చినవీరభద్రుడి రచన ‘ఎల్లలోకము ఒక్క ఇల్లై’ – పుస్తక విశ్లేషణ-3

[వాడ్రేవు చినవీరభద్రుడు గారు రచించిన ‘ఎల్లలోకము ఒక్క ఇల్లై’ అనే పుస్తకాన్ని విశ్లేషిస్తున్నారు కస్తూరి మురళీకృష్ణ.]

‘ఎల్లలోకములు ఒక్క ఇల్లై’ పుస్తకం గొప్పతనం ఏమిటంటే, ఈ పుస్తకం పరిచయం చేయకపోతే, ఇన్ని భాషల, ఇన్ని దేశాల కవులు, కవితలు మనకు తెలిసే వీలు లేదు. అందుకు రచయితకు సర్వదా కృతజ్ఞులమయి ఉండాల్సిందే. ఈ పుస్తకం ద్వారా పరిచయమయ్యే చైనా కవయిత్రి ‘లీ చింగ్ చావో’ (Li Qingzhao).

ఆమె రచనలు ఎంత అద్భతమో ఆమె జీవితం అంత అద్భుతం. ఆ కాలంలో చైనా సామాజిక నిబంధనలన్నీ ఉల్లంఘించిందామె. ద్వితీయ వివాహం చేసుకున్నది. మూడు నెలల్లోగా రెండో భర్తపై కేసు పెట్టి విడాకులు పొందింది. స్థానిక రాజు ఆమె లైబ్రరీని కాజేయాలని చూస్తే దాన్ని అడ్డుకుంది. ఎదిరించింది. జీవితం చివరి కాలమంతా ప్రయాణాలలో, తనని తాను రక్షించుకుంటూ, విలువైన పుస్తకాలను కాపాడుతూ బ్రతికింది. స్త్రీలు ఆకాలంలో  రాయని ప్రక్రియల్లో కవితలు రాసింది. గద్యం రాసింది. గద్య కవితలు రాసింది. గీత కవితలు రాసింది. అయితే పాశ్చాత్య దేశాల్లో ఆమెకు లభించాల్సినంత ఖ్యాతి లభించలేదు. ఆమెను రచయిత మనకు పరిచయం చేస్తాడు.

చైనాలో పలువురు ఆమ పునర్వివాహం చేసుకున్నదని ఒప్పుకోరు. ఈ పుస్తక రచయిత కూడా వారిని అనుసరించి పునర్వివాహం ప్రస్తావన చేయలేదు. అది రచయిత ఇష్టం. ఆ కాలంలో భర్త కోల్పోయిన వారు మళ్లీ పెళ్లి చేసుకోకుండా ఉండేందుకు బహుమతులిచ్చేవారు. వాటిని కూడా కాదని కవయిత్రి మళ్లీ వివాహం చేసుకున్నదని పరిశోధకులంటారు.

కవియిత్రి పరిచయం ప్రధానాంశాలన్నిటినీ స్పృశిస్తుంది. అనువాదం కూడా వీలయింనంత వరకూ ఆంగ్ల అనువాదాన్ని అనుసరిస్తుంది. కానీ, ఈ కవయిత్రి పరిచయంతో పాటు ఆయా కవితల గురించి వ్యాఖ్యానం కూడా జోడిస్తే పుస్తకం విలువ పెరిగేది. ఇది విమర్శ కాదు. లోపం కాదు. కేవలం ఒక సూచన, ఆలోచన మాత్రమే.

మచ్చుకి.

చిన్న ముంగిలి, సోమరి కిటికీ
వసంత కాలపు మెత్తటి లేజాయ.
ఇంకా మడిచిపెట్టని తెరలు
గదిలో చిక్కటి నీడ.
మేడ మీద, మౌనంగా
ఎవరో శృతి చేస్తున్న తంత్రులు.

దూర శిఖరాల నుంచి
తరలి వస్తున్న మబ్బులు,
త్వరపడుతున్న సాయంసంధ్య
చిరువాన జల్లులో
చిక్కకున్న వెలుతురు నీడ.
చెట్లమీద రంగు వెలుస్తున్న పువులు
వాటి వన్నె చెదరకుండా
ఆపేదేవ్వరు?

ఈ అనువాదం చదువుతుంటే ఒక విషాదం అనుభవిస్తున్న ఒంటరి మహిళ కళ్ల ముందు నిలబడుతుంది. ఆంగ్ల అనువాదంతో పోల్చి చూస్తే తెలుగు అనువాదంలో పెద్దగా లోపం కనబడదు. కానీ ఇలాంటి కవితలు, ముఖ్యంగా ప్రతీకాత్మకంగా భావాలను ప్రదర్శించే కవితలను అనువాదంతో పాటూ వివరిస్తే, పాఠకుడు ఆయా కవితల గాఢత్వాన్ని, వ్యక్తపరచిన భావాలలోని సాంద్రతను అనుభవించగలుగుతాడు. అంటే, కవితలను మరింతగా appreciate చేయగలుగుతాడు. ముఖ్యంగా, ఆయా ప్రతీకలను వివరిస్తూ, వాటిలో దాగి ఉన్న అర్థాన్ని ప్రదర్శిస్తే, కవితలు చదివే వారికీ, రాయాలనుకునే వారికీ ఇలాంటి కవితలు మార్గదర్శకంగా ఉంటాయి.

ఇప్పుడు ఆంగ్లానువాదం చూద్దాం.

A small courtyard and lattice window, the spring colors are vivid.
The double blinds are not lifted, shadows gather deep inside.
She leans on the balcony, saying nothing, plucking a pearled zither.
A distant cave emits clouds, hurrying the onset of dusk,
A light wind brings rain, rippling the sparse shade.
The pear blossoms will soon wither – no preventing it, I fear.

Lattice window ను తెలుగులో ‘సోమరి కిటికీ’ అనటం నప్పలేదు. Lattice window జపానీయుల ప్రత్యేకత. Lattice window అంటే జల్లెడలా అల్లిన నిర్మాణం. వీటి గుండా గాలి, వెలుతురు లోపలకు ధారాళంగా వస్తాయి. లోపల నుంచి బయట వారు కనిపిస్తారు. కానీ బయట నుంచి లోపలవారు కనబడరు. అయితే కవితలో చమత్కారం ఈ ‘Lattice window’ లో ఉంది.

Lattice window ఉంది అంటే,  వెలుతురు, గాలి ధారాళంగా లోపలకు రావాలి. బయట ‘spring clouds are vivid’ అన్న దాన్ని ‘వసంత కాలపు మెత్తటి లేజాయ’ అనటంతో అందంగా ఉందనిపిస్తుంది. కానీ చైనా కవితల్లో ‘vivid clouds’ అన్నది భరించలేని బాధకు, దుర్భరమైన వేదనకు ప్రతీక. తీవ్రమైన ఒంటరితనాన్ని సూచిస్తుంది. ఆమె మానసిక స్థితికి భౌతిక ప్రతిబింబం ‘vivid clouds’. Spring వసంతమే అయినా, ఆ వసంతాన్ని కప్పి ఉంచిన బాధ అన్న మాట. దీని వెంటనే ‘తెరలు ఎత్తలేదు. గది లోపల చీకట్లు వ్యాపించాయి’ అనటం Lattice window తో అన్వయించుకుంటే, కవయిత్రి చిత్రించిన చిత్రం ప్రస్ఫుటమవుతుంది.

బయట దృశ్యం అందంగా ఉంది. కానీ దాన్ని మబ్బులు కప్పి ఉన్నాయి. ఆమె ఇంటికి వెలుతురు గాలి ధారాళంగా వచ్చే Lattice window లు  ఉన్నాయి. కానీ వాటి తెరలు ఎత్తకపోవటంతో అవీ కప్పి ఉన్నాయి. దాంతో ఇంట్లోకి వెలుతురు రావటం లేదు. ఇక్కడ ఇల్లు ఆమె హృదయానికి ప్రతీక. వసంతం గతకాలంలో ఆమె అనుభవించిన ఆనందానికి ప్రతీక. Lattice window బయట ప్రపంచానికి ప్రతీక. గతం ఆనందాన్ని విషాదం కప్పేసింది. బయట ప్రపంచాన్ని ఆమెలోనికి రానీయటం లేదు. కాబట్టి ఆమె హృదయ లోలోతులలో దట్టంగా చీకటి అలముకుంది. ఇప్పుడు lattice windows అర్థం మారిపోతుంది. Small courtyard, Lattice window అన్నవి  పరిమిత చట్రంలో బిగుసుకుపోయిన ఆమె జీవితానికి ప్రతీకలు. ఆమె ఇక కొత్తతనాన్ని స్వీకరించటం లేదు. తన బాధలలో, వేదనలో ఒంటరితనంలోనే ఉంటోంది.

‘A distant cave emits clouds, hurrying the onset of dusk’ ను దూర శిఖరాల మీంచి తరలివస్తున్న మబ్బులు, త్వరపడుతున్న సాయంసంధ్యగా అనువదించటంలో పెద్దగా అభ్యంతరపెట్టుకున్నా  ఇక్కడ ‘distant cave emits clouds’ కానీ onset of dusk కానీ ప్రతీకలు.

ఇక్కడ ‘distant cave’ నుంచి మేఘాలు వెలువడటం వల్ల సాయంకాలం కావటం వేగవంతమవుతోంది లేక సాయంత్రం త్వరగా వస్తోంది అని అర్థం చేసుకుంటే, ఆ ‘గుహ’ మనస్సు అయితే, మేఘాలు విషాదం అయితే, విషాదంలో కూరుకుపోయి భవిష్యత్తుపై ఆశలేని జీవిత సంధ్య త్వరపడి వస్తున్నట్టే అవుతుంది. అంటే, జీవితం అయిపోతున్నది, సాయంకాలాన్ని విషాదం తొందరపెడుతోంది అన్న అర్థం వస్తుంది. వయస్సు మీద పడుతున్నదని అర్థం. ఓ తెలుగు సినీ కవి ‘వయసు ముసురుకొస్తున్నది వానమబ్బులా’ అంటాడు. ఆ తరువాత పాదాలు వయస్సు అయిపోవటాన్ని, జీవితం విషాదంలో ముగిసిపోవటాన్ని సూచిస్తాయి. ముఖ్యంగా ‘The pear blossoms will soon wither-no preventing it, I fear’ అంటే పూవు రాలిపోయే కాలం రాకతప్పదు. ఎవ్వరూ అపలేరు అని  అర్థం చేసుకోవచ్చు. వయస్సయిపోయింది. మరణం తప్పదు ఎవరూ ఆపలేరు.

ఈ కవిత, కవయిత్రి, తన భర్తతో గడిపిన మధుర జీవితాన్ని తలచుకుంటూ, మళ్లీ ఆ జీవితం ఇక తిరిగి రాదన్న సత్యాన్ని గ్రహిస్తూ, బయట ప్రపంచం నుంచి దూరమై, ఒంటరిగా, దుర్భర విషాదంలో తప్పనిసరిగా వచ్చే మరణాన్ని తొందరగా రమ్మని ఆహ్వానిస్తున్న కవిత అంటారు. అందుకే Emily Dickinson తో ఈమెను పోలుస్తారు.

స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవాల్సిందేమిటంటే, అనువాదకుడిని తప్పుపట్టటం లేదు. కానీ అనువాదంతో పాటు వివరణ కూడా ఇచ్చి ఉంటే, పాఠకుడి పఠనానుభూతి, అవగాహన లోతు మరింత పెరగటంలో తోడ్పడేది అన్న ఆలోచన తోటే ఈ విశ్లేషణ. అయితే, ఇప్పటికే 912 పేజీల పుస్తకం ఇది. ఇలా కవితలను, ప్రతీకలను విశ్లేషిస్తూ అందించాలని ఆశించటం దూరాశే అవుతుంది. కానీ మానవుడు దూరాశా జీవి కదు!

‘Summoning Relatives on the Third day festival’ అన్న కవిత అనువాదం కాస్త నిరాశ కలిగిస్తుంది. అనువాదకుడు తన స్వంత ఆలోచనలను అనువాదంలో ప్రదర్శిస్తున్నాడేమో అనిపిస్తుంది.

‘The long right is oppressive’ ను ‘ఉత్సాహంలేని సుదీర్ఘ రాత్రి’ అనటంలో రాజీ పడవచ్చు.

‘Though the cups and plates casually set out are not elaborate, the richness of the wine and sourness of the Plums are a perfect match for our feelings’ ను

అందరం కలుసుకున్నాం, పిండివంటలు
మధుర భక్ష్యాలు,
మామిడిపళ్ల వగరు, ప్రీతిపాత్రమైన మధువు

అని అనువదించటంలో ఆంగ్లంలో ‘ఆ తీపీ వగరు మా భావనలతో సరిపోతున్నాయి’ అన్నది లేకపోవటంతో తరువాత పాదాల అర్థం సరిపోలని పరిస్థితి వచ్చింది.

‘When drunk, don’t put   flowers in your hair, and flowers don’t you laugh, How sad! Spring is getting old, just like the person’

‘పూల సుగుంధంతో
నా కేశరాశి మత్తెక్కాలని ఎంత కోరుకున్నానో’ అనటంతోటే, ఆంగ్లంలో when drunk – తాగి ఉన్నప్పుడు లేక మత్తులో ఉన్నప్పుడు, నా తలలో పూలు తురమకు, అని పూవ్వలూ నవ్వకండి. ఎందుకు? వసంతం వయసైపోతుంది. మనిషిలాగే అన్న ఆంగ్ల అర్థానికి తావు లేకుండా పోయింది. ఎందుకంటే కవయిత్రి తన కేశరాశి మత్తెక్కాలని కోరుకోవటం లేదు. ‘మత్తులో ఉన్నప్పుడు’ అంటోంది. కానీ అనువాదం ‘కేశరాశి మత్తెక్కాలని ఎంత కోరుకున్నానో’ అంటోంది. భావం మారిపోయింది.

ఇక్కడ మత్తులో ఉన్నప్పుడు అంటే తాగిన మత్తు కాదు. ఆనందం మత్తు. అంతా సవ్యంగా సాగుతున్నదనే భద్రతా భావన మత్తు, ఈ జీవితం ఇలాగే సాగుతుందనే భరోసా మత్తు. ఆ మత్తులో తలలో పూలు  పెట్టు కుంటే, పూవు నవ్వుతుంది. ఎందుకంటే వసంతం పోవాల్సిందే. మానవ జీవితం అంతమవాల్సిందే కాబట్టి.

ఈ భావన తెలుగు కవితలో కేశరాశి మత్తెక్కాలని కోరుకోవటంతో పోయింది.

ఆ పూలు నన్ను తెలికగ్గా
ఎగరగొట్టేసి ఉండేవి
చూస్తుండగానే! కళ్లముందే!

‘flowers,  don’t you laugh’ అన్న పదానికి ఇంత అనువాదం!

ఎందుకు ‘don’t you laugh’ అంటే How sad! Spring is getting old, just like the person’. అందుకని మత్తులో పూలు తురుముకుంటే పూలు నవ్వుతాయంటున్నది కవయిత్రి.

ఒక్కసారి ఉలిక్కిపడి లేచాను,
వసంతమూ, నేనూ కూడా
వయసు వాటారుతున్నాం.

ఆంగ్ల కవితలోని విషాదతాత్విక భావన తెలుగు కవితలో కేశాలు మత్తెక్కటంతో పోయింది. ఇప్పుడు ఉలిక్కపడి లేవటంతో ఇంకా దూరమై పోయింది. ఆంగ్ల కవితలో ఉలికిపాటు లేదు, అవగాహన ఉంది.

మాటీ కహే కుమ్హార్ సే, తూ క్యా రోందే మోహే
ఎక్ దిన్ ఐసా ఆయేగా, మై రోందూగీ తోహే

‘ఓ కుండలు తయారు చేసే వాడా, నన్ను నీ కాళ్లతో తొక్కి గర్వించకు. ఒక రోజు వస్తుంది, నిన్ను నాలో కలిపేసుకుంటాను’ అంటోంది మట్టి కుమ్మరితో. మట్టిని కుమ్మరి తొక్కుతుంటే మట్టి నవ్వుకుంటున్నదన్న మాట. చైనా కవితలో యవ్వన మత్తులోనో, ఆనందంలోనో తలలో పువ్వు పెట్టుకుంటూంటే పూవు కూడా ఇలాగే నవ్వుతోంది.. ఇది భావన. అంటే ఒకవైపు ఆనందం, వెంటనే విషాదం ఈ జీవితం.

ఈ కవితను కవయిత్రి జీవితంలో ఆనందం అనుభవిస్తున్నప్పుడు రాసింది. ఎందుకంటే వారు ఆనందంగా ఉన్నారు కానీ ఆమె తన మాతృభూమికి దూరమైంది. ఇంకా యుద్ధవాతావరణం పోలేదు. అందుకే ఆనందం వెనకే విషాదం పోంచి ఉన్నదన్నట్టు రాసినది కవిత.

ఈ కవితల్లో ఈ పుస్తకంలో అనువదించి అందించిన చివరి కవిత ‘Spring in waiting’.

ఈ కవిత అనువాదం అంగ్లానువాదంతో దాదాపుగా సరిపోయినట్టున్నా, లేక దగ్గరగా ఉన్నట్టనిపించినా రెండు ప్రధాన పదాల అనువాదం, అనువాదకుడు, కవితలనింకా లోతుగా అర్థం చేసుకుని అనువదిస్తే ‘తెలుగు పాఠకుడు ఇంకా బాగా కవితలను చదివి ఆనందించే వాడ’నిపిస్తుంది.

ఆంగ్లంలో ‘I have heard spring is still lovely at Twin Streams’ అన్న పాదం ఉంది. దీన్ని తెలుగులో ‘ఆ రెండు నదులూ కూడే చోట / వసంతమింకా నిలిచే ఉంటుందట’ అని అనువదించారు. ఆంగ్లంలో T. S. రెంటినీ capital letters లో రాశారు. అంటే అది noun. ప్రాంతం పేరు. రెండు నదులు కాదు. హైదరాబాదు ఏ భాషలో అయినా హైదరాబాదే. ‘హైదర్ అనేవాడు వర్ధిల్లాలి’ అని అనువదించం.

ఈ కవిత తన భర్త మరణించిన 6 ఏళ్లకు అంటే క్రీ.శ. 1135లో రాసింది. కవయిత్రి. ఈ కవిత రాసే సమయానికి కవయిత్రి స్థిర నివాసం లేక దేశదిమ్మరిగా తిరుగుతోంది. Twin Streams లేక Twin Brooks అన్నది ‘Shuangxi’ అన్న ప్రాంతం. అక్కడ ఆమె ఎంతో ఆనందంగా కాలం గడిపింది. ఆమె భర్త మరణించాడు. ఇప్పుడు ఆమె ఎక్కడో ఉంటోంది. కాని ఆమె ఆనందంగా గడిపిన ప్రాంతంలో ఇంకా ఆనందం వెల్లివిరుస్తూనే ఉందని ఉందని ఆమె విన్నది. ఈ విషాదం భరించలేక అక్కడికి వెళ్లాలని అనుకుంది. అదీ ఎలా? ‘little grasshopper boats’ లో. ‘గొల్లభామ పడవ’ అన్నారు తెలుగులో. ఇక్కడ ‘grasshopper boat’ అన్నది ప్రతీక. అది క్షణకాలం సేపు దుఃఖం నుండి పారిపోయే సాధనం. కానీ ఆమె దుఃఖం ఎంత తీవ్రమైనది, బరువైనది అంటే ఈ తేలికపాటి పడవలు ఆ బరువును మోయలేవు. కాని ‘ఆ గొల్లభామ పడవ/ఇంత దుఃఖం మోయ్యగలదా!’. ‘But I fear the little grasshopper boats they have I could not carry such a freight of sorrow’. ఇదీ కవిత.

వచ్చే వారం random గా ఎన్నకున్న మరో భాష కవిత విశ్లేషణ..

(ఇంకా ఉంది)

కస్తూరి మురళీకృష్ణ

కస్తూరి మురళీకృష్ణ ప్రసిద్ధ తెలుగు రచయిత. విస్తృతమైన రచనా సంవిధానాల్లో, విస్తారమైన సాహిత్యాన్ని అందిస్తున్నారు. కథ, నవల, వ్యాసాలు మొదలైన ప్రక్రియల్లో, చారిత్రిక కల్పన, కాల్పనిక, సాహిత్యవిమర్శ, వైజ్ఞానిక, వ్యక్తిత్వ వికాస, హారర్, క్రైమ్ తదితర పలు విభాగాలలో రచనలు చేస్తున్నారు. కాల్పనిక, కాల్పనికేతర విభాగాల్లో ఆయన రచించిన రచనలకు పాఠకుల ఆదరణ లభిస్తోంది.
కథాసంపుటాలు: 4 x 5, ఆ అరగంట చాలు, భారతీయ ప్రేమ కథామాలిక, ఉజ్జ్వల భారత మహోజ్జ్వల గాథలు, సైన్స్ ఫిక్షన్ కథలు, జాతక కథలు, థ్రిల్లింగ్ చిల్లింగ్ కథలు, ప్రపంచ ప్రేమ కథామాలిక,
నవలలు: ముస్సోలిని, పునఃసృష్టికి పురిటి నొప్పులు, సౌశీల్య ద్రౌపది, రోషనార, శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, అసిధార, అంతర్మథనం, మర్మయోగం, అంతర్యాగం, ఆపరేషన్ బద్ర్, జగమే మారినదీ..,
అనువాద రచనలు: కల్హణ కశ్మీర రాజతరంగిణి కథలు, జోనరాజ రాజతరంగిణి, నీలమత పురాణం, నిజాం పాలన చివరి రోజులు,
వ్యాస సంపుటాలు: తీవ్రవాదం, శైశవ గీతి, అక్షరాంజలి, మనం మరువకూడని మహాయుద్ధం 1857, ప్రాచీన విజ్ఞానం, భారతీయ తత్త్వచింతన, భారతీయ వ్యక్తిత్వ వికాసం, రియల్ స్టోరీస్, క్రైమ్ స్టోరీస్-1, మన ప్రధానమంత్రులు, మన తెలుగు ముఖ్యమంత్రులు,
బయోగ్రఫీలు: మైకేల్ జాన్సన్, సంగీత సరస్వతి లతామంగేష్కర్,
సినిమా పుస్తకాలు: పాడుతా తీయగా, కమర్షియల్ క్లాసిక్స్, నవల నుంచి సినిమాకు,
సంపాదకత్వం/సంకలనాలు: తెలుగు కథల్లో గాంధీ మహాత్ముడు, కులం కథ, రైలు కథలు, క్రీడా కథ, దేశభక్తి కథలు, రామకథాసుధ
పురస్కారాలు/బహుమతులు: 1995లో ఆంధ్రప్రభ ‘దీపావళి’ నవలల పోటీలో ‘అంతర్యాగం‘ నవలకు ద్వితీయ బహుమతి. 1999 లో ఆంధ్రభూమి సస్పెన్స్ నవలల పోటీలో ‘ఆపరేషన్ బద్ర్ ‘ నవలకు ప్రత్యేక బహుమతి లభించాయి. 2017 సంవత్సరానికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి కీర్తి పురస్కారం గ్రహీత.
~
కల్హణ కశ్మీర రాజతరంగిణి కథలు కన్నడంలోకి; థ్రిల్లింగ్ చిల్లింగ్ కథలు ఒడియాలోకి, మరాఠీలోకి అనువాదమయ్యాయి. ‘పాడుగా తీయగా’ హిందీలోకి అనువాదమవుతోంది.