేను మాట్లాడిన తర్వాత నా మనసు వినిపిస్తుంది. అదే సరిపోతుంది.” ఆ సమాధానం సుబ్బమ్మకి పూర్తిగా అర్థం కాలేదు. కానీ రామయ్యకి మాత్రం అది జీవితం.

కాలం గడుస్తూ ఉండగా, గ్రామంలో ఒక పెద్ద నిర్ణయం తీసుకున్నారు – కొత్తగా ఒక రామాలయం నిర్మించాలని. ఆ నిర్ణయం ఊరిని ఒక్కసారిగా ఉత్సాహంతో నింపింది. ప్రతి ఒక్కరూ తమ తమ శక్తి మేరకు కానుకలు ఇవ్వడం మొదలుపెట్టారు. బంగారం, వెండి, డబ్బు – ఆలయం క్రమంగా ఒక వైభవంగా మారింది. కానీ ఆ వైభవం మధ్యలో ఒక చిన్న లెక్క కూడా నడుస్తోంది – ఎవరు ఎంత ఇచ్చారు అన్నది.

రామయ్య కూడా ప్రతిరోజూ వెళ్లి ఆ నిర్మాణాన్ని చూసేవాడు. గోడలు పెరుగుతున్నాయి. గోపురం ఎత్తుగా నిలుస్తోంది. అతని కళ్ళలో ఆనందం ఉంది. కానీ ఆ ఆనందం మధ్యలో ఒక ప్రశ్న మెల్లగా పుట్టింది. ఒక రోజు ఇంటికి వచ్చి తన రాముడి ముందు కూర్చుని అడిగాడు – “రామా, నువ్వు అక్కడ ఉంటావా? లేక ఇక్కడా?” ఆ ప్రశ్నలో భయం లేదు, కానీ ఒక ఆత్మీయమైన సందేహం ఉంది. కొద్దిసేపు నిశ్శబ్దం. ఆ తర్వాత తానే నవ్వుకున్నాడు – “నువ్వు ఎక్కడికీ వెళ్లవు.. మనం వెళ్లిపోతాం. నువ్వు ఇక్కడే ఉంటావు.”

ఉత్సవం దగ్గరపడింది. ప్రతి ఒక్కరూ తమ కానుకలు సిద్ధం చేసుకున్నారు. పెద్ద కానుకలు, మెరుస్తున్నవి, కనిపించే భక్తి. రామయ్య మాత్రం తన పాత పెట్టె తీసి తెరిచాడు. అందులో అతని జీవితం మొత్తం ఉంది – కొన్ని పాత నాణేలు, వాడిపోయిన వస్తువులు, మరియు ఒక చిన్న మట్టి దీపం. ఆ దీపాన్ని చేతిలో తీసుకుని చాలా సేపు చూస్తూ కూర్చున్నాడు. “ఇదేనా నా కానుక?” అని అడిగాడు. ఆ ప్రశ్నలో బాధ లేదు. ఒక నిజాన్ని అంగీకరించే ప్రశాంతత మాత్రమే ఉంది. కొద్దిసేపటి తర్వాత అతను మెల్లగా అన్నాడు – “వెలుగు ఇవ్వగలిగితే చాలు కదా.”

ఉత్సవం రోజు వచ్చింది. ఆలయం జనాలతో నిండిపోయింది. పూజారి గారు ఒక్కో కానుకను ప్రకటిస్తూ, అందరి ముందు ఉంచుతున్నారు. బంగారం మెరిసింది. వెండి కాంతులు విరజిమ్మాయి. ప్రజలు చూస్తున్నారు. చప్పట్లు కొడుతున్నారు. ఆ మధ్యలో రామయ్య తన చిన్న మట్టి దీపంతో నిశ్శబ్దంగా ముందుకు వచ్చాడు. తన వంతు వచ్చినప్పుడు, మెల్లగా ఆ దీపాన్ని పెట్టాడు. పూజారి కాస్త ఆశ్చర్యంగా చూసి – “ఇది ఏమిటయ్యా?” అని అడిగాడు. రామయ్య సాదాసీదాగా నవ్వి – “ఇది వెలుగు.. నా దగ్గర ఉన్నంత” అని చెప్పాడు. ఆ మాటలో ఆత్మగౌరవం లేదు, తక్కువతనం లేదు – కేవలం ఒక సత్యం మాత్రమే ఉంది.

రాత్రి అయ్యింది. మహామంగళహారతి ప్రారంభమైంది. వేలాది దీపాలు వెలిగించబడ్డాయి. ఆలయం అంతా కాంతితో నిండిపోయింది. అప్పుడు ఒక్కసారిగా గాలి బలంగా వీచింది. ఒక్కొక్కటిగా అన్ని దీపాలు ఆరిపోయాయి. పెద్ద దీపాలు, బంగారు దీపాలు, వెండి దీపాలు – ఏవి నిలబడలేకపోయాయి. క్షణంలోనే చీకటి అలుముకుంది. కానీ ఆ చీకటి మధ్యలో ఒక చిన్న కాంతి ఇంకా నిలబడి ఉంది—రామయ్య ఇచ్చిన మట్టి దీపం.

ఆ జ్యోతి చిన్నదే. కానీ దానిలో ఒక స్థిరత్వం ఉంది. అది కేవలం వెలుగుతుండడం కాదు – అది నిలబడటం. అందరూ ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్నారు. పూజారి దగ్గరికి వచ్చి పరిశీలించాడు. “ఇది ఎలా?” అని అడిగాడు. రామయ్య మెల్లగా అన్నాడు – “దీపం వెలిగించేది నూనె కాదు.. అది పెట్టిన మనసు.”

ఆ క్షణంలో, ఆ చిన్న కాంతి కాస్త విస్తరించింది. రామయ్యకి మాత్రం ఆ కాంతిలో ఒక రూపం స్పష్టంగా కనిపించింది. కరుణతో నిండిన చూపు, నిశ్శబ్దమైన చిరునవ్వు – శ్రీరాముడు. “రామయ్య..” అని ఆయన పిలిచాడు. ఆ పిలుపులో ఆజ్ఞ లేదు, ఆప్యాయత ఉంది. రామయ్య గుండె నిండిపోయింది. “రామా..” అని మెల్లగా అన్నాడు.

శ్రీరాముడు నెమ్మదిగా మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాడు. “నన్ను చాలా మంది వెతుకుతున్నారు రామయ్య. కానీ వాళ్లు నన్ను ఎక్కడ వెతుకుతున్నారో చూశావా? బంగారంలో, గోడల్లో, పెద్ద పెద్ద కానుకల్లో. వాళ్లు నన్ను పొందాలని చూస్తున్నారు. కానీ నేను పొందే వస్తువు కాదు. నేను మనుషుల్లో కనిపించను.. నేను భావాల్లో ఉంటాను. ఈ ప్రపంచం అంతా నా గుర్తులతో నిండి ఉంది—గాలి, నీరు, పక్షులు, మనసు. కానీ వాళ్లు వాటిని చూడడం మానేశారు.”

రామయ్య మౌనంగా విన్నాడు. అతని కళ్ళలో నీళ్లు మెల్లగా చేరుతున్నాయి.

“నేను నీతోనే నడిచాను,” అని శ్రీరాముడు మెల్లగా అన్నాడు. “నీ ఎండలో నీకు నీడగా నిలిచాను. నీ ఒంటరితనంలో నీకు మాటగా ఉన్నాను. కానీ నువ్వు ఎప్పుడూ నన్ను బయట వెతకాలేదు. నువ్వు నన్ను జీవించావు.”

Image Courtesy: Author, created by using AI

రామయ్య వణికే స్వరంతో అడిగాడు – “అయితే నేను ఏమి ఇచ్చాను రామా?”

శ్రీరాముడు చిరునవ్వుతో దగ్గరికి వచ్చి అన్నాడు – “వాళ్లు కానుకలు ఇచ్చారు.. నువ్వు నన్ను గుర్తుపట్టావు. వాళ్లు వెలుగు చూపించారు.. నువ్వు వేడి ఇచ్చావు. వాళ్లు నన్ను దేవుడిగా చూశారు.. నువ్వు నన్ను నీ మనిషిగా చేసుకున్నావు. నువ్వు ఇచ్చింది కానుక కాదు రామయ్య.. నువ్వే కానుక.”

ఆ కాంతి మెల్లగా కలిసిపోయింది. కానీ ఆ అనుభవం రామయ్యలో నిలిచిపోయింది. అది ఒక దర్శనం కాదు – ఒక గుర్తింపు.

మరుసటి రోజు గ్రామంలో ఒక మాట వినిపించింది – “రామయ్య ఇచ్చిన దీపం దేవుడి దీపం అయింది.” కానీ రామయ్యకి మాత్రం తెలుసు – అది దీపం కాదు. అది ఒక సమాధానం.

ఆ రోజు నుంచి రామయ్య తన రాముడితో మాట్లాడటం ఆపలేదు. కానీ ఒక చిన్న మార్పు వచ్చింది. ముందు అతను మాత్రమే మాట్లాడేవాడు. ఇప్పుడు – మాటల మధ్యలో వచ్చే నిశ్శబ్దం కూడా సమాధానంలా వినిపిస్తోంది.

దేవుడు కనిపించడు. కానీ ఆయన లేకపోతే ఏదీ కనిపించదు. కానుక అంటే ఇవ్వడం కాదు – మనలో ఉన్న ఆయనను గుర్తించడం.

వెంకట్ మంత్రిప్రగడ

పుట్టి పెరిగింది విశాఖపట్నంలో, స్థిరపడింది హైదరాబాద్‌లో. చాలా కాలంగా బెంగళూరులో ఉంటున్నాను.. సాహిత్యాభిలాష చదవడం వరకే పరిమితమైంది.. లాక్‌డౌన్ సందర్భంగా కొంచం రాయడం కూడా ప్రారభించేసిన ఔత్సాహిక రచయితను. గురజాడ, కుటుంబరావు, రావి శాస్త్రి, ముళ్ళపూడి, జ్యేష్ఠ, భరాగో, గొల్లపూడి, డాక్టర్ కేశవరెడ్డిగార్లు అభిమాన రచయితలు. శ్రీశ్రీ గారు, సిరివెన్నెల వారూ అభిమాన కవులు.